İklim Değişikliğiyle Mücadelede Topraksız Tarımın Vergisel Boyutu: Türkiye Örneği

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 63 - 84, 30.12.2025

Elif Yılmaz Furtuna , Zeyneb Esra Bozyel

https://izlik.org/JA42ZY48HD

Öz

Küresel bir sorun haline dönüşen iklim değişikliğinin zarar verdiği alanlar arasında tarımsal faaliyetler başı çekmektedir. İklim değişikliği nedeniyle yaşanan kuraklık, toprak yapısının bozulması gibi sorunlar tarım arazilerinin yüz ölçümünü ve toprağın verimliliğini etkilemektedir. Nüfus artışına paralel olarak dünya genelinde gıda ihtiyacı artarken sürdürülebilir tarıma ve gıda güvenliğine duyulan ihtiyaç insanoğlunu modern tarım yöntemleri geliştirmeye yöneltmektedir. Bu yöntemlerden biri olan topraksız tarım yöntemi, yıl içinde yapılan hasat sayısı ve ürün verimliliğinin artırılması gibi avantajlar sağlarken, sera kurum bedellerinin yüksek olması topraksız tarım uygulamasının dezavantajları arasında sayılmaktadır.
Çalışmada ilk olarak iklim değişikliği kavramı ve tarımsal faaliyetlerle olan ilişkisi ele alınmaktadır. Akabinde topraksız tarım uygulaması ve topraksız tarım uygulaması bakımından Türkiye’de mevcut durum incelenmektedir. İklim değişikliğinin yaratmış olduğu negatif dışsallıkla mücadele noktasında yönlendirici vergilendirme kavramı, vergilerin ekstra fiskal amaçları doğrultusunda bir çözüm olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede Türk mali mevzuatında topraksız tarıma yönelik vergi politikaları, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, 1319 Sayılı Emlak Vergisi Kanunu ve diğer mali destekler başlıkları altında incelenerek çözüm önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İklim değişikliği , Topraksız tarım , Yönlendirici vergilendirme , Verginin ekstra fiskal amacı , Vergi kolaylıkları

THE FISCAL DIMENSION OF SOILLESS AGRICULTURE IN THE FIGHT AGAINST CLIMATE CHANGE: THE CASE OF TURKEY

https://izlik.org/JA42ZY48HD

Öz

Among the areas most adversely affected by climate change, which has become a global problem, agricultural activities take a leading role. Problems such as drought and the deterioration of soil structure caused by climate change negatively affect both the surface area of agricultural land and soil productivity. While the global demand for food increases in parallel with population growth, the need for sustainable agriculture and food security encourages the development of modern agricultural methods. One of these methods, soilless agriculture, offers advantages such as increasing the number of harvests per year and improving crop productivity; however, the high costs of greenhouse establishment are considered among the disadvantages of soilless farming practices.
This study first examines the concept of climate change and its relationship with agricultural activities. Subsequently, soilless agriculture practices and the current state of soilless farming in Türkiye are analyzed. In addressing the negative externalities created by climate change, the concept of incentive-based taxation is discussed as a solution within the framework of the extra-fiscal objectives of taxation. In this context, tax policies related to soilless agriculture in Turkish fiscal legislation are examined under the headings of the Income Tax Law No. 193, the Value Added Tax Law No. 3065, the Property Tax Law No. 1319, and other fiscal incentives, and policy recommendations are proposed.

Anahtar Kelimeler

Climate change , Soilless agriculture , Incentive-based taxation , Extra-fiscal objectives of taxation , Tax incentives

Kaynakça

• AKTAŞ ÇİMEN, Zeynep, “Örtü Altı Sebzecilik”, 2021, Adıyaman.
• AYDOĞDU, Gülşah, “İklim Değişikliği ve Tarımsal Uygulamalar Etkileşimi”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi (İBD), 1(1), 2020, 43-61.
• BAYRAÇ, Naci, & DOĞAN, Emrah, “Türkiye’de İklim Değişikliğinin Tarım Sektörü Üzerine Etkileri“, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 11(1), 2016, 23-48.
• BİLGİN, Sibel & ORKUNOĞLU, Işıl Fulya, “Fiskal ve Ekstrafîskal Amaçlar Bağ-laminda 1970’lerden Günümüze Çevre Vergileri“, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 2010, 77-108.
• Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (Unıted Natıons Framework Conventıon On Clımate Change).
• CANGİR, Cemi& BOYRAZ, Duygu, “ İklim Değişikliği ve Çölleşme veya Toprak/Arazi Bozulumunun Türkiye’deki Boyutları ve Çölleşme ile Mücadele“, Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 5(2), 2008, 169-186.
• ÇAKMAK, Belgin, & GÖKALP, Zeki, “İklim Değişikliği ve Etkin Su Kullanımı“, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, (1), 2011, 87-95.
• GÖKALP, Süheyla Suzan, “Kent Çevre Hukuk: Avrupa Birliği Çevre Mevzuatı Çerçevesinde Türk Çevre Mevzuatı”, 2011, Ankara.
• GÖKER, Cenker, “Yönlendirici Vergilendirme“, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 17(3-4), 2011, 11-30.
• İstanbul Ticaret Borsası, “Borsa Meydanında Sektörler Konuşuyor Seracılık“, 2025, İstanbul.
• ÖZTÜRK, Kemal, “Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye’ye Olası Etkileri“, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 2002, 47-65.
• PUTRA, Agung P. & YULIANDO, Henry, “Soilless Culture System To Support Water Use Efficiency And Product Quality: A Review“, Agriculture And Agricul-tural Science Procedia, 3, 2015, 283-288.
• RESH, Howard M., “Hydroponic Food Production: A Definitive Guidebook For The Advanced Home Gardener And The Commercial Hydroponic Grower“, Crc Press, 8. Baskı, 2013.
• SABAN, Nihal, “Vergi Hukuku“, 5. Baskı, İstanbul.
• SCHWARZ, Meier, “Soilless Culture Management“, Springer Science & Business Media, 2012, Springer Science & Business Media, Bangalore.
• TAŞDELEN, Aziz, “Hukukî Açıdan Zirai Kazançların Vergilendirilmesi“, Akdeniz University Journal of the Faculty of Agriculture, 23(2), 137-144.
• TURAN SU, Emine, “Türkiye’nin İklim Değişikliğine Bağlı Kuraklık Durumu“, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 4 (1), 2018, 63–69.
• TÜBİTAK, Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü, Örtü Altı Yetiştiriciliğinde Üretim Modellerinin ve Pazar Kanallarının Geliştirilmesi Projesi Topraksız Ortamda Domates Üretimi İçin Sera Yatırımı Fizibilite Raporu (5.000 M2 Üretim Alanı)
• ÖZKAN, Murat, “Örtü Altı Varlığı Bakımından Dünyada Dördüncü Avrupa’da İkinci Sıradayız“, Türk Tarım Orman Dergisi.
• TÜZEL, Yüksel, GÜL, Ayşe, TÜZEL, İsmail Hakkı, & ÖZTEKİN, Gölgen Bahar, “Different Soilless Culture Systems And Their Management“, Journal Of Agricul-tural, Food And Environmental Sciences, Jafes, 73(3), 2019, 7-12.
• UNCCD, “The United Nations Convention to Combat Desertification in those Co-untries Experiencing Serious Drought and/or Desertification, Particularly in Afri-ca, Text with Annexes’. Geneva:United Nations Environment Programme (UNEP)“.
• YILMAZ FURTUNA, Elif, “Yönlendirici ve Pigoucu Vergilendirme Boyutlarıyla Sağlıksız Beslenme ile Mücadele-Kamusal Bir Hak Olarak Beslenme ve Vergisel Boyutu“, Ankara, 2023.
• YİĞİT Mehmet & GÜNER Ümit, “Dış̧ Ticaret ve Girişimcilik Perspektifinden Türkiye’ de Risk Sermayesi“, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 2008, 257-276.
• YİĞİT Mehmet & GÜNER Ümit & SUBAŞI Devrim Barış, “Küreselleşme ve Tarım Politikaları Bağlamında Küba Ekonomisi“, Türk Dünyası Celalabad İşletme Fa-kültesi Sosyal Bilimler e-Dergisi, 13, 2017, 1-17.