Metin Türü Farkındalığına Yönelik 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı Öğrenme Çıktılarının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 616 - 637, 29.12.2025

Galip Çağlayan

Öz

2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin alımlama (dinleme/izleme, okuma) ve üretme (konuşma, yazma) dil becerilerinin bütüncül bir anlayışla geliştirilmesi nihai hedef olarak belirlenmiştir. Programda her beceriyle ilişkili öğrenme çıktılarına yer verilmiş ve bu çıktıların öğrencilerde yaşantıya dönüşmesi noktasında farklı metin türlerinden faydalanıldığı açıkça ifade edilmiştir. Çalışmanın amacı güncel 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda öğrencilerin metin türü farkındalığına sahip olmasını sağlayan öğrenme çıktılarının incelenmesidir. Çalışmada nitel araştırma modeli kullanılırken veri toplama aracı olarak doküman incelemesi tekniği esas alınmıştır. Bulguların analiz edilme sürecinde ise içerik çözümlemesi yöntemi tercih edilmiştir. Sonuç olarak dinleme/izleme becerisi altında 5. ve 6. sınıfta 11, 7. ve 8. sınıfta 13 olmak üzere toplam 48; okuma becerisi altında 5. ve 6. sınıfta 13, 7. ve 8. sınıfta 14 olmak üzere toplam 54; konuşma ve yazma becerileri altında ise her sınıf seviyesinde 4 öğrenme çıktısı tespit edilmekle beraber toplam 16 öğrenme çıktısının metin türü farkındalığı yansıttığı belirlenmiştir. Böylece farklı metin türlerini yansıtan öğrenme çıktılarının dinleme/izleme ve okuma becerileri altında daha çok yer aldığı görülürken konuşma ve yazma becerileri altında az olduğu tespit edilmiştir. Özellikle dinleme/izleme ve okuma becerisi kategorisinde doğrudan bilgilendirici (32) metin yapısına yönelik öğrenme çıktıları öyküleyici (8) ve şiir (0) metin yapısına göre daha fazla yer alsa da öyküleyici metin yapısının öğrencilerin olayları/durumları algılamasındaki rolü ve şiir metin yapısının öğrencilerde kazandıracağı estetik duyarlılık hâli bu metin yapılarını bir hayli önemli kılmaktadır. Bu yüzden bu metin yapılarına yönelik öğrenme çıktılarının sınıf düzeyi göz önünde bulundurularak daha dengeli oluşturulması niteliği daha da arttıracaktır.

Anahtar Kelimeler

Türkçe öğretim programı , dil becerileri , öğrenme çıktıları , metin türü

An Examination of the Learning Outcomes of the 2024 Secondary School Turkish Language Teaching Programme Aimed at Text Type Awareness

Öz

The 2024 Secondary School Turkish Language Teaching Programme sets as its ultimate goal the holistic development of students' language skills in reception (listening/viewing, reading) and production (speaking, writing). The programme includes learning outcomes related to each skill and explicitly states that different text types are used to ensure these outcomes are translated into real-life experiences for students. The aim of this study is to examine the learning outcomes in the current 2024 Middle School Turkish Language Teaching Programme that enable students to become aware of text types. While a qualitative research model was used in the study, document analysis was employed as the data collection tool. Content analysis was preferred for the analysis of the findings. As a result, a total of 48 learning outcomes reflecting text type awareness were identified: 11 in grades 5 and 6 and 13 in grades 7 and 8 under listening/viewing skills; 54 in total: 13 in grades 5 and 6 and 14 in grades 7 and 8 under reading skills; and 4 learning outcomes were identified for each grade level under speaking and writing skills, with a total of 16 learning outcomes reflecting text type awareness. Thus, it was found that learning outcomes reflecting different text types were more prevalent under listening/viewing and reading skills, while they were less prevalent under speaking and writing skills. Learning outcomes specifically targeting the informative text structure (32) are more prominent in the listening/viewing and reading skills category than the narrative (8) and poetic (0) text structures, the role of narrative text structures in students' perception of events/situations and the aesthetic sensitivity that poetic text structures will instil in students make these text structures quite important. Therefore, creating learning outcomes for these text structures in a more balanced manner, taking into account the class level, will further enhance their quality.

Anahtar Kelimeler

Turkish language curriculum , language skills , learning outcomes , text type

Kaynakça

• Adalı, O. (2003). Anlamak ve anlatmak. Pan Yayınları.
• Aktaş, Ş. ve Gündüz, O. (2004). Yazılı ve sözlü anlatım kompozisyon sanatı. Akçağ Yayınları.
• Aytaş, G. (2006). Edebî türlerden yararlanma. Milli Eğitim Dergisi, 34(169), 261-274.
• Başaran, M. ve Akyol, H. (2009). Okuduğunu anlama ve metne karşı geliştirilen tutum üzerinde metnin bilgi verici veya hikâye edici olmasının etkisi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (2)1, 11-23. https://doi.org/10.12780/UUSBD41.
• Baş, B. (2003). Altıncı sınıf Türkçe ders kitaplarında metin türleri üzerine bir inceleme. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 257-265.
• Bulut, K. (2020). Açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(3), 931-949. https://doi.org/10.16916/aded.742452.
• Cemiloğlu, M. (2001). İlköğretim okullarında Türkçe öğretimi. Alfa Basım Yayıncılık.
• Çağlayan, G. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki anlatma esasına bağlı edebî metinlerin metin merkezli ölçütler açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
• Eroğlu Çopur, D. (2019). 2018 Türkçe dersi öğretim programının 5, 6, 7 ve 8. sınıflar için hikâye edici metinlere yönelik kazanımlar bakımından incelenmesi. Uluslararası Eğitim Spektrumu Dergisi, 1(1), 48-59.
• Fordham Nancy W., Wellman, D., & Sandmann, A. (2002). Taming the text: Engaging and supporting in students social studies readings. 93(4), 149-158.
• Hirik, S. (2020). Türkçede bağdaşıklık ve bağdaşıklık unsurları: Kürk Mantolu Madonna incelemesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(1), 221-238. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.732163.
• Kaldırımlı, A. ve Tavşanlı, Ö. F. (2018). Sınıf öğretmeni adaylarının metin türlerine ve metinlerin Türkçe derslerinde kullanımına ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 397-414.
• Kolaç, E. (2009). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin tür açısından değerlendirilmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1), 594–626.
• Kıbrıs, S. (2019). Ortaokul (5-8. Sınıflar) Türkçe dersi öğretim programı ve ders kitaplarında ‘metin türü farkındalığı’ [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Başkent Üniversitesi.
• Miles, M.B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. Sage Publications.
• Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel.
• Metin, O. ve Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 273-294. http://dx.doi.org/10.18037/ausbd.1227356.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB]) (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe dersi öğretim programı. tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programtur5678Onayli.pdf.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2019). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=663.
• Özbay, M. ve Çeçen, M. A. (2012). Türkçe ders kitaplarında (6-8. sınıflar) yer alan metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(1), 67-76.
• Özdemir, E. (1987). İlkokul öğretmenleri için Türkçe öğretimi kılavuzu. İnkılâp Kitabevi.
• Pilav, S. ve Oğuz, M. M. (2013). Türkçe ders kitaplarında yer alan metin türleri üzerine bir araştırma. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 16-30.
• Pilav, S. ve Erdoğan Ş. (2016). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki bilgilendirici metinlerin değer iletimi açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 45(210), 351-371.
• Solak, M. ve Yaylı, D. (2009). İlköğretim ikinci kademe Türkçe ders kitaplarının türler açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(9), 441–453.
• Şimşek, E. (2023). Türkçe ders kitaplarındaki metin türü öğretimine yönelik etkinliklerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Tarakcı, Ç. ve Kayadibi, N. (2023). Metin türleri açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. International Journal of Education and New Approaches, 6(1), 150-166. https://doi.org/10.52974/jena.1302420.
• Temizyürek, F. ve Delican, B. (2016). İlkokul Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 842-856.
• Türkben, T. (2018). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2152-2166. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.419925.
• Üründü, V. (2011). 6-8. sınıf Türkçe ders kitaplarının tema ve metin türü yönünden incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
• Yılmaz, M. ve Korkmaz, C. (2016). İlköğretim 1-5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(36), 33-46.