2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı'na Göre Hazırlanan 6. Sınıf Türkçe Ders Kitabının Metin Türlerine ve Söz Varlığına Göre İncelenmesi

Öz

2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanan 6. sınıf Türkçe ders kitaplarını metin türlerine ve söz varlığına göre incelemeyi amaçlayan bu çalışma, betimsel tarama modeli kapsamında desenlenmiş nitel bir çalışmadır. Araştırmada veri toplama sürecinde doküman incelemesi yönteminden, verilerin analizinde ise betimsel analizden yararlanılmıştır. Ayrıca incelenen ders kitaplarındaki söz varlığı listelerini oluşturmak için Cibakaya programı kullanılmıştır. Buna göre araştırmada, en fazla metne birinci temada yer verildiği ve metinlerin en fazla açıklayıcı metin türünde olduğu, metinlerde toplam 10906 kelime tespit edildiği, bu kelimelerden 2592’sinin farklı kelime olduğu; toplam 7212 isim türünde kelime olduğu, bu kelimelerden 1815’inin farklı kelimeler olduğu; 2355 fiil türünde kelimeye yer verildiği, bu kelimelerden 570’inin farklı kelimeler olduğu; 138 deyime yer verildiği, bu deyimlerden 101’inin farklı deyimler olduğu; 10 atasözüne yer verildiği ve bu atasözlerinin 8’inin farklı olduğu; 1151 edat ve bağlaca yer verildiği, bunların 64’ünün farklı olduğu; 40 ikilemeye yer verildiği, bunların 34’ünün farklı kelimeler olduğu; ayrıca en fazla kelimenin açıklayıcı metinlerde olduğu, kelime sayıların metinlere göre ortalamasına bakıldığında ise en fazla ortalamanın gezi yazısı türündeki metinlerde olduğu ve en fazla kelimenin birinci temada olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularından yola çıkılarak çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• 6. sınıf
• metin türü
• söz varlığı
• Türkçe ders kitabı

An Analysis of 6th Grade Turkish Textbook Prepared According to the 2024 Turkish Language Curriculum in Terms of Text Types and Vocabulary

Öz

This qualitative study, designed within the descriptive survey model, aims to examine the 6th-grade Turkish textbooks prepared according to the 2024 Turkish Language Curriculum in terms of text types and vocabulary. The research utilized the document analysis method for data collection and descriptive analysis for data analysis, additionally employing the Cibakaya program to generate vocabulary lists. The findings revealed that the highest number of texts were allocated to the first theme, and the texts were predominantly of the expository type. In total, 10,906 word tokens were identified, comprising 2,592 different word types. The vocabulary breakdown showed 7,212 noun tokens (1,815 types) and 2,355 verb tokens (570 types). Furthermore, the texts included 138 idiom tokens (101 types), 10 proverb tokens (8 types), 1,151 adposition and conjunction tokens (64 types), and 40 reduplication tokens (34 types). It was also determined that expository texts contained the highest total word count, although the highest average word count per text belonged to the travelogue type, and the first theme featured the greatest total word count overall. Based on these findings, various recommendations were presented.

Anahtar Kelimeler

• 6th grade
• text type
• Turkish textbook
• vocabulary

Kaynakça

1. Aksan, Y. ve Yaldır, Y. (2011). Türkçe söz varlığının nicel betimlemesi. 24. Ulusal dilbilim kurultayı bildiri kitabı içinde (ss. 377-387). ODTÜ Yayınları.
2. Arı, S. B. (2025). Eleştirel dil becerilerini geliştirme bağlamında ortaokul Türkçe ders kitaplarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Avcı, C. (2024). Tiyatro metinlerinin temel dil becerilerinin gelişimde ve dilsel hedeflere ulaşmada oynadığı rol üzerine öğrenci görüşlerinin değerlendirilmesi. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 7(3), 381-398. https://doi.org/10.37999/udekad.1479663
4. Baş, B. (2010). Söz varlığının oluşumu ve gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 137-159. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/156986
5. Başoğul, D. A., Dilidüzgün, Ş., Edizer, Z. Ç. ve Karagöz, M. (2019). Türkçe öğretiminde metin türüne uygun okuma eğitimi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 165-185. https://doi.org/10.17860/mersinefd.472247
6. Batur, Z. ve Soyuçok, M. (2019). Atasözlerinde eleştirel düşünme unsurları Türkçe ders kitapları. Folklor/Edebiyat, 25(100), 1119-1132. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/860440
7. Bayraktar, F. B. (2025, Mayıs). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline dayalı 2024 Türkçe Öğretim Programının dil bilgisi öğretimi açısından değerlendirilmesi [Konferans Sunumu]. 7. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu (ASOS CONGRESS), İstanbul, Türkiye.
8. Bora, N. (2016). İlköğretim II. kademe 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki sözcük türlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
10. Bulut, K. ve Taçyıldız, E. (2020). Farklı yayınevlerine ait 6 ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kalıplaşmış söz varlığı açısından incelenmesi. Journal of Turkish Language and Literature, 6(4), 687-713. https://doi.org/10.20322/littera.798055
11. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
12. Ceran, D., Dağ, A., Yıldız, D., Özgül, E. ve Altun, K. (2020). 6. sınıf Türkçe ders kitabının söz varlığı bakımından incelenmesi. International Journal of Language Academy, 8(1), 118,130. https://doi.org/10.29228/ijla.39831
13. Civan, M. (2019). 6 ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarının tema ve metin türü açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
14. Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
15. Çalık, M. ve Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33–38. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412
16. Demir, A. (2025). Öğrencilerin söz varlığının tespiti geliştirilmesi ve izlenmesi projesi (Millî Eğitim Bakanlığı–Türkiye). Eskiyeni, (57), 497-510. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1731291
17. Dilidüzgün, Ş. (2017). Eleştirel düşünme standartlarını temel alan okuma anlama etkinliklerinin eleştirel okuma becerisine etkisi. H. Bağcı (Ed.), Türkçe Eğitimi Güncel Araştırmaları içinde (s. 121-135). Pegem Akademi.
18. Elo, S. & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of advanced nursing, 62(1), 107–115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
19. Erkul, A. B. (2008). İlköğretim 8. sınıf Türkçe kitaplarındaki olaya dayalı metinlerin, öğrencilerin söz varlığını geliştirmedeki etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
20. Geçgel, H., Kana, F. ve Öncü, B. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kalıplaşmış söz varlığı unsurları bakımından incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(4), 2214-2230. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1164532
21. Göçer, A. (2015). Türkçe dersi metin işleme sürecinde bağlam temelli sözcük öğretimi ve etkin sözcük dağarcığı oluşturmadaki işlevi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(1), 48-63. https://doi.org/10.16916/aded.39222
22. Güneş, F. (2013). Türkçe öğretimi yaklaşımlar ve modeller. Pegem Akademi.
23. Güneş, F. (2016). Türkçenin öğretim üstünlükleri ve zenginlikleri. Milli Eğitim Dergisi, 45(210), 93-113. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/441263
24. Gürler, H. (2022). Türkiye’de yayımlanan çocuk dergilerindeki söz varlığının belirlenmesi: Doğan Kardeş Dergisi örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
25. İlhan, E., Tosun, M., Gedik Doğaner, S. ve Gümüş, Z. N. (2025a). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 6. sınıf ders kitabı – 1. Kitap. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
26. İlhan, E., Tosun, M., Gedik Doğaner, S. ve Gümüş, Z. N. (2025b). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 6. sınıf ders kitabı – 2. Kitap. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
27. Karadağ, Ö. (2013). Kelime öğretimi. Kriter Yayınevi.
28. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (36. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
29. Kemiksiz, Ö. (2015). İlköğretim Türkçe sözlüklerin 7. sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitabındaki kelimede anlam etkinliklerinde kullanılabilirliğinin incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(5), 141-158. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/562746
30. Kemiksiz, Ö. (2022). Türkçe ve Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarındaki metinlerde yer alan deyimler üzerine bir inceleme. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 1-12. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2022.182
31. Kuru, O. (2021). Söz dağarcığını geliştirme. E. Kolaç, ve S. Dal (Eds.), İlk okuma yazma öğretimi içinde (ss.263-284). Nobel Akademik Yayıncılık.
32. Kurudayıoğlu, M. (2005). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin kelime hazinesi üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
33. Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
34. Maden, S. (2021). Metin türü ve yazar tercihleri bağlamında Türkçe ile Türk Dili ve Edebiyatı ders kitapları arasındaki ilişki. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 734-764. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1029187
35. Memiş, M. R. (2018). Yapım eki öğretiminin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kelime hazinesi üzerindeki etkisi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47(2), 439-491. https://doi.org/10.14812/cufej.399191
36. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı Türkiye yüzyılı maarif modeli. Ankara
37. Nurlu, M. ve Sarıca, A. (2015). İlköğretim Türkçe ders kitaplarındaki sözcük çalışmalarının yöntem-teknik ve Türkçe öğretimi kazanımları açısından incelenmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 4(10), 19-38. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/59628
38. Özden, M., ve Örge Yaşar, F. (2025). 21. yüzyılın sesi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programında konuşma becerisinin yeni yol haritası. Millî Eğitim, 54(1), 1401-1432. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1700258
39. Öztürk, İ. Y. ve Kırmızı, Ö. (2020). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki millî kültür teması metinlerinde deyim ve atasözü varlığı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(1), 317-356. https://doi.org/10.7822/omuefd.889155
40. Sayın, H. ve Doğan, Y. (2024). İlköğretim ders kitaplarının söz varlığı bakımından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(4), 835-875. https://doi.org/10.16916/aded.1543418
41. Süğümlü, Ü. ve Eraslan, A. (2019). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan metin türleri ile kalıplaşmış söz varlığı ilişkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(3), 630-646. https://doi.org/10.16916/aded.557969
42. Şakiroğlu, Y. (2020). 6. sınıf Türkçe ders kitabının değer aktarımı bağlamında incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 5(1), 145-161. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1111799
43. Tarakçı, Ç. ve Kayadibi, N. (2023). Metin türleri açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. International Journal of Education and New Approaches, 6(1), 150-166. https://doi.org/10.52974/jena.1302420
44. Türkben, T. (2018). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2152-2166. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.419925
45. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
46. Yıldız, C. (2003). Ana dili öğretiminde çağdaş yaklaşımlar ve Türkçe öğretimi. Pegem A Yayıncılık.
47. Yılmaz, T. ve Doğan, Y. (2014). 7. sınıf öğrencilerinin anlamını bilmedikleri kelimeler ve Türkçe ders kitaplarındaki kelime çalışmaları bağlamında kelime öğretimi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 279-295. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/183333