The Lamps Found the Excavations of Aleksandria Troas in 2013

Abstract

Today, oil lamps, which appear in almost all excavations of ancient settlements, are an important part of ceramic artifacts. Although this group was produced in different forms in the past, since the Prehistoric age when wax was in widespread use, they have been used as lighting equipment in almost all areas. Aspects of these artifacts, which have been assessed in serious typological and chronological terms, are extremely important for dating. In the 2013 field season, studies conducted in the Çanakkale province, in the Ezine district of the ancient city of Alexandreia Troas, in two different areas (HS and AS) of lamps) and lamp parts belonging to the Hellenistic and Roman periods were discovered. Taking the area of discovery into account, the analysis of the 23 artifacts in this study proved to be insufficient for typological classification. Rather it was evaluated according to its chronological development.

Keywords

• Aleksandreia Troas, Lamp, Terra-Cotta, Stoa, Hellenistic, Roman.

Aleksandreia Troas Antik Kenti 2013 Yılı Kazı Çalışmaları Sırasında Bulunan Kandiller

Öz

Günümüzde kazısı devam eden antik yerleşimlerin neredeyse tamamında karşımıza çıkan, kandiller, önemli bir seramik eser buluntu grubudur. Bu grup, zaman içerisinde farklı formlarda üretilmiş olsa da, Prehistorik çağlardan mum kullanımının yaygınlaştığı sürece kadar hemen her alanda aydınlatma aracı olarak kullanılmıştır. Tipolojik ve kronolojik açılardan yoğun bir biçimde değerlendirilmiş olan bu eserler, tarihleme açısından son derece önemlidirler. Çanakkale ili, Ezine ilçesinde bulunan Aleksandreia Troas antik kentinde, 2013 kazı sezonunda yürütülen çalışmalarda da, iki farklı buluntu alanında (HS ve AS), Hellenistik ve Roma dönemlerine ait olan kandil ve kandil parçalarıyla karşılaşılmıştır. Bu çalışmada, buluntu alanları dikkate alınarak irdelenen 23 adet eser, tipolojik sınıflandırma için yeterli veri sunmadıklarından, daha çok kronolojik gelişime göre değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Aleksandreia Troas, Kandil, Pişmiş Toprak, Stoa, Hellenistik, Roma.

Kaynakça

1. AKURGAL E., Eski İzmir I, Yerleşim Katları ve Athena Tapınağı, Ankara, 1997.
2. ALMEİDA J. P. L., “A necrópole romana da Caldeira, Tróia de Setşbal: Escavações de manuel Heleno nas décadas de 40-60 do século XX”, Universidade de Lisboa, yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Lisboa, 2008.
3. AMARE Tafalla M.ª T., Bona Lopez I. J., Borque Ramon J. J., “Avance al estudio de un posible alfar romano en Tarazona: las lucernas”, TVRIASO, IV, 1983, s. 93 ANTİCO Gallina M. V., Le lucerne fittili di Dertona, Tortona, 1985.
4. ARSLAN N., “Der römische Lampenschutt aus Alexandria Troas", (Ed.) E. Schwertheim, Studien zum antiken Kleinasien VI, Asia Minor Studien, 55, 2008, s. 39 AUGROS M. - Feugère M., La nécropole gallo-romaine de la Citadelle à Chalon-sur-Saône (Saône-et-Loire): Catalogue, Montagnac, 2002.
5. AYALA G., “Alba-la-Romaine (Ardèche): les lampes en tere-cuite”, Revue archéologique de Narbonnaise, 23, 1990, s. 153 - 212.
6. BAİLEY D. M., “Lamps from Tharros in the British Museum”, BSA, 57, 1962, s. 35 BAİLEY D. M., “Some Lamps from the F. W. Robins Collection”, The British Museum Quartly, 27, No. 3 - 4, 1964, s. 88 - 91.
7. BAİLEY D. M., Greek and Roman Pottery Lamps, Oxford, 1972.
8. BAİLEY D. M., “Some Recent Lamp Acquisitions in the Department of Greek and Roman Antiquities”, The British Museum Quartly, 36, No. 3 - 4, 1972, s. 101 - 107. BAİLEY D. M., A Cataloque of the Lamps in the British Museum II. Roman Lamps Made in Italy, London, 1980.

9. BAİLEY D. M., A Cataloque of the Lamps in the British Museum III. Roman Provincial Lamps, London, 1988.
10. BAİLEY D. M., A Cataloque of the Lamps in the British Museum IV. Lamps of Metal and Stone, and Lampstands, London, 1996.
11. BAİLEY D. M., “Lamps from the Sacred Animal Necropolis, North Saqqara and the Monastery of Apa Antinos”, JEA, 87, 2001, s. 119 - 133.
12. BARIN D. G., “Aydın ve Milet Müzesi’ndeki Üzeri Kabartmalı Hellenistik ve Roma Dönemi Kandiller”, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış doktora tezi, İzmir, 1995.
13. BARR, R. L., “Greek and Hellenistic Lamps from Ilion”, Studia Troica, 6, 1996, s. 159 200.
14. BARRETT D. G., “The Ceramic Oil Lamps as an Indicator of Cultural Change within Nabataean Society in Petra and Its Environs, Circa CE 106”, Brown University, doktora tezi, Rhode Island, 2005.
15. BAŞARAN S., “Enez (Ainos) 2007 Yılı Kazısı ve Onarım-Koruma Çalışmaları”, (Ed. Şahin H. - Konyar E. ve Ergin G.) Özsait Armağanı: Mehmet ve Nesrin Özsait Onuruna Sunulan Makaleler, İstanbul, 2011, s. 51 - 66.
16. BEAZLEY J. D., “A Marble lamp”, JHS 60, 1940, s. 22 - 49. Brants J., Antieke Terra-cotta Lampen uit het Rijksmuseum van Outheden te Leiden, Leiden, 1913.
17. BRONEER O., Terracotta Lamps, Corinth Vol. IV, No. 2, Cambridge, 1930.
18. BUSSİÈRE J., “Lampes d’Algérie II. Lampes grecques, hellénistiques et tardorépublicaines”, Antiquités africaines 31, 1995, s. 231 - 276.
19. CECİ M., “Le Lucerne”, (Ed. Marinucci A. vd.), L'insula ostiense di Diana (R. I, III, 3-4), Roma, 2013, s. 159 - 192.
20. CİVELEK A., “Phokaia’da Bir Volütlü Kandil Atölyesi”, Colloquium Anatolicum,VII, 2011, s. 115 - 135.
21. COŞKUN D., “Konya Ereğli Müzesi’nde Bulunan Roma Dönemi Kandilleri”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yüksek lisans tezi, Konya, 2007.
22. ÇOKAY S., “Antik Çağda Aydınlatma Araçları ve Perge Pişmiş Toprak Kandilleri”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmış yüksek lisans tezi, İstanbul, 1996.
23. ÇOKAY S., Antik Çağda Aydınlatma Araçları, İstanbul, 1998.
24. ÇOKAY Kepçe S., “Tekirdağ Arkeoloji Müzesi’nden Bir Grup Pişmiş Toprak Kandil”, Anadolu Araştırmaları, XVIII/1, 2005, s. 125 - 176.
25. DAUX G., “Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1964”, BCH, 89/2, 1966, s. 683 - 1007.
26. DEMANGEL R. - Laumonier A., “Fouilles de Notion”, BCH, XLIX, 1925, s. 322 3
27. DÉONNA W., “Les lampes antiques de Délos”, BCH, XXXII, 1908, s. 139 - 145.
28. DİETRİCH B. C. - Dietrich A. C., The Rhodes University Vases, Grahamstown, 1970.
29. FIRAT M., - Metin H., “Isparta Arkeoloji Müzesi Envanterinde Yer Alan Bir Grup Kandil”, Arkeoloji Dergisi (İsmail Fazlıoğlu Anısına), XVI, s. 143 - 154. FREMERSDORF F., Römische Bildlampen, Bonn, 1922.
30. GALLİÈGUE A., “Lampes des nécropoles de Lyon”, Instrumentum, 30, 2009, s. 46
31. GARNETT K. S., “Late Roman Corinthian lamps from the Fountain of the Lamps”, Hesperia, 44, No. 2, 1975, s. 173 - 206.
32. GASSNER V., Das Südtor der Tetragonos - Agora: Keramik und Kleinfunde, Forschungen in Ephesos XIII/1/1, Wien, 1997.
33. GOLDMAN H., - Follin Jones F., “The Lamps”, (Ed. Goldman, H.), Excavation at Gözlükule, Tarsus, Vol. I, Hellenistic and Roman Period, Princeton, 1950.
34. GORDON J. M. - Cova E., “Romanesis in Cyprus: A Lamp from AthienouMalloura”, Cahiers du Centre d'Etudes Chypriotes, 40, 2010, s. 277 - 294.
35. GRANCHELLİ L. vd., Lucerne romane della collezione Pisani Dossi, Vercelli, 1997.
36. GRANDJOUAN C., The Athenian Agora VI: Terracottas and Plastic Lamps of The Roman Period, New Jersey, 1961.
37. GRASSİ E. M. - Mandelli C., “Una produzione ‘ellenistica’ in norditalia: imitazioni di "Herzblattlampen" pergamene”, (Ed. Chrzanovski, L.), Le Luminaire antique. Lychnological Acts 3. Actes du 3e Congrès International d'études de l'ILA, Université d'Heidelberg, 21 - 26.IX.2009, Montagnac, 2012, s. 129 - 136.
38. HANOUNE R., “Lampes de Graviscae”, Mélanges d’archéologie et d’histoire, 82, 1970, s. 237 - 262.
39. HARRİS W. V., “Roman Terracotta Lamps: the Organization of an Industry”, JRS, 70, s. 126 - 145. HAYES J. W., “Four Early Roman Groups from Knossos”, BSA, 66, 1971, s. 2492
40. HAYES J. W., Excavation at Saraçhane in İstanbul, New Jersey, 1992.
41. HEGEWİSCH M., “Lampen im Barnbaricum. Ein Beitrga zur Beleuchtung in germanischen Siedlungen”, (Ed. Henning J., vd.) Beiträge zur Vor- und Frühgeschichte der Iberischen Halbinselund Mitteleuropas, Studien in honorem Philine Kalb, Bonn, 2010, s. 193 - 228.
42. HEİMERL A., Die Römischen Lampen Aus Pergamon, Berlin, 2001.
43. HELLSTRÖM P., Labraunda, Swedish Excavations and Researches Vol. II Part 1:Pottery of Classical and Later Date Terracotta Lamps and Glass, Lund, 1965.
44. HERES G., “Tonlampen als Zeugnisse des Frühkaiserzeitlichen Klassizismus”, Antike Kunts, 10/2, 1967, s. 112 - 119.
45. HERES G., “Die Werstatt des Lampentöpfers Romanesis”, Forschungen und Berichte, 10, 1968, s. 185 - 211.
46. HERODOTOS, Herodot Tarihi, (Çev. M. Ökmen), İstanbul, 2002.
47. HØJTE J. M., “O Lamps”, (Ed. Lejpunskaja, N. A. vd.), Lower City of Olbia (Sector NGS) in the 6th Century BC to the 4th Century AD, Aarhus, 2010.
48. HOWLAND R. H., The Athenaian Agora IV: Greek Lamps and Their Survivals, New Jersey, 1958.
49. HÜBİNGER U., Die Antiken Lampen des Akademischen Kunstmuseums der Universität Bonn, Berlin, 1993.
50. KASSAB Tezgör D. - Sezer T., İstanbul Arkeoloji Müzeleri Pişmiş Toprak Kandil Katalogu, Cilt I, Prehistorik, Arkaik, Klasik ve Hellenistik Dönemler, İstanbul, 1995.
51. KATSİOTİ A., “Aspects of the economic and commercial activity of Rhodes during late antiquity: The case of lamps”, (Ed. Papageorgidou Banis C. - Giannikouri A.), MEΛΕΤΗΜΑΤΑ 53, Sailing in the Aegean: Reading on the economy and trade routes, Atina, 2008, s. 189 - 208.
52. KINAL F. “Kaunos Adak Lambaları” Belleten, XXXIII, Sayı 130, 1960, s. 151 - 159.
53. KOŞAY H. Z., “Kussaray Sondajı”, TAD, XV-I, 1966, s. 89 - 97.
54. KOUTOUSSAKİ L., Lampes d'Argos: les lampes en terre cuite découvertes dans l'agora et les thermes: campagnes de fouilles 1972-1991, Fribourg, 2008.
55. KÖGLER P., Feinkeramik aus Knidos: vom mittleren Hellenismus bis in die mittlere Kaiserzeit, Weisbaden, 2010.
56. KUNZE M., “Die Tonlampen im Ägyptischen Museum”, Forschungen und Bericchte, Bd. 14, 1972, s. 91 - 103.
57. LABATE D., “Le Lucerne tardorepubblicane del complesso produttivo”, (Ed. Malnati L., Pellegrini S., Pulini I.) Recenti scoperte Archeologiche sula via Emilia, Modena, 200 LADSTÄTTER S., “Thymiaterien der Jüngeren Römischen Kaiserzeit aus Ephesos”, (Ed. Kökdemir, G.) Orhan Bingöl 67. Yaş Armağanı, 2013, Ankara, s. 319 - 320, Abb. 3, 23 - 31.
58. LOESCHCKE S., Lampen aus Vindonissa. Ein Beitrag zur Geschichte von Vibdonissa und des Antiken Beleuchtungswesens, Zürich, 1919.
59. MANNİEZ Y., “Les lampes et lampadaires miniatures en bronze de Nîmes”, École Antique de Nîmes, 28, 2010, s. 73 - 92.
60. MENZEL H., Antike Lampen im Römisch-Germanischen Zentralmuseum zu Mainz, Mainz, 19 MERİÇ R., Späthellenistisch-römische Keramik und Kleinfunde aus einem Schachtbrunnen am Staatsmarkt in Ephesos, Forschungen in Ephesos IX/3, Wien, 2002.
61. METİN H., “Kibyra Kandilleri”, Atatürk Üniversitesi, yayımlanmamış doktora tezi, Erzurum, 2012.
62. METZGER I. R., Die hellenistische Keramik in Eretria, II, Bern, 1969.
63. MİTSOPOULOS Leon V., Die Basilika am Staatsmarkt in Ephesos, 2. Teil: Funde klassischer bis römischer Zeit, Forschungen in Ephesos IX/2/3, Wien, 2007.
64. NİCOTRA M., “La collezione archeologica della pinacoteca Zelantea di Acireale”, M emorie e Rendiconti Serie V, Vol. VIII, Acireale, 2009, s. 253 - 325.
65. OREN E. D. - Rappaport U., “The Necropolis of Maresha-Beth Govrin”, Israel Exploration Journal, 34/2-3, 1984, s. 114 - 153.
66. OZİOL T., Salamine de Chypre: Les lampes du Museée de Chypre VII / 7, Paris, 1977.
67. ÖZKUL A., “Patara Kandilleri”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Erzurum, 1991.
68. ÖZTÜRK N., “Kyzikos Kandilleri”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış doktora tezi, Erzurum, 2003.
69. ÖZTÜRK N., - Metin H., “Burdur Müzesi’nden Bir Grup Hellenistik Dönem Kandil”, (Ed. Söğüt B.), Stratonikeia’dan Lagina’ya Ahmet Adil Tırpan Armağanı, İstanbul, 2012, s. 483 - 492.
70. PERLZWEİG J., The Athenian Agora Vol. 4: Lamps of the Roman Period First to Seventh Century After Christ, New Jersey, 1961.
71. PETRU Ț D., “Data Regarding The Pottery Lamp Production İn Porolissum. The Case Of The Loeschcke Type III İmitations”, (Ed. Cosma C.), Studies in Archaeology And History. An Anniversary Volume To Professor Nicolae Gudea On His 70th Birthday, 2012, Cluj-Napoca, 2011, S. 233 - 240.
72. PONSİCH M., “Lampes romaines de Carthage (Collection Georges Louis)”, Revue Archéologique, 2, 1960, s. 155 - 172.
73. PONSİCH M., “Les Lampes romaines de la Collection Ingres (Musée de Montauban)”, Revue Archéologique du Centre de la France, 2/2, 1963, s. 100 - 132.
74. REMESAL J., “Les lampes à huile de Belo, au Musée archéologique National de Madrid”, Mélanges de la Casa de Velázquez, 10, 1974, s. 561 - 573.
75. RÉMY B., “Les lampes romaines en terre cuite du Musée de Feurs”, Revue archéologique du Centre de la France, 15, Fas. 3 - 4, 1976, s. 299 - 318.
76. RİCKMAN Fitch C. - Wynick Goldman N., Cosa: The Lamps, Michigan, 1994.
77. ROBİNSON D. M., Excavations at Olynthus, Part XIV: Terracottas, lamps and coins found in 1934 and 1938, Baltimore, 1952.
78. ROLLAND H., “Circonscription d'Aix-en-Provence (région nord)”, Gallia. Tome 20/2, 1962, s. 655 - 685.
79. RUDOLPH W., “Hellenistic Fine Ware Pottery and Lamps from above the House with the Idols at Mycenae”, BSA 73, 1978, s. 213 - 234.
80. SANCİU A., “Lucerne con bolli di fabbrica dal porto di Olbia”, (Ed. Khanoussi, M., vd.), L’Africa romana V. 2, Atti del XIV convegno di stodio Sassari, 7 - 70 dicembre 2000, Roma, 2002, s. 1281 - 1300.
81. SARAÇOĞLU A., “Erzurum Müzesi’nden Bir Grup Kandil”, TAD, 31, 1997, s. 307 3
82. SCHAAR Schloessinger M., “Five Lamps with Fish Reliefs: From Israel and Other Mediterranean Countries”, Israel Exploration Journal, 1, No. 2, 1951, s. 84 - 95.
83. SCHÄFER J., Hellenistische Keramik aus Pergamon, Berlin, 1968.
84. SHEAR T. L., “Sixth Preliminary Report on the American Excavations at Sardes in Asia Minor”, AJA, 26, No. 4, 1922, s. 389 - 409.
85. ŞİMŞEK C. - Duman B., “Lykos Laodikeiası’ndan Bir Grup Yerel Üretim Kandil”, OLBA, XXI, 2013, s. 151 - 180.
86. SMİTH R. H., “The Household Lamps of Palestine in Intertestamental Times”, The Biblical Archaeologist Vol. 27, No. 4, 1964, s. 101 - 124.
87. THOMPSON H. A., “Terracotta Lamps”, Hesperia 2, No.2, 1933, s. 195 - 215.
88. THOMPSON H. A., “Two Centuries of Hellenistic Pottery”, Hesperia, Vol. 3, No. 4, 1934, s. 311 - 476.
89. THÖNE C., Die griechischen und römischen Tonlampen, Mainz, 2004.
90. TUŠLOVÁ P. - Weissová B., “Roman Terracotta Lamps from 27 Metropolit Panaret Street, Plovdiv, Bulgaria”, Studia Hercynia, XV/2, 2011, s. 18 - 26.
91. VESSBERG O., - Westholm A., The Swedish Cyprus Expedition Vol. IV Part 3: The Hellenistic and Roman Period in Cyprus, Stockholm, 1956.
92. VİLLARD F. - Vallet G., “Megara Hyblaea. VI: La forteresse hellénistique”, Mélanges d'archéologie et d'histoire 70, 1958, s. 39 - 59.
93. WALTERS H. B., Catalogue of the Greek and Roman Lamps in the British Museum, London, 19 WARNER Slane K., Corinth Vol. XVIII, Part II: The Sanctuary of Demeter and Kore, The Roman Pottery and Lamps, New Jersey, 1990.
94. WELLS B., Penttinen A., Hjohlman J., Göransson K., Karivieri A., Trifirò M. D., “The Kalaureia excavation project: The 2004 and 2005 seasons”, (Ed. Alroth, B.) Opuscula Atheniensia 31 - 32, Stockholm, 2008, s. 31 - 129.
95. WİLLİAMS H., The Lamps, Kenchreai V, Leiden, 1981.
96. WİLMET L., “Dieux, déesses et scènes mythologiques sur le lampes du Musée de Louvain-la-Neuve (Belgique)”, (Ed. Chrzanovski L., vd.) Monographies instrumentum 44, Actes du 3e Congrès International d’études de I’ILA Université d’Heildelberg 21 - 26.IX.2009, Montagnac, 2012, s. 345 - 354.
97. WOHL B. L., “A Deposit of Lamps from the Roman Bath at Isthmia”, Hesperia, 50, 1981, s. 112 - 140.
98. WURSTER W. W. - Felten F., Alt-Ägina 1.2: Die spätrömische Akropolismauer, Architektur und Spolien; Inschriften; Die christliche Siedlung, (Ed. H. Walter), Mainz, 1975.
99. ŽURAVLEV D. V., “Lighting Equipment of the Northern Pontic Area in the Roman and Late Roman Periods: Imports and Local Production”, Black Sea Studies, 6, 2007, s. 209 - 238.
100. Levhalar Listesi Levha 1 Aleksandreia Troas Antik Kenti Planı ve Buluntu Alanları (Kazı Arşivi) Levha 2 Kat. No. 1 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 3 Kat. No. 2 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 4 Kat. No. 3 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 5 Kat. No. 4 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 6 Kat. No. 5 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 7 Kat. No. 6 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 8 Kat. No. 7 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 9 Kat. No. 8 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 10 Kat. No. 9 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 11 Kat. No. 10 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 12 Kat. No. 11 Kandil AS Sektörü Hellenistik Dönem Levha 13 Kat. No. 12 Kandil AS Sektörü Roma Dönemi Levha 14 Kat. No. 13 Kandil AS Sektörü Roma Dönemi Levha 15 Kat. No. 14 Kandil AS Sektörü Roma Dönemi Levha 16 Kat. No. 15 Kandil AS Sektörü Roma Dönemi Levha 17 Kat. No. 16 Kandil HS Sektörü Roma Dönemi Levha 18 Kat. No. 17 Kandil HS Sektörü Roma Dönemi Levha 19 Kat. No. 18 Kandil HS Sektörü Roma Dönemi Levha 20 Kat. No. 19 Kandil HS Sektörü Roma Dönemi Levha 21 Kat. No. 20 Kandil HS Sektörü Roma Dönemi Levha 22 Kat. No. 21 Kandil HS Sektörü Roma Dönemi Levha 23 Kat. No. 22 Kandil HS Sektörü Hellenistik Dönem Levhalar 1 2 3