Sosyo-Kültürel Değişim Sürecinde Kuşaklararasında Anneliğin Dönüşümü: Denizli İli Örneği

Kadınların tümüne özgülenen bir rol olan annelik hem kadınsı öz hem de toplumsallaşma sürecinde edindiği bilgi ve tecrübelerin toplamı olarak değerlendirilebilir. Annelik olgusu tek bir perspektifle irdelenemeyecek çok boyutlu bakışı gerekli kılan bir alandır. Çünkü annelik doğası gereği biyolojik, hormonal, sosyal, psikolojik ve kültürel alanı kapsayan içinde içkin anlamları barındıran bir olgudur. Annelik, bir taraftan kadın olmanın beraberinde getirdiği cinsiyet ve toplumsal cinsiyete bağlı tanımlamaları içine alırken diğer taraftan kişisel karar ve arzuları bünyesinde taşıyan bir gönüllülük sürecidir. Bu çerçevede mekânsal zorluklar, ailenin ve sosyal çevrenin kadından beklentileri, ev içi sorumluluk ve iş hayatının birlikte sürdürülmesinden kaynaklı çifte mesainin kadın üzerinde yarattığı baskı, bu süreçte ortaya çıkabilecek zorluklarla mücadele edebilme yetisi kadının annelik kimliğini belirleyen temel etmenlerdir. Dolayısıyla kadının annelik kimliğini kadının biyolojik ve hormonal yapısıyla ilişkilendirsek bile toplumsallaşma sürecindeki değer, norm ve kültürel öğeleri de bu kapsama dahil etmek gerekir. Tarihin çeşitli dönemlerinde farklı anlamlar yüklenen annelik olgusu, küreselleşmeyle birlikte önemli ölçüde dönüşüme uğramıştır. Kadınların kamusal alana daha fazla katılıyor olması, bilgi-iletişim teknolojileri ve tıp dünyasında meydana gelen gelişmeler, çocuklar için gündüz bakımevleri, ana okul ve etüt merkezleri gibi kurumsal yapıların yaygınlık kazanması kadınların annelik rollerini etkilemiştir. Tüm bu değişimler ışığında günümüz toplumlarında anneliğin dönüşümünü sosyolojik açıdan değerlendirmek annelik rollerine ilişkin temel dinamikleri anlamamız açısından da önemli olacaktır. Bu bağlamda araştırmada, anne ve kızlarına, anneliği nasıl tanımladıkları, annelik konusuna ait bilgi kaynaklarını nereden edindikleri, annenin çocuk ile kurduğu ilişkinin boyutları sorularak kuşaklararası annelik olgusu analiz edilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın verileri, 2019 yılında yaklaşık beş aylık bir süreci kapsayan saha çalışmasına dayanarak elde edilmiştir. Bu çerçevede nitel araştırma deseninden yola çıkarak anne ve kızlarına derinlemesine görüşme soru formları uygulanarak veriler toplanmıştır. Araştırmaya katılan iki kuşak annelerin anlatılarından yola çıkarak veriler anlatı analiziyle çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, kadınların meslek hayatına daha fazla katılım göstermeleri, internet ağlarının sağladığı bilgi kaynakları, kurumsal yapıların çocuk yetiştirme konusunda sundukları hizmetler, kentleşmenin beraberinde getirdiği aile içi rollerin kadın açısından daha fazla sorumluluk içermesi annelik kimliğinin kuşaklar arasında değişimine sebep olmuştur.