Son Dönem Âlimlerinden İsmail Çetin’in Tevessül ve İstiğâse Konularındaki Görüşleri
Öz
Son dönem âlimlerinden İsmail Çetin, ilmi geleneğe mensup bir ailede yetişmiş; kelâm, felsefe, mantık, belagat, tefsir, hadis ve tasavvuf gibi İslami ilimlerin pek çok alanında eğitim almış ve bu alanlarda dikkate değer eserler kaleme almıştır. Özellikle Ömer Nasuhi Bilmen’den “Muvazzah İlm-i Kelâm” adlı eseri tahsil etmiş olması, onun klasik kelâm birikimini neşet ettiği çevreden güçlü bir şekilde devraldığını göstermektedir. Çetin’in ilmî ilgileri arasında özel bir yere sahip olan tevessül, teveccüh, istiğâse ve iksâm gibi tartışmalı meseleler, onun itikadî duyarlılığı ile şekillenmiş ve bu konulara ilişkin olarak derinlikli ilmî çözümlemeler ortaya koymasına vesile olmuştur. Bu bağlamda İsmail Çetin, tevessül konusunu Allah’ın kudret, irade ve te’sir sıfatları çerçevesinde değerlendirmiş; meseleyi naslara, sahâbe ve selefin uygulamalarına dayandırarak temellendirmeye çalışmıştır. Çetin, “zat ile tevessül” ile “ölü veya gaib kimselerden dua talep etme” gibi günümüzde tartışmalı kabul edilen tevessül türlerini meşru gören bir yaklaşımı savunmakta ve bu görüşünü üç yüz kırk civarında klasik ve modern kaynağa dayandırarak güçlendirmektedir. Bu çerçevede İbn Teymiyye’nin Hz. Peygamber’in vefatından sonra onunla tevessülü caiz görmeyen anlayışı ile İzzeddîn b. Abdüsselâm’ın, peygamber dışında herhangi bir şahısla tevessülü gayrimeşru sayan görüşünü eleştiriye tabi tutmuş; tevessülü bid’at ve şirk sayan yaklaşımları reddetmiştir. Çetin’e göre gerek hayatta gerekse vefatlarından sonra peygamberler, evliya ve salih kimselerle tevessül etmek, onların Allah katındaki salih amelleri ve faziletleri vesilesiyle Allah’tan talepte bulunmak itikadi bir sapma değil, bilakis sahih ve meşru bir Ehl-i Sünnet anlayışıdır. Bunun karşısında yer alan ve tevessülün her türünü şirk kabul eden görüşlerin, temelde Muhammed b. Abdülvehhâb’ın temsil ettiği selefî çizgiye dayandığını belirten Çetin, bu yaklaşımın Ehl-i Sünnet sınırlarının dışına çıktığını özellikle vurgulamaktadır. Bu çalışmada, İsmail Çetin’in tevessül başta olmak üzere teveccüh, istiğâse ve iksâm gibi konulara dair görüşlerini, ilgili meseleleri ele alırken kullandığı ilmî yöntemi, dayandığı kaynaklar, ortaya koyduğu deliller ve yaptığı eleştiriler bağlamında sistematik biçimde analiz edilmektedir.
Anahtar Kelimeler
The Views of İsmail Çetin, a Recent Scholar, on the Subjects of Intercession and Istighase
Öz
İsmail Çetin, who has recently emerged as a prominent scholar in the fields of theology and Sufism, was raised in a family steeped in scholarly tradition. He received training in numerous areas of Islamic sciences, including theology, philosophy, logic, rhetoric, tafsir (commentary on hadith), and Sufism, and has authored notable works in these areas. His study of Ömer Nasuhi Bilmen’s “Muvazzah İlm-i Kelâm” demonstrates his strong inheritance of classical theological knowledge from his ancestral environment. Controversial issues such as tawassul, tawajjuh, istighasa, and iksam, which hold a special place among Çetin’s scholarly interests, were shaped by his theological sensitivities and led him to develop profound theological analyses on these topics. In this context, Ismail Çetin evaluated the issue of intercession within the framework of God’s attributes of power, will, and influence, attempting to establish the issue by drawing upon the Quranic texts and the practices of the Companions and Salaf (predecessors). Çetin defends an approach that legitimizes currently controversial forms of intercession, such as “intercession through a person” and “requesting prayers from the dead or absent,” and supports this view by citing approximately three hundred and forty classical and modern sources. Within this framework, he criticized Ibn Taymiyyah’s view that deemed intercession through the Prophet Muhammad after his death impermissible, as well as Izz ad-Din ibn Abd al-Salam’s view that deemed intercession through anyone other than the Prophet illegitimate and rejected approaches that deemed intercession an innovation or polytheism. According to Çetin, seeking intercession with prophets, saints, and righteous individuals, whether during their lifetime or after their death, and seeking God’s help through their good deeds and virtues in God’s sight, is not a deviation from the faith, but rather a valid and legitimate Sunni practice. Çetin states that opposing views, which consider all forms of intercession to be polytheism, are fundamentally based on the Salafi line represented by Muhammad ibn Abd al-Wahhab, and he particularly emphasizes that this approach goes beyond the bounds of Sunni Islam. This study systematically analyzes İsmail Çetin’s approaches to topics such as tawassul (intercession), tawajjuh (contact), istighasah (religious support), and iksam (religious support), in light of the scholarly methods he employed, the sources he relied on, the evidence he presented, and his critiques. Thus, Çetin’s place within theological thought and his relationship with tradition will be evaluated and presented in both theoretical and practical dimensions.
Anahtar Kelimeler
