Al-Qubaysiyyat Movement: Feminine Organisation in Contemporary Damascene Sufism (Education and Political Strategy)

Öz

This study examines the phenomenon of women’s Sufi-oriented da‘wah in the Levant, taking the Qubaysiyyat as a case study of a contemporary female-led Sufi movement. The first section traces the emergence of the Qubaysiyyat in Syria and their subsequent expansion across various regional and international contexts. It analyzes the group's internal organizational structure, highlighting its hierarchical Sufi framework which distinguishes it from traditional male-dominated Sufi orders in the Levant. The second section focuses on the development of the group's spiritual teachings, shaped by its female leadership over time. It outlines the theoretical foundations and practical rituals of the movement, beginning with its founding by Shaykha Munira al-Qubaysi, followed by the doctrinal elaboration by Hajja Hanan al-Shahbandar, and culminating in the consolidation of its Sufi-educational identity in the writings of Farah al-Akhras. The third section addresses political and social influence of the Qubaysiyyat within the Syrian context. It explores not only the historical relationship between the group and the political authorities but also the nature and mutual impact of this relationship - especially in light of the divergent stances adopted by members of the group during the Syrian uprising beginning in 2011. The study concludes by highlighting the Qubaysiyyat’s, broader impact on Syrian society, particularly their methods of attracting women from scholarly, social, political, and economic elites. The movement has left a significant educational imprint, seeking to transform societal values -intellectual, religious, and social- through women, while maintaining a spiritual and pedagogical ethos rooted in the classical traditions of Islamic Sufism.

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Women
• Qubaysiyyat
• Education
• Politics
• Syria.

Kubeysiyyat Hareketi: Çağdaş Şam Tasavvufunda Kadın Örgütlenmesi (Eğitim ve Siyasal Strateji)

Öz

Bu araştırma, Şam’da ortaya çıkan modern bir tasavvufî hareket olan "Kubeysiyyat Hareketi"ni ele almakta; yapısını, düşüncesini ve etkisini incelemektedir. Araştırmanın ilk bölümünde, Kubeyysiyat Hareketi’nin Şam’da ortaya çıkışı ile ardından bölgesel ve küresel düzeyde yayılışı ele alınmakta; ayrıca bu topluluğun tasavvufî iç yapısı ve bilinen geleneksel Şam tasavvufî gruplarından ayrılan hiyerarşik düzeni analiz edilmektedir. İkinci bölümde hareketin kendine özgü tasavvufî düşüncelerinin kadın üyeleri tarafından nasıl geliştirildiği açıklanmakta; hareketin teorik ilkeleri ve pratik ritüelleri detaylandırılmaktadır. Bu bağlamda, hareketin kurucusu ve ilk şeyhi Münire Kubeysî tarafından başlatılan süreçten, Hacce Hanan el-Şehbender’in “Kubeysiyyat” fikirlerinin, geleneksel Nakşibendiyye tarikatının bir nevi devamı olduğunu ortaya koymasına; ardından da Farah el-Ahras’ın yazılarıyla tasavvufî ve eğitsel kimliğin olgunlaşmasına kadar olan gelişim süreci ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde ise Kubeysiyyat Hareketi’nin Suriye’deki siyasî ve toplumsal etkisi incelenmektedir. Bu bölümde yalnızca topluluğun siyasî otoriteyle olan tarihî ilişkileri değil, aynı zamanda bu ilişkinin biçimleri ve karşılıklı etkileri de ele alınmakta; özellikle 2011’den itibaren Suriye Devrimi karşısında topluluk mensuplarının farklı tutumları arasındaki bölünmeye odaklanılmaktadır. Araştırma, Kubeysiyyat Hareketi’nin genel sosyal ortam üzerindeki etkisini ortaya koyarak hareketin, bilimsel, sosyal, siyasî ve ekonomik alandaki seçkin kadınları nasıl cezbettiğini; tasavvufî bir ruhla toplumun entelektüel, dinî ve sosyal değerlerini kadınlar aracılığıyla modern ancak köklü bir tasavvufî eğitim yaklaşımıyla nasıl dönüştürmeye çalıştığını göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Kadın
• Kubeysiyyat
• Eğitim
• Siyaset
• Suriye.

Kaynakça

1. Ahras, Farah. Nûrü’l-Ârifîn ve Delîlü’s-Sâlikîn. 3 Cilt. b.y.: y.y., 2017.
2. Aktürk, Hamit. “Araçsallaşan Dini Gruplaşmalar ve Dindar Elitist Bir Kadın Hareketi: Kubeysiyyat”. V. Uluslararası Ortadoğu Sempozyumu: Ortadoğu’da Tarih ve Kimliği Yeniden Okumak. ed. Viktoriia Demydova vd. 371–378. İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları, 2019.
3. Alarabiya. “قبيسيات فلسطين' ينفين منع التزين للزوج والتعري أمامه” (22 Ekim 2007). https://www.alarabiya.net/articles/2007%2F10%2F22%2F40663
4. Alhallak, Thaer. “el-Kubeysiyat: Müctemeʿ Dahilü’l-mücteme.” Kalemun İnsan Bilimleri Dergisi 13 (2020), 105–136.
5. Ammar, İyad Usame. Ufûlü’t-Tasavvuf et-Turukü’s-Sûfiyye bi Dimeşki’l-Osmaniyye ‘Ala A’tabi ‘Asri’t-Tağrîb ve’l-Islah. Amman: Darü’l-Feth, 2024.
6. CÜSÛR, Merkez Cüsûr Vahdeti’d-Dirasati’d-Diniyye. Cemaatü’l-Kubeysiyyat en-Neş’e ve’t-Tekvîn. Gaziantep: Dirasat Merkez Cüsûr Vahdeti’d-Dirasati’d-Diniyye, 2017.
7. Ebu Rumman, Muhammed. Esrarü’t-Tariki’s-Sufî: Muvteme’u’t-Tasavvuf ve’z-Zevaya ve’l-Hadarat fi’l-Ürdün. Amman: Fridrich Ebert Vakfı, 2020.
8. Emadi, Omar. “Organisationally Secular: Damascene Islamist Movements and the Syrian Uprising.” Syria Studies 8/1 (2016), 347–362.

9. Gül, Halim, Mesnevî’de Tasavvufî Tefsir. İstanbul: İnsan Yayınları, 2014.
10. Gül, Halim. “Nakşî-Halidî Şeyhi Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî’nin Şeyh/Mürşid Anlayışı”. I. Uluslararası Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ed. İhsan Günaydın vd. 225-234. Gümüşhane: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları, 2014.
11. Gündüzöz, Güldane. Tasavvufta Tâc Sembolizmi,. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2017.
12. Hac, Abdurrahman. ed-Devle ve’l-Cema’a: et-Tetallu’atü’s-siyasiyye li’l-Cema’ati’d-diniyye fi Suriye 2000-2010. İstanbul: İletişim ve Stratejik Araştırmalar Merkezi, 2010.
13. Hammudî, Abdullah. eş-Şeyh ve’l-Murid: en-Neskü’s-Sekâfî li’s-Sulta fi’l-Muctemeâti’l-Arabiyyeti’l-Hadise. çev. Abdülmecid Cahfe. Kazablanka: Dar Toubkal, 5. Basım, 2014.
14. İmad, Abdülgani. “el-Cema’atü’s-Sufiyye ve’l-İslamiyye: el-Enmatü’l-Cedide li’t-Tedeyyün fi Suriye”. El-İslamü’n-Naim et-Tasavvuf fi Biladi’ş-Şam. haz. Merkez Misbar li’-Dirasati ve’l-Bühus. 497-537. Dubai: Metabi’ü’l-Müttehide li’t-Tiba’eti ve’Neşr, 2013.
15. Musa, Muhammed Hayr. el-Kubeysiyat: el-Cüzurü’l-Fikriyye ve’l-Mevakifü’s-Sülukiyye. İstanbul: Kitap Saray Yayınları, 2020.
16. Omar, Sara. “al-Qubaysiyyat: Negotiating Female Religious Authority in Damascus”. The Muslim World 103 (2013), 347-362.
17. Paşazâde, Âşık. Osmanoğulları’nın Tarihi. haz. Kemal Yavuz - Yekta Saraç. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2003.
18. Perrier, Thomas. ed-Din ve’d-Devle fi Suriye: Ulemaü’s-Sünne mine’l-İnkilab ile’s-Sewra. çev. Ubeida Aamer. Kuveyt: Merkezü’n-Nuhûd li’d-Dirasat ve’l-Bühûs, 2023.
19. Suwailemi, Mona – Kedro, Nercis. el-Haklü’n-nisaî ed-Dînî es-Surî: el-Kubeysiyat mine’t-Te’sis ile’-Tanzim. Ankara: Sonçağ Yayınevi, 2025.
20. Şahbender, Hanan. el-Vecîz fi’t-Terbiyeti’l-İmaniyye min Hayati’s-Sadeti’n-Nakşibendiyye. b.y.: y.y., 2021.
21. Sühreverdî, Şihabeddin Ebû Hafs. ‘Avarifü’l-Me’arif. thk. Muhammed Abdulaziz el-Hâlidî. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 3. Basım, 2016.