ANAYASA MAHKEMESİNİN YASAMA İŞLEMİ NİTELİĞİNDEKİ BİR KARARI ÜZERİNE

Yıl 2025, Cilt: 33 Sayı: 3, 1677 - 1721, 29.09.2025

Celâl Işıklar

https://doi.org/10.15337/suhfd.1450462

Öz

Anayasa m.153/2’ye göre, Anayasa Mahkemesi Anayasa’ya aykırı bir kuralı iptal ederken, “kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.” Bizce Mahkemenin 30.11.2022 tarihli iptal kararı yasama işlemi niteliğindedir. Burada TSK Disiplin Kanunu m.43/1, birinci cümlesindeki yargı denetimi yasağına tâbi bazı ibareler iptal edilmiştir. Bunlar subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkındaki “uyarma” ve “hizmete kısmi süreli devam” cezaları ile “cezaları hariç.” ibareleridir. Mahkeme bu ibareleri “davada uygulanacak kural” olarak belirlenmiş ve denetimi buna göre sınırlanmıştır. İptal sebebi, bunların puanlamaya tâbi olması ve ileride ayırma/fesih işlemine esas alınabilmesidir. Zira esasen davanın konusu “askerî öğrenciler ile yükümlü erbaş ve erler hakkındaki” disiplin cezalarını kapsamamaktadır. Ancak iptalle mevcut düzenleme bu kişileri ve cezaları da kapsar hâle gelmiştir. Mahkeme uygun ve doğru sınırlama teknik, kriter ve yöntemleri kullanmamıştır. Bununla birlikte, iptal kararına rağmen, yasama organı Anayasa'nın129'ncu maddesindeki takdir yetkisine dayanarak bu cezalara karşı yine yargı denetimi yasağı koyabilir.

Anahtar Kelimeler

Anayasa Mahkemesi , Disiplin Cezası , Denetim Yasağı , İptal Kararı , Yasama İşlemi

Etik Beyan

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisine ilişkin Etik İlkeler ve Yayın Politikası Yönergesini okuduğumu ve anladığımı ve Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Makale Yazım Kurallarına uygun olarak hazırladığım bu makale çalışmasında; • Makale içinde sunduğum verileri, bilgileri ve dokümanları akademik ve etik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, • Tüm bilgi, belge, değerlendirme ve sonuçları bilimsel etik kurallarına uygun olarak sunduğumu, • Makale çalışmasında yararlandığım eserlerin tümüne uygun atıfta bulunarak kaynak gösterdiğimi, • Kullanılan verilerde ve ortaya çıkan sonuçlarda herhangi bir değişiklik yapmadığımı, • Makale olarak sunduğum bu çalışmanın özgün olduğunu, bildirir, aksi bir durumda bu konuda hakkımda yapılacak tüm yasal işlemleri ve aleyhime doğabilecek tüm hak kayıplarını kabullendiğimi beyan ederim. 10/3/2024

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

yok

Teşekkür

Yok

Kaynakça

• ALİEFENDİOĞLU, Yılmaz: Anayasa Yargısı, Ankara 1997.
• --------: “Türk Anayasa Yargısında İptal Davası ve İtiraz Yolu”, Anayasa Yargısı, C1, S., 1984, s.101-137.
• ARSLAN, Zühtü: “Anayasa Mahkemesinin ‘Yorum Tekeli’, Yargısal Üstünlük Ve Demokrasi”, Prof. Dr. Ergun Özbudun’a Armağan, C.II, 2008, s.59/89.
• ATAR, Yavuz: “Anayasa Mahkemesinin Yeniden Yapılandırılması”, Anayasa Yargısı, C.25, S.1, 2008, s.93-115.
• AYDIN, Mesut: Mahkemelerde Taraflarca İleri Sürülen Anayasa’ya Aykırılık İddialarının Ciddîliği, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi. C.62, S.3, 2007, s.23-56.
• BİLGİN, Çağlar: “Türk Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi Yolu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S.3, 1988, s.350-376.
• ÇELEN, Orhan: Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu Şerhi, C.II, Ankara 2022.
• DEMİRTAŞ, Cengiz: TSK Disiplin Hukuku ve Askeri Ceza Hukuku, 2.B., Ankara 2023.
• EREN, Abdurrahman: Anayasa Hukuku Dersleri, 3.B., Ankara 2021.
• GEDİK, Ömer: “Norm Denetimi Bakımından Otorite Özgürlük Sarmalındaki Türk Anayasa Mahkemesinin Yorum Yöntemlerine İlişkin Bazı Değerlendirmeler”, Anayasa Yargısı, C.39, S.1, 2022, s.289-324.
• GÖLBAŞI DİNÇ, Aslı: Türk Anayasa Yargısında Somut Norm Denetiminde “Uygulanacak Olan Kural” Kavramı, Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2018.
• GÖREN, Zafer: “Anayasa Mahkemesi Ve Yasama Arasındaki Karşılıklı Etkileşim,” İzmir Barosu Dergisi, S.1, 2019, s.231-293.
• GÖZLER, Kemal: Türk Anayasa Hukuku, 2.B., Bursa 2018.
• --------: “Anayasa Mahkemesinin ‘…Yönünden İptal Kararları’ Hakkında Bir Eleştiri” ve “Anayasa Mahkemesinin ‘…Yönünden İptali Kararları’ Hakkında Bir Eleştiri Makaleme Bir Ek”, https://www.anayasa.gen.tr/yonunden-iptal.htm,Yayın Tarihi: 25.4.2022 (Erişim Tarihi: 05.01.2024).
• HEKİMOĞLU, Mehmet Merdan: Alman Hukuku Işığında Türk Anayasa Yargısının Hukuki Boyutları, Ankara 2004.
• IŞIKLAR, Celâl: TSK Disiplin Kanunu ve Yorumu, C.II, 2.B., Ankara 2022.
• İZGİ, Ömer/GÖREN, Zafer: Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Yorumu, C.II, Ankara 2002.
• KABOĞLU, İbrahim Ö.: Anayasa Yargısı, Ankara 1994.
• KANADOĞLU, Korkut: “Yeni Anayasa Arayışları ve Karşılaştırmalı Hukuk Bağlamında Anayasa Mahkemesi”, Anayasa Yargısı, C.25, S.1, 2008, s. 61-89.
• KANADOĞLU, Korkut/ ŞAHİN, Battal Niyazi: “Anayasa Mahkemesinin Güncel Norm Denetimi Ve Bireysel Başvuru Kararları Hakkında Gözlemler”, Anayasa Yargısı, C.39, S.2, 2022, s.1-33.
• KADIGİL, Müge: İtiraz Başvurularında ‘Davada Uygulanacak Kural Sorunu’, Turhan, Mehmet/Tülen, Hikmet (Editörler), Anayasa Yargısı İncelemeleri-1, Ankara 2006, s.259-290.
• KAYA, Semih Batur: Anayasa Mahkemesi Karar Gerekçelerinin Bağlayıcılığı Sorunu, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trabzon 2016.
• KESKİNSOY, Ömer: “Anayasa Değişikliklerine Dâir Kanunların Yargısal Denetimine Eleştirel Bir Bakış,” Liberal Düşünce, C.16, S.63, 2011, s.169-177.
• KIRATLI, Metin: Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi: İtiraz Yolu, Ankara 1966.
• KUTKAN, Oğuzcan: “Anayasa Mahkemelerinin Norm Alanını Daraltması Ve Genişletmesi,” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S.21, Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan Özel Sayısı, 2019, s.2063-2096.
• KUZU, Burhan: 1982 Anayasanın Temel Nitelikleri ve Getirdiği Yenilikler, İstanbul 1990.
• METİN, Yüksel: Anayasanın Yorumlanması, Ankara 2008.
• ODER, Bertil Emrah: Anayasa Yargısında Yorum Yöntemleri, İstanbul 2010.
• ÖDEN, Merih: Türk Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi, Ankara 2023.
• ÖZBEK, Mustafa S.: “Tatbikattan Hareketle Somut Norm Denetiminin Etkinliği Üzerine Bir Etüd”, Haşim Kılıç’a Armağan, C.II, 2015, s.1695-1722.
• ÖZBUDUN, Ergun: Türk Anayasa Hukuku, 14.B., Ankara 2013; 20.B., Ankara 2020.
• ÖZDEN, Yekta Güngör: “Anayasa Mahkemesi Kanun Koyucu Gibi Hareketle, Yeni Bir Uygulamaya Yol Açacak Biçimde Hüküm Tesis Edemez. Kuralına Nasıl Gelindi? Bu Kural Nedir, Ne Değildir?”, Anayasa Yargısı, C.2, S.1, 1985, s.41-90.
• ÖZÇELİK, Bekir: Türk Anayasa Mahkemesinin Karar Türleri Ve Hukuki Sonuçları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale 2011.
• ÖZEKES, Muhammet: “Anayasa Mahkemesinin İstinaf Sınırına İlişkin (HMK m. 341/2, C. 1) İptal Kararının Değerlendirmesi”, İzmir Barosu Dergisi, C.87, S.1, 2022, s.239-271.
• ÖZKAYA, Kadir: Sınırlama Sorunu ve ‘Davada Uygulanacak Kural’ Kavramıyla İlişkisi, Turhan, Mehmet/Tülen, Hikmet (Editörler), Anayasa Yargısı İncelemeleri-1, Ankara 2006, s.291-328.
• SAĞLAM, Fazıl: “Anayasa Yargısı’nın Bazı Sorunları”, Tanör, Öget Öktem (Editör), Bülent Tanör Armağanı, 2004, s.524-549.
• ŞAHBAZ, İbrahim: “Anayasa Mahkemesi Kararının Gerekçesinin Bağlayıcılığı Sorunu”, Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S.2, 2020, s.341-382.
• TANÖR, Bülent / YÜZBAŞIOĞLU, Şerif: 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, 17.B., İstanbul 2018.
• TEZİÇ, Erdoğan: Anayasa Hukuku, 16.B., İstanbul 2013.
• TUNÇ, Hasan: “1982 Anayasasının Türk Anayasa Yargısında İtiraz Yoluna Getirdiği. Yenilikler”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.1, S.2, 1988, s. 108-113.
• USLU, Ferhat: Anayasa Yargısının Sınırları, 2.B., Ankara 2015.
• ÜLGEN, Özen: “İtiraz Yolu Başvurularında Uygulanacak Kural Sorunu”, Altan, Alparslan/Yıldırım, Engin/Tercan, Erdal/Tülen, Hikmet/Çoban, Ali Rıza (Editörler), Anayasa Mahkemesinin Kuruluşunun 50. Yılına Armağan, 2012, s.203-231.
• ---------: İptal ve İtiraz Başvuruları Bakımından Anayasa Yargısında İlk İnceleme, İstanbul 2013.
• ÜNSAÇAN, M. Ali: Türk Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi İle İlgili Kararlarının Hukuki Niteliği ve Etkisi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2001.
• YILDIRIM, Turan: “Anayasa Mahkemesi Kararlarının Bağlayıcılığı”, Amme İdaresi Dergisi, C.26, S.4, 1993.