6502 SAYILI TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN’DA DÜZENLENEN MİSLİ İLE DEĞİŞİM SEÇİMLİK HAKKININ NİTELİĞİ VE İCRASI

Yıl 2025, Cilt: 33 Sayı: 2, 1605 - 1643, 30.06.2025

Tuğçem Seçer , Mehmet Alper Nacar

https://doi.org/10.15337/suhfd.1620021

Öz

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 11. maddesi tüketiciye ayıplı mal teslim edilmesi hali için bazı seçimlik haklar düzenler. Bu özgü haklara “tüketicinin seçimlik hakları” denir. Hükümde, tüketiciye dört farklı seçimlik hak tanınır. Bunlar; sözleşmeden dönme, satış bedelinden indirim, ücretsiz onarım ve misli ile değişimdir. Kural, tüketicinin dilediği seçimlik hakkı kullanmakta özgür olmasıdır. Buna karşın; mesele, tüketicinin misli bulunmayan bir ayıplı mala ilişkin misli ile değişim hakkını kullanması noktasında ortaya çıkar. Bu durumda tüketicinin başka bir seçimlik hakka yönlendirilmesi düşünülebilir. Ancak mahkeme, tüketicinin misli ile değişim hakkını kullanmasına rağmen, mislinin bulunması mümkün olmadığından başka bir seçimlik hakkın kullanılması yönünde bir hüküm kurmamalıdır. Zira tüketici talep etmiş olduğu seçimlik hakkın dışında başka bir seçimlik hakkı seçmeye zorlanmamalıdır. Özelikle, dönme hakkını seçmesinin zaruri kılınması halinde, mahkeme tarafından sözleşme ortadan kaldırılacak ve fatura bedeli üzerinden satıcının tüketicinin ödemiş olduğu ücreti iade etmesine karar verilecektir. Enflasyonist bir ülkede, tüketicinin uzun süren yargılama neticesinde, misli ile değişim yerine sözleşmeden dönerek fatura bedelini iadeyi kabul etmesinin tüketici açısından bir sorun teşkil edeceği aşikardır.

Anahtar Kelimeler

Misli ile Değişim , Seçimlik Hak , Ayıplı Mal , İcra Hukuku , Tüketicinin Ekonomik Yararı

THE CONCEPT AND EXECUTION OF THE OPTIONAL RIGHT TO REPLACEMENT OF DEFECTIVE GOODS REGULATED IN THE CONSUMER PROTECTION LAW NO. 6502

Öz

Law No. 6502 on Consumer Protection Article 11 regulates some rights for consumers regarding delivering defective goods. These specific rights are called "consumer's optional rights." The provision grants four different optional rights to the consumer. These are rescission of the contract, discount on the sales price, free charge of repair and replacement with an identical product. The rule is that the consumer is free to exercise the optional rights, and since the optional rights are novelty rights, they are consumed upon exercise. At this point, the issue arises where the consumer exercises the right to exchange for a defective good for which there is no equivalent. In this case, the court should not rule that the consumer should exercise another optional right despite the consumer's exercise of the right to exchange for a like-kind one since exchange for a like-kind one is impossible. This is because the consumer should not be forced to choose another optional right other than the optional right requested by the consumer. If the consumer is forced to choose the right of return, the court will annul the contract and order the seller to refund the fee paid by the consumer based on the invoice price. In an inflationary country, it is evident that the consumer's acceptance of the refund of the invoice price, for example, because of one or two trials, will pose a problem for the consumer.

Anahtar Kelimeler

Replacement , Optional Rights , Defective Goods , Execution Law , Economic Bene-fit of the Consumer

Kaynakça

• AKINCI, Şahin: Ayıplı Mal ve Hizmetlere Karşı Tüketicinin Korunması, Konya 1998.
• AKİPEK ÖCAL, Şebnem/ KARA, İlhan: Tüketici Hukuku Dersleri, An-kara 2021.
• ALTAŞ, Hüseyin: Eserin Teslimden Önce Telef Olması (BK. Mad. 368), Ankara 2002.
• ANTALYA, Gökhan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1,3, 2. Baskı, Ankara 2019.
• ANTALYA, Gökhan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1,3, 2. Baskı, Ankara 2019.
• ARBEK, Ömer: Satım Konusu Ayıplı Malın Tamir Edilmesi, Ankara 2005.
• ARAL, Fahrettin/ AYRANCI Hasan: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 17. Baskı, Ankara 2024.
• ARAL, Fahrettin: Türk Borçlar Hukukunda Kötü İfa, Ankara 2011.
• ASLAN, Yılmaz: Tüketici Hukuku Dersleri, 6. Baskı, Bursa 2016.
• ASLAN, Bayram: Tüketicinin Onarım Hakkı, Ankara 2018.
• ATALI, Murat/ ERMENEK, İbrahim/ ERDOĞAN, Ersin: İcra ve İflas Hu-kuku, Ankara 2020.
• ATALI, Murat: Medeni Usul Hukukunda Aleyhe Bozma Yasağı, Ankara 2014.
• ATALI, Murat: "6502 sayılı Kanun'un Tüketici Sorunları Hakem Heyetle-rine İlişkin Hükümlerinin Değerlendirilmesi”, Prof. Dr. Ejder Yılmaz'a Armağan, C. 1, Ankara, 2014, s. 397-418.
• AYAN, Mehmet: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 12. Baskı, Ankara 2020.
• AYDOĞDU, Murat/ KAHVECİ, Nalan: Tüketici Hukuku Dersleri, An-kara 2021.
• AYDOĞDU, Murat/ TUNCER, Nalan, Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 6. Baskı, Ankara 2023.
• AYDOĞDU, Murat: “6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un Getirdiği Yeniliklere Genel Bakış, Sözleşmeye Aykırılık, Ayıplı İfa Kavramlarına Getirdiği Farklı Yaklaşım ve Bu Konu-daki Önerilerimiz”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 2, 2013, s. 1-62.
• BAŞOĞLU, Başak: Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta Aynen İfa Talebi, İstanbul 2012.
• BİLGİN, Melek Yüce: “Satış Sözleşmesinde Ayıptan Doğan Sorumlulu-ğun Şartları ve Alıcının Seçimlik Hakları”, 6098 sayılı Türk Borç-lar Kanunu Hükümlerinin Değerlendirilmesi Sempozyumu Bil-diri Kitabı, Ankara 2012.
• BUDAK, Ali Cem: “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Ka-nun'a Göre Tüketici Hakem Heyetleri”, DEÜHFD, C. 16, Özel Sa-yıl, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez'e Armağan, C. I, 2014, s. 77-103.
• BUZ, Vedat: Medeni Hukukta Yenilik Doğuran Haklar, Ankara 2005.
• ÇABRİ, Sezer: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi, 2. Baskı, Ankara 2021.
• ÇETİNER, Bilgehan/ FURRER, Andreas/ MÜLLER-CHEN, Markus: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2021 ÇETİNER, Bilgehan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2024.
• ÇÜRÜK, Abdil: Tüketici Satış Sözleşmesinde Satış Konusu Malın Ayıplı Olmasının Sonuçlar, Ankara 2021.
• DERYAL, Yahya/ KORKMAZ, Yakup: Tüketici Hukuku Ders Kitabı, 3. Baskı, Ankara 2015.
• DEMİRBAŞ, Harun: Yenilik Doğuran Haklar, İstanbul 2007.
• EREN, Fikret/ DÖNMEZ Ünsal: Eren Borçlar Hukuku Şerhi Cilt IV, An-kara 2023.
• EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 6. Baskı, Ankara 2018.
• EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 27. Baskı, Ankara 2022.
• ERMENEK, İbrahim: “Yargı Kararları Işığında Tüketici Sorunları Hakem Heyetleri ve Bu Alanda Ortaya Çıkan Sorunlara İlişkin Çözüm Önerileri”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hu-kuk Fakültesi Dergisi, C. 17, S. 2, 2013, s. 563 – 630.
• ERZURUMLUOĞLU, Erzan: Sözleşmeler Hukuku (Özel Borçlar İlişki-leri), 2. Baskı, Ankara 2012.
• GÜMÜŞ, Mustafa Alper: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi Cilt 1, İstanbul 2014.
• GÜMÜŞ, Mustafa Alper: Borçlar Hukuku Özel Hükümler Cilt I, 3. Baskı, İstanbul 2013.
• GÜMÜŞ, Mustafa Alper: Borçlar Hukukunun Genel Hükümleri, Ankara 2021.
• HATEMİ, Hüseyin/ GÖKYAYLA, Emre: Borçlar Hukuku Genel Bölüm, İstanbul 2011.
• İLGÜN, Ömer Faruk: Tüketici İşlemleri Hukuku, İstanbul 2021.
• İNCEOĞLU, M. Murat: “Ayıba Karşı Tekeffül ve Garanti Sorumluluğu”, Yeni Tüketici Hukuku Konferansı (Makaleler-Tartışmalar), Der: Doç. Dr. Murat İnceoğlu, On İki Levha Yayıncılık, 2015, s. 153-238.
• KALKAN, Arif: Tüketici Hukukunda Ayıplı Maldan Doğan Sorumluluk, Ankara 2018.
• KARA, İlhan: Tüketici Hukuku, 3. Baskı, Ankara 2023.
• KAZĞURT, Ahmet: “6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Hükümlerine Göre Taşınır Satış Sözleşmesinde Satıcının Ayıptan Doğan So-rumluluğu”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 9, S. 100, 2014, s. 275-284.
• KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 25. Baskı, Ankara 2021.
• KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 3. Baskı, An-kara 2021.
• GÜLERCİ, Altan Fahri/ KILINÇ Ayşe: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Ankara 2011.
• KURT, Leyla Müjde: Borçlunun Sorumlu Olmadığı Sonraki İmkânsızlık (TBK m.136), Ankara 2016.
• KURU, Baki/ AYDIN, Burak: İstinaf Sistemine Göre Yazılmış İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı, Ankara 2023, s. 342.
• KURU, Baki: İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, Ankara 2013.
• KÜÇÜKBAY, Esma: Tüketici İşlemi Niteliğindeki Taşınmaz Satış Sözleş-melerinde Satıcının Ayıptan Sorumluluğu, Ankara 2021.
• NOMER, Haluk N.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, İstanbul 2021.
• MERİÇ, Nedim: “Medeni Yargılama Hukukunda Tasarruf ve Taleple Bağlılık İlkesinin Kapsamı Ve Bazı Güncel Kararların Değerlen-dirilmesi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Der-gisi, C. 4, S. 2, MİHBİR Özel Sayısı, 2014, s. 23-63.
• ÖZCAN, Zeynep /TÜRK, Ali: Yargıtay Kararları Eşliğinde Tüketici Söz-leşmelerinde Yer Alan Haksız Şartların Denetimi, Selçuk Üniver-sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 28, S. 3, 2020, s. 1465-1505.
• ÖZDEMİR, Hayrunnisa: Ayıplı Mal, Şahin Mccarthy, Oya/ Dinç Mutlu (Editörler), Tüketici Hukuku Davaları, Güncellenmiş 3. Baskı, Ankara 2022.
• ÖZEL, Çağlar: Tüketicinin Korunması Hukuku, 7. Baskı, Ankara 2021.
• ÖZTAŞ, İlker: “Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Taşınır Satışında Alı-cının Ayıplı Satılanın Değiştirilmesini Talep Hakkı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 22, S. 2, 2016, s. 331-364.
• PAK, Elif: Türk Borçlar Kanununda Aşırı İfa Güçlüğü, Ankara 2020.
• PEKCANITEZ, Hakan/ ATALAY, Oğuz/ ÖZEKES, Muhammed: Medeni Usul Hukuku, 12. Baskı, İstanbul 2024. REİSOĞLU, Safa: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 24. Baskı, İstanbul 2013.
• RESULOĞLU, Özenç: Aşırı İfa Güçlüğü ve Sözleşmelerin Değişen Koşul-lara Uyarlanması, Ankara 2021. REMZİ, Mehmet/ AYDIN, Sezer, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 9. Baskı, Ankara 2019.
• SEROZAN, Rona: “Parça Borcu- Çeşit Borcu Aşılması Gerekli Bir Ayrım” İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 3, S. 5, 1969, s. 211–238.
• SERT SÜTÇÜ Selin: Satış Sözleşmesi, Bağışlama Sözleşmesi, Mal Deği-şimi Sözleşmesi, Öz Turgut (Editör), Borçlar Hukuku Özel Hü-kümler, Ankara 2023.
• SİRMEN, Lale: Tüketici Hukukunun Amacı Ve Özellikleri, Yaşar Üniver-sitesi E-Dergisi, C. 8, S. Özel, 2013, s. 2465-2476.
• ŞAHİN, Eda: “6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kap-samında Ayıplı Hizmetin Hukuki Niteliği, Ayıplı Hizmetten Do-ğan Sorumluluk ve Tüketicilerin Seçimlik Hakları”, Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XX, S. 1-2, 2016, s. 85-124.
• ŞANAL, Görgün/ BÖRÜ, Levent/ KODAKOĞLU, Mehmet: İcra ve İflas Hukuku, Ankara 2022.
• ŞENOCAK, Zarife: “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Ka-nun’a Göre Ayıplı Mal Teslimi Halinde Tüketicinin Hakları”, Te-razi Hukuk Dergisi, C. 9, S. Özel, 2014, s. 30-37.
• TİLE, Latife: Uyarlama Sebebi Olarak Aşırı İfa Güçlüğü, Ankara 2021.
• TOPAL, Öner: “Tüketici Hakem Heyeti İle Özellikle Tüketici Hakem He-yeti Kararına İtiraz Yargılamasında İcranın Geri Bırakılması Üzerine Düşünceler (Son Değişiklikler Çerçevesinde)”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, s. 1, 2024, s. 293-335.
• TUTUMLU, Mehmet Akif: “Ayıplı Malın Ayıpsız Misli ile Değiştirilmesi Kararının Özellikleri ve İnfaz Edilebilirliği”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 14, S. 172, 2020, s. 2586-2592. (Makale)
• TUTUMLU, Mehmet Akif: Ayıplı Mal Hukuku, Ankara 2021. (Ayıplı Mal)
• TUTUMLU, Mehmet Akif: Türk Hukuk Sisteminde Tüketici Hakem He-yetleri, 3. Baskı, Ankara 2019. (Tüketici)
• USTA Salih: “Ayıplı Mal Nedir ve Tüketicinin Seçimlik Hakları Neler-dir”, Gümrük Ticaret Dergisi, S.16, 2019, s. 43-54.
• UYGUR, Turgut: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu Şerhi Cilt I, 2. Baskı, Ankara 2012.
• YAĞBASAN, Hicabi: “Medeni Usul Hukuku Kuralları Çerçevesinde Tüketici Hakem Heyetlerinde Ortaya Çıkan Bazı Usuli Sorunlar”, C. 2, S. 1, s. 73-125, 2019.
• YAVUZ, Cevdet/ ACAR, Faruk/ ÖZEN, Burak: Borçlar Hukuku Dersleri: Özel Hükümler, 12. Baskı, İstanbul 2013. YAVUZ, Nihat: Ayıplı İfa, 5. Baskı, Ankara 2016.
• YEŞİLOVA, Bilgehan: “6502 Sayılı (Yeni) Tüketicinin Korunması Hak-kındaki Kanun’a Göre Tüketici Uyuşmazlıklarının Çözümü Usulü ve Yargılama Kuralları”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 9, Özel Sayı, 2014, s. 107-143.
• ZEVKLİLER, Aydın/ ÖZEL, Çağlar: Tüketicinin Korunması Hukuku, Ankara 2016.