Türk Hukukunda Eşin Katılma Alacağının Terekeden Ödenmesi Sorunu

Öz

Evlilik birliğinin sona ermesiyle mal rejiminin tasfiyesi, özellikle sağ kalan eşin mirasçı olması durumunda aile hukuku ve miras hukuku kurallarının âdeta karşı karşıya gelmesine neden olmaktadır. Türk Medeni Kanunu çerçevesinde edinilmiş mallara katılma rejimiyle terekenin tasfiye süreçlerinin birbirine karışması özellikli sorunları gündeme getirmektedir. Konuya dair Yargıtay kararlarındaki farklı çözümler de uygulamada belirsizliklere yol açmaktadır. Bu çalışmada, sağ kalan eşin mirasçılık ve katılma alacaklısı olduğu durumlarda tasfiye süreçlerinin nasıl gerçekleştirilmesi gerektiğine odaklanılmıştır. Bu kapsamda katılma alacağının terekeden ödenmesine ilişkin yargı uygulaması, konuya öğretinin de yaklaşımı gözetilerek değerlendirilmiştir. Son olarak Alman ve Avusturya hukukundaki düzenlemelerle kıyaslama yapılarak Türk hukukundaki eksiklikler tespit edilmiş ve çözüm önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Katılma Alacağı
• sağ kalan eş
• mal rejimi tasfiyesi
• miras ortaklığı
• terekenin paylaşılması.

Payment of the Spouse’s Participation Claim from the Estate in Turkish Law

Öz

The dissolution of the matrimonial property regime following the termination of marriage, particularly when the surviving spouse is also an heir, leads to a direct confrontation between family law and inheritance law principles. Under the Turkish Civil Code, the intertwining of the participation regime for acquired property with the liquidation processes of the estate brings forth specific legal challenges. Moreover, the diverging approaches adopted in the Court of Cassation’s rulings contribute to uncertainties in practice. This study focuses on how liquidation processes should be conducted when the surviving spouse holds the dual status of heir and participation creditor. In this context, judicial practices concerning the payment of the participation claim from the estate are examined, considering doctrinal perspectives as well. Finally, a comparative analysis of German and Austrian legal systems is conducted to identify deficiencies in Turkish law and to propose possible solutions.

Anahtar Kelimeler

• Participation claim
• surviving (heir) spouse
• dissolution of the matrimonial-acquired property regime
• community of heirs
• participation of the estate.

Kaynakça

1. ACABEY, Beşir M.: Teorik ve Pratik Yönleriyle Edinilmiş Mallara Ka-tılma Rejimi ve Tasfiyesi, Ankara 2020. ACAR, Faruk: Aile Hukukumuzda Aile Konutu-Mal Rejimleri ve Eşin Yasal Miras Payı, 6. Bası, İstanbul 2021.
2. AKBIYIK, Cem: Miras Sebebiyle İstihkak Davası, İstanbul, Der Yayınları, 2003.
3. AKÇAAL, Mehmet: “Sağ Kalan Eşin Katılma Alacağı ve Bunun Mirasın Tasfiyesine Etkisi”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 2, 2020, s. 233-260.
4. AKINCI, Şahin: “Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Tasfiyesinde Kar-şılaşılan Bazı Meseleler ve Çözüm Önerileri”, Cevdet Yavuz’a Armağan, MÜHFAD., Özel Sayı, 22(3), 2016, s. 165-190.
5. AKINTÜRK, Turgut/ATEŞ, Derya: Medeni Hukuk, 28. Bası, İstanbul 2024.
6. AKKANAT, Halil: Ölümün Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi, İstanbul, Filiz Kitapevi, 2004 (“Ölümün Etkisi”).
7. AKKANAT, Halil: “Boşanma Hukuku'nda Ne Değişti?”, Hukuki Pers-pektifler Dergisi (HPD) S. 1, 2004, s. 52-57.
8. AKKANAT, Halil: Medeni Hukukun Uygulanmasında Yöntem, İstanbul 2024 (“Yöntem”).

9. ANTALYA, O. Gökhan/SAĞLAM, İpek: Miras Hukuku C. III, Genişle-tilmiş 5. Bası, İstanbul 2021.
10. AYDIN, Gülşah Sinem: ‘’Türk Medeni Kanunu’nun 236. Maddesinin İkinci Fıkrasının Eşlerden Birinin Diğerini Kasten Öldürmesi Ha-linde Uygulanıp Uygulanmayacağı Sorunu’’, Bahçeşehir Üniver-sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 165-166, 2018, s. 9-42.
11. BAYGIN, Cem/NAR, Ahmet: Medeni Hukuk Dersleri-II Aile Hukuku, Ankara 2025.
12. BERKİ, Şakir: Miras Hukuku, Ankara 1975.
13. ÇABRİ, Sezer: Miras Hukuku Şerhi (TMK m. 640-682) C. III, 2. Bası, İs-tanbul 2023.
14. ÇAKIR, Aytuğ Ceyhun: Sağ Kalan Eşin Mirasçılığı, İstanbul 2018.
15. DURAL, Mustafa/ÖĞÜZ, Tufan/GÜMÜŞ: Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku C. III-Aile Hukuku, 20. Bası, İstanbul 2025.
16. DURAL, Mustafa/ÖZ, Turgut: Türk Özel Hukuku C. IV Miras Hukuku, 19. Bası, İstanbul 2023.
17. DURAL, Mustafa/SARI, Suat: Türk Özel Hukuku C. I-Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri, 19. Bası, İstanbul 2024.
18. ERSÖZ, Oğuz: Türk Hukukunda Zina Sebebiyle Boşanma, İstanbul 2022.
19. ERTAŞ, Şeref: “Edinilmiş Mal Rejimini Tasfiyesi, Mirasın Paylaşılması, Tenkis Hakkı”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmu-ası, C. 71, S. 1, 2013, s. 1365-1390.
20. ESCHER, Arnold: Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch, Zürich, III. Band, Das Erbrecht, Zweite Abteilung, Der Erbgang (Art. 537-640), Dritte Auflage, bearbeitet von Arnold Escher, 1960.
21. GERNHUBER, Joachim/COESTER-WALTJEN: Dagmar, Familienrecht, 7. Auflage, München 2020.
22. GÜMÜŞ, Mustafa Alper: Teoride ve Uygulamada Evliliğin Genel Hü-kümleri ve Mal Rejimleri, İstanbul 2008.
23. HELVACI, İlhan: Türk Medeni Kanununa Göre Mirasın Reddi, İstanbul, 1. Basıdan Tıpkı 2. Bası, 2014.
24. IŞIKTAÇ, Yasemin: Hukuk Başlangıcı, 5. Bası, İstanbul 2021.
25. İMRE, Zahit/ERMAN, Hasan: Miras Hukuku, 16. Bası, İstanbul 2022.
26. İNAN, Ali Naim/ERTAŞ, Şeref/ALBAŞ, Hakan: Türk Medeni Hukuku Miras Hukuku, 10. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2019.
27. KARAMERCAN, Fatih: Katkı–Değer Artış Payı & Katılma Alacağı Da-vaları, 6. Baskı, Ankara 2020.
28. KARLI, İbrahim: “Paylaşmaya Kadar Miras Ortaklığının Hukuki Du-rumu”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlan-mamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri 2016.
29. KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi, 2. Bası, İstan-bul 2002 (“Mal Rejimi”).
30. KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Katkı-Katılma Alacağı, Ankara 2011 (“Katılma Alacağı”).
31. KILIÇOĞLU, Ahmet M.: ‘’Medeni Kanunumuzu Nasıl Değiştir-dik’’, Prof. Dr. Cevdet Yavuz’a Armağan II. Cilt, Marmara Üni-versitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 22, S. 3, 2016, s. 1716-1757.
32. Türk Hukukunda Eşin Katılma Alacağının Terekeden Ödenmesi Sorunu KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Miras Hukuku, 13. Bası, Ankara 2023 (“Miras”).
33. KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Necip: Miras Hukuku, İstanbul 1987.
34. KORKMAZ, Abdullah Furkan: Elbirliği Mülkiyetinde Eşyanın Kullanıl-ması ve Korunması, İstanbul 2021.
35. MOROĞLU, Nazan: Medeni Kanun’da Mal Rejimleri-14 Soru-14 Cevap, İstanbul 2002.
36. NOMER, Halûk Nami/AKBULUT, Pakize Ezgi: Medeni Hukuka Giriş, 11. Bası, İstanbul 2024.
37. OĞUZMAN, M. Kemal: Miras Hukuku, Gözden Geçirilmiş 6. Bası, İstan-bul 1995.
38. OĞUZMAN, M. Kemal/SELİÇİ, Özer/OKTAY-ÖZDEMİR, Saibe: Eşya Hukuku, Gözden Geçirilmiş 22. Bası, İstanbul 2020.
39. ÖZER DENİZ, Miray: Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Sona Ermesi ve Tasfiyesi, İstanbul 2016.
40. SARI FİDAN, Özlem: Miras Ortaklığı, Ankara 2016.
41. SARI, Suat: Evlilik Birliğinde Yasal Mal Rejimi Olarak Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi, İstanbul 2007.
42. SCHUCAN, Max A.: Die Erbschaftsklage des Schweizerischen Zivilge-setzbuches, Zürich 1943.
43. SEROZAN, Rona/ENGİN, Baki İlkay: Miras Hukuku, 9. Bası, İstanbul 2024.
44. ŞEKER, Muzaffer: “Eşin Ölümü Halinde Malların Miras ve Yasal Mal Re-jimi Kapsamında Birbirinden Bağımsız Olarak Tasfiye Edilmesi ve Özellikle Sağ Kalan Eşin Aile Konutu ve Ev Eşyası Üzerinde Miras ve Yasal Mal Rejiminden Kaynaklanan Hakları (MK m. 240, 652)”, Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 1, 2007, s. 435-450.
45. ŞENER, Esat: Miras Hak ve Payları (Feraiz ve İntikal Hükümleri Dahil), Ankara 1996.
46. ŞIPKA; Şükran: Türk Hukukunda Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Uygulamaya İlişkin Sorunlar 2. Bası, İstanbul 2011.
47. ŞIPKA, Şükran/ÖZDOĞAN, Ayça: Eşler Arasındaki Malvarlığı Davaları, İstanbul 2017.
48. ULUÇ, Yusuf: Mal Rejimleri ve Tasfiyesi, Ankara 2014.
49. 1040 |Dr. Öğr. Üyesi Elif Beyza AKKANAT ÖZTÜRK ÜNAL, Akın: “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimine Eleştirel Bir Bakış”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 24, S. 1, 2019, s. 121-140.
50. YAZAR SOYİSMİ-BK: Berner Kommentar, Die Teilung der Erbschaft, Art. 602-619 ZGB Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Bern 2014 (Swisslex, Erişim Tarihi: 12.01.2025).
51. YAZAR SOYİSMİ-CHK: CHK-Handkommentar zum Schweizer Privat-recht-Personen- und Familienrecht Art. 1–456 ZGB-Partnersc-haftsgesetz, 4. Auflage, Zürich 2023 (Swisslex, Erişim Tarihi: 28.02.2025).
52. YAZAR SOYİSMİ-MüKo: Münchener Kommentar, Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch: BGB, Band 9: Familienrecht I, §§ 1297-1588, Versorgungsausgleichsgesetz, Gewaltschutzgesetz, Le-benspartnerschaftsgesetz, München 2022.
53. YAZAR SOYİSMİ-Staudinger: J. von Staudingers Kommentar zum Bür-gerlichen Gesetzbuch: Staudinger BGB-Buch 5: Erbrecht: §§ 1967-2063 (Rechtsstellung des Erben), Berlin 2020.
54. YAZICI, Ayşe Nur Merve: Miras Ortaklığının Paylaşmadan Önceki Durumu, Ankara 2018.
55. ZEYTİN, Zafer: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiyesi, 2. Bası, Ankara 2008.