SİLAHLI ÇATIŞMALAR ESNASINDA GERÇEKLEŞEN CİNSEL ŞİDDET EYLEMLERİNDE RIZA KAVRAMI

Öz

Çalışma kapsamında öncelikle uluslararası ceza hukukunda cinsel şid-det eylemlerine ilişkin terimler, tarihsel süreç ve uluslararası suçlar hak-kında genel bilgiler verilmiştir. Sonrasında uluslararası suçların unsur-larına değinilmiş ve cinsel şiddet eylemlerinin hangi uluslararası suç veya suçlar kapsamında değerlendirilebileceğine ilişkin bir değerlendir-me yapılmıştır. Sonrasında rıza kavramı ve ceza hukukunda rıza kav-ramı araştırılarak cinsel eylemlerinde rızanın fonksiyonuna bağlı sonuç-ları değerlendirilmiştir. Sonrasında ise barış zamanında gerçekleştirilen cinsel şiddet eylemleri ve silahlı çatışma esnasında gerçekleştirilen cinsel şiddet eylemlerinin farkı esas alınarak rıza kavramı bakımından değer-lendirme yapılmıştır. Rıza kavramı, ırza geçme suçu bakımından kap-samlı bir şekilde incelenmiştir. Sonrasında ise bu suçun unsurları konu-sundaki tartışmalara değinilerek rıza hususu bakımından bir değerlen-dirme yapılmıştır. Roma Statüsü’nde yer verilen ırza geçme fiili, rıza bakımından incelenmiştir. Son olarak ırza geçme suçu dışındaki cinsel şiddet eylemleri rıza bakımından değerlendirilerek sonuca varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Uluslararası Ceza Hukukunda Cinsel Suçlar
• Irza Geçme Suçu
• Soykırım Suçu
• İnsanlığa Karşı Suç
• Savaş Suçu

THE CONSEPT OF CONSENT IN ACTS OF SEXUAL VIOLENCE DURING ARMED CONFLICT

Öz

Within the scope of the study, firstly, general information about the terms, historical process and international crimes related to acts of sexual violence in international criminal law is given. Afterwards, the elements of international crimes were mentioned and an evaluation was made regarding which international crime or crimes can be evaluated within the scope of acts of sexual violence. Afterwards, the concept of consent and the concept of consent in criminal law were investigated and the consequences of consent in sexual acts depending on the func-tion of consent were evaluated. Afterwards, an evaluation was made in terms of the concept of consent based on the difference between acts of sexual violence committed in peacetime and acts of sexual violence committed during armed conflict. The concept of consent is examined comprehensively in terms of the crime of rape. Afterwards, an evalua-tion was made in terms of consent by addressing the discussions on the elements of this crime. The act of rape under the Rome Statute is analy-zed in terms of consent. Finally, acts of sexual violence other than rape are evaluated in terms of consent and conclusions are reached.

Anahtar Kelimeler

• Sexual Crimes İn International Criminal Law
• Crime of Rape
• Crimes Against Humanity
• Crime of Genocide
• War Crimes

Kaynakça

1. AKSAR, Yusuf: Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Uluslararası Ceza Usul Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2003.
2. AKSAR, Yusuf: Uluslararası Ceza Hukuku, 1. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2022.
3. ALLEN, Beverly: “Rape Warfare in Bosnia-Herzegovina: The Policy and the Law”, The Brown Journal of World Affairs, C. 3, S. 1, 1996, s. 313-321.
4. ALTINSOY, Zeynep Deniz: “Bir Savaş Stratejisi Olarak Cinsel Şiddetin Feminist Teori ve Uluslararası Hukuk Açısından Değerlendirilmesi”, International Crimes and History, S. 23, 2022, s. 117-140.
5. ARSLAN, Gülay: “Usul ve Delil Kuralları”, Uluslararası Ceza Mahkemesi Temel Belgeler Derlemesi, ed. Devrim AYDIN, s. 123-140.
6. ASKIN, Kelly Dawn: War Crimes Against Women: Prosecution in International War Crimes Tribunals, Martinus Nijhoff Publishers, Amerika Birleşik Devletleri, 2007.
7. BAŞLAR, Yusuf: “Ceza Muhakemesinde İspat”, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 2, 2022, s. 1383-1399.
8. BESİRİ, Arzu: “Ötenazi ve Yaşam Hakkı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 86, 2009, s. 188-203.

9. BOON, Kristen: “Rape and Forced Pregnancy Under the ICC Statute: Human Dignity, Autonomy and Consent”, Columbia Human Rights Law Review, C. 32:625, S. 3, 2001, s. 625-676.
10. BROUWER, Anne-Marie: Supranational Criminal Prosecution of Sexual Violence the ICC and the practice of the ICTY and the ICTR, Intersentia NV., 2005.
11. CAMPBELL, Kirsten: “The Gender of Transitional Justice: Law, Sexual Violence and the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia”, The International Journal of Transitional Justice C. 1, S. 3, 2007, s. 411-432.
12. CENTEL, Nur: “5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Cinsel Saldırı Suçu ve Cinsel Suçlar Değişiklik Tasarısı’nın Değerlendirilmesi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 99, s. 269-290.
13. CHESTERMAN, Simon: “An Altogether Different Order: Defining the Elements of Crimes Against Humanity”, Duke Journal of Comparative & International Law, C. 10:307, 2000, s. 307-343.
14. COMPANARO, Jocelyn: “Note, Women, War, and International Law: The Historical Treatment of Gender-Based War Crimes”, The Georgetown Law Journal, C. 89, S. 8, 2001, s. 2557-2592.
15. COPLEON, Rhonda: “Surfacing Gender: Re-Engraving Crimes Against Women Humanitarian Law”, Hastings Women’s Law Journal, C. 5, S. 2, 1994, s. 243-266.
16. ÇAKMAK, Serdar: “Yugoslavya İç Savaşı Döneminde Yaşanan Çatışmalar, Katliamlar ve Göçler: Bosnalı Müslümanlar”, Danisname 9, 2024, s. 59-79.
17. ÇETİN, Ebru/CANTÜRK, Nergis: “Uluslararası Ceza Yargısının Tarihsel Gelişimi ve Cinsel Suçların Unsurları ile İspat Kuralları Düzenlemeleri Üzerine Geleneksel Derleme”, Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi, C. 21, S. 1, 2024, s.43-52.
18. DEĞİRMENCİ, Olgun: “Uluslararası Suç Olarak Kadına Karşı Cinsel Şiddet Eylemleri”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 23, S. 89, 2010, s. 27-95.
19. DENK, Erdem: “Uluslararası Antlaşmalar Hukukunda Jus Cogens Kurallar”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 56, S. 2, s. 43-70.
20. DEMİREL, Muhammed: “Ceza Hukukunda Rızanın İki Boyutu: Tipikliğe Engel Olan Rıza ve Hukuka Uygunluk Nedeni Olan Rıza”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 78, S. 3, 2020, s. 1469-1523.
21. Du TOİT, Louise: “The Contradictions of Consent in Rape Law”, South African Review of Sociology, C. 39, S. 1, 2008, s. 140-155.
22. ERBAŞ, Rahime: “Türk Ceza Hukuku Açısından Kısırlaştırma”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 73, S. 1, 2015, s. 91-128.
23. ERHAN BULUT, Zeynep/SOYASLAN, Gülen: “Birleşmiş Milletler Barış Gücü Personelinin Cezai Sorumluluğu: Uluslararası Ceza Mahkemesinin Yargılama Yetkisi Üzerine Bir İnceleme”, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 14, S. 1, 2024, s. 91-137.
24. FİSHER, Sobhan K.: “Occupation of the Womb: Forced Impregnation As Genocide”, Duke Law Journal, C. 46, S. 91, 1996, s. 91-133.
25. GLENDİNNİG, Isabella: “Should Mistaken Consent Still Be Consent? In Defence of an Incremental Understanding of Consent in the Sexual Offences Act 2003”, The Journal of Criminal Law, C. 83, S. 3, 2021, s. 223-231.
26. HAZER GÜNGÖR, Arzu: Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Cinsel Suçlar ve Rıza İlişkisi, Seçkin Yayınları, Ankara, 2023. HERMAN, Judith Lewis: Hakikat ve Onarım Travma Mağdurları Nasıl Bir Adalet Tasavvur Eder? çev. Tamer TOSUN, Literatür Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2024.
27. HUGHES, Graham: “Consent in Sexual Offences”, Modern Law Review, C. 25, S. 6, 1962, s. 672-686.
28. İBA, Hasan: “Cinsel Özgürlüğe Karşı Suçlarda Rızanın Hukuki Niteliği”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 29, S. 1, 2023, s. 98-139.
29. İBİŞ, Rabia: Türk Ceza Hukukunda Cinsel Taciz Suçu, Seçkin Yayınları, 2024.
30. KALOSIEH, Adrienne: “Consent to Genocide?: The ICTY’s Improper Use of the Consent Paradigm to Prosecute Genocidal Rape in Foca”, Women’s Right Law Reporter, C. 24, S. 121, 2003, s. 121-135.
31. KARAKEHYA, Hakan: “Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Uygulanabilir Hukuk”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 57, S. 2, 2008, s. 133-163.
32. KARAKOÇ, İrem: “Uluslararası Hukukta Emredici Kural (Jus Cogens=Peremptory Norm) Olgusuna Tarihsel Bir Yaklaşım, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 1, 2006, s. 87-122.
33. KAYA, İbrahim: Uluslararası Hukukta Temel Belgeler/ Basic Document in International Law, Seçkin Yayınları, 4. Baskı, Ankara, 2020.
34. KILIÇ, Yurdanur Firdevs: Savaş Suçları Kapsamındaki Cinsel Şiddet Fiilleri, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Ankara, 2020.
35. KOCA, Mahmut/ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2024.
36. LEMKİN, Raphael: Axis Rule in Occupied Europe: Ls of Occupation, Anylsis of Government, Proposal for Redress, The Lawbook Exchange ABD, 1944.
37. MARAVİLLA, Christopher Scott: “Rape as a War Crime: The Implications of the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia's Decision in Prosecutor v. Kunarac, Kovac, & Vukovic on InternationalHumanitarian Law”, Florida Journal of International Law, C. 13, S. 3, 2001, s. 321-341.
38. MARKOVİC, Milan: “Vessels of Reproduction: Forced Pregnancy and the ICC”, Michigan State Journal of International Law, C. 16/439, 2007, s. 429-458.
39. MAVİŞ, Volkan: “İnsanlığa Karşı Suçlar ve Soykırım Suçu Kapsamındaki Cinsel Şiddet Fiilleri”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 30, S. 130, 2017, s. 13-54.
40. ODMAN, Tevfik: “Eski Yugoslavya ile İlgili Uluslararası Ceza Mahkemesinin Kuruluşu ve Yasal Dayanağı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 45, S. 1, 1996, s. 131-151.
41. OOSTERVELD, Valerie: “Sexual Slavery and The International Criminal Court: Advancing International Law”, Michigan Journal of International Law, C. 25: 605, S. 3, 2004, s. 605-651.
42. ÖZGENÇ, İzzet: “Türk Ceza Kanunu’nun Cinsel Suçlara İlişkin Düzenlemelerinin Dayandığı Felsefi Temel, Cinsel Suçlara İlişkin Kanun Hükümlerinin Uygulanmasından Kaynaklanan Sorunlar”, Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 24, S. 1, 2020, s. 257-283.
43. ÖZKOL, Hivren: “Suç Unsurları”, Uluslararası Ceza Mahkemesi Temel Belgeler Derlemesi, ed. Devrim AYDIN, s. 81-121.
44. ÖZTÜRK, Oğuzhan: “Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Jean-Pierre Bemba Gombo Kararı”, Küresel Bakış Dergisi, C. 8, S. 25, 2018, s. 73-100.
45. PARLAK, Türkan Melis: “Galiplerin Adaleti Nürnberg ve Tokyo Askeri Ceza Mahkemeleri”, Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, S. 37, 2015, s. 137-153.
46. ROBERTS, Christopher: “On The Definition of Crimes Against Humanity and Other Widespread or Systematic Human Rights Violations”, University of Pennsylvania Journal of Law and Social Change, C. 20, S. 1, 2017, s. 1-27.
47. RUSSELL-BROWN, Sherrie L.: “Rape as an Act of Genocide”, Berkeley Journal of International Law, C. 21:350, S. 2, 2003, s. 350-374.
48. SALZMAN, Todd A.: “Rape Camps as a Means of Ethnic Cleansing: Religious, Cultural, and Ethical Responses to Rape Victims in the Former Yugoslavia”, The John Hopkins University Press, C. 20, S. 2, 1998, s. 348-378.
49. SAYLAN, Ayşegül: “Soykırıma Giden Bir iç Savaş: Ruanda”, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 1, 2021, s. 29-48.
50. SCHNEIDER, Mary Deutsch: “About Women, War and Darfur: The Continuing Quest For Gender Violence Justice”, North Dakota Law Review, C. 83, S. 3, 2007, s. 915-996.
51. SEYMEN ÇAKAR, Ayşen: “Kadının İnsan Haklarından Bir Sapma Örneği: Cinsel Şiddetin Soykırım Fiili Olarak İşlenmesi”, Anadolu Strateji Dergisi, C. 1, S. 1, 2019, s. 37-49.
52. SUSAM, Esra Güngör: “Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçların Rıza Kavramı İle İlişkisi”, Konya Barosu Dergisi, S. 1, 2025, s. 55-84.
53. ŞARE, Ersin: “Cinsel Özgürlüğe Karşı Suçlarda İlgilinin Rızası”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, S. 2, 2019, s. 977-1023.
54. TOPAL, Ahmet Hamdi: Uluslararası Ceza Yargılamalarında Cinsel Suçlar, On İki Levha Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2009.
55. ÖZBEK, Veli Özer/DOĞAN, Koray/BACAKSIZ, Pınar: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 18. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2023.
56. TANER, Fahri Gökçen: Türk Ceza Hukukunda Cinsel Özgürlüğe Karşı Suçlar, 3. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2023.
57. TEZCAN, Durmuş/ERDEM, Mustafa Ruhan/ÖNOK, Murat: Uluslararası Ceza Hukuku, 7. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2023.
58. TEZCAN, Durmuş/ERDEM, Mustafa Ruhan/ÖNOK, Murat: Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 21. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2023.
59. United Nations, Handbook for United Nations Fields Missions on Preventing and Responding to Conflict-Related Sexual Violence (2020).
60. YELDAN, Didem: Uygulamada Cinsel Suçlar, 4. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara, 2025.
61. YENİSEY, Feridun: Uluslararası Ceza Divanı, İstanbul Goethe Enstitüsü, İstanbul Avrupa Koleji Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Arıkan Yayınları, İstanbul, 2007.
62. YILDIRIMKAL, Yener: “Uluslararası Çekirdek Suçların Bağlamsal Unsurları ve Soykırım Bağlamına İlişkin Tartışmalar”, Ceza Hukuku Dergisi, C. 18, S. 52, 2023, s. 365-439.
63. YOKUŞ SEVÜK, Handan: “5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Cinsel Saldırı ve Cinsel Taciz Suçları”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 18, S. 57, 2005, s. 243-282.
64. WEİTSMAN, Patricia A., “The Politics of Identity and Sexual Violence: A Review of Bosnia and Rwanda, The Johns Hopkins University Press, C. 30, S. 3, 2008, s. 561-578.