KUTSAL KİTAPLARI YAKMA EYLEMLERİNİN İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 33 Sayı: 4, 2219 - 2251, 31.12.2025

Ufuk Ramazan Çakmak , Aydın Furkan Kaynak

https://doi.org/10.15337/suhfd.1673363

Öz

Başta Avrupa ülkelerinde olmak üzere kutsal kitapları yakma eylemleri son yıllarda gittikçe artmaktadır. Bazı ülkelerde bu tür eylemler ifade özgürlüğü çerçevesinde güvence altına alınmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşme-si’ne göre ifade özgürlüğü en geniş yorumlanan haklardan biri olarak ele alınmasına rağmen söz konusu hak mutlak bir hak olmayıp, belli koşullarda sınırlandırılabilmektedir. Bir dine yönelik düşünce açıklamaları veya eleştiriler ifade özgürlüğünü kapsamında koruma görür. Bununla birlikte herhangi bir toplumsal tartışmaya katkı sağlamayan, sırf belli bir dinin mensuplarını aşağı-lama amacıyla yapılan kutsal kitapların yakılması eylemleri din temelli nefret söylemidir. Bir dinin kutsal kitabına yönelik bir saldırı olduğunda bireysel menfaat ile kamusal menfaat arasında bir denge kurulması gerekmekte olup, bu dengede kamusal menfaatin ağır basması gerekir. Şimdiye kadar AİHM ifade özgürlüğü kapsamında bir dinin kutsal kitabının yakılmasına yönelik herhangi bir karar vermemiştir. Bununla birlikte nefret söylemi söz konusu olduğunda başkalarının haklarının korunması gerekçesiyle AİHM’nin bu tür eylemleri ifade özgürlüğü olarak değerlendirmeyeceği öngörülebilir.

Anahtar Kelimeler

Nefret Söylemi , İfade Özgürlüğü , Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi , Madde 10 , Kutsal Kitapların Yakılması

THE EVALUATION OF ACTS OF BURNING HOLY BOOKS WITHIN THE FRAMEWORK OF FREEDOM OF EXPRESSION

Öz

In recent years, acts of burning Holy Books have increasingly occurred, parti-cularly in European countries. In some nations, such actions are protected under the framework of freedom of expression. Although freedom of expres-sion is one of the most broadly interpreted rights under the European Conven-tion on Human Rights, it is not an absolute right and may be restricted under certain conditions. Statements or criticisms directed at a religion are generally protected under freedom of expression. However, acts of burning Holy Books that aim solely to demean adherents of a particular faith do not contribute to public discourse and can be classified as hate speech. When an attack on a religion’s Holy Books occurs, it is necessary to establish a balance between individual and public interests, with public interest prevailing. So far, the ECtHR has not issued any ruling regarding the burning of a religion’s Holy Books under freedom of expression. Nonetheless, in cases of hate speech, it can be anticipated that the ECtHR will not consider such actions as falling under the protection of freedom of expression, citing the need to protect the rights of others.

Anahtar Kelimeler

Hate Speech , Freedom of Expression , European Convention on Human Rights , Article 10 , Burning Holy Books

Kaynakça

• AKDENİZ, Yaman: “İnternette Irkçılık”, Nefret Suçları ve Nefret Söylemi, Çavdar, Ayşe, / Yıldırım, Aylin (Editörler), Uluslararası Hrant Dink Vakfı Yayınları, İstanbul 2010.
• ANDONOVSKA, Biljana Karovska: “Creating Standards against Hate Speech through the Case-Law of the European Court of Human Rights”, Balkan Social Science Review, 2016.
• BLEICH, Erik: Free Speech or Hate Speech? The Danish Cartoon Controversy in the European Legal Context, Kavita R Khory (Editör), Global Migration: Challenges in the Twenty-First Century Palgrave Macmillan US 2012.
• BUYSE, Antonie: “Dangerous Expressions: The ECHR, Violence and Free Speech”, International and Comparative Law Quarterly, Vol. 63, 2014, ss. 491-503.
• ÇIBIK, Hilal: Burning The Quran in Sweden: Hatred or Freedom?,
• https://blogs.lse.ac.uk/humanrights/2023/07/06/burning-the-quran-in-sweden-hatred-or-freedom/, Erişim
• Tarihi: 29.07.2024. DEMİRBAŞ, Timur: "Nefret Söylemi ve Nefret Suçları", Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuku Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Şeref ERTAŞ’a Armağan, C. 19, 2017.
• DİDİNMEZ, Mehmet Alp: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Üç Aşamalı Testi”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, C. 1, Sy. 1, 2021, ss. 149-174.
• DOĞRU, Osman / NALBANT, Atilla: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi: Açıklama ve Önemli Kararlar, Cilt 2, Legal Yayıncılık, İstanbul 2013.
• ERDAL, Selcen: “Diplomatik Dokunulmazlıklar ve İfade Özgürlüğü İkileminde Kutsal Kitapların Kullanıldığı Protesto Eylemleri”, Public and Private International Law Bulletin, C. 45, Sy. 1, 2025.
• EREN, Abdurrahman: Özgürlüklerin Sınırlanmasında Demokratik Toplum Düzeninin Gerekleri, Beta Yayınları, İstanbul 2004. GELİCİ, Musa: Rasmus Paludan ve Kur'an-ı Kerim'i Yakma Eylemleri Üzerine Bir Değerlendirme, Tasavvur Tekirdağ İlahiyat Dergisi, C. 9, S. 2, 2023.
• GÖKTEPE, Hüseyin: "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Nefret Söylemi ve Dine Hakaret", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C. 7, Sy. 25, 2016.
• GÜL, Cengiz /ÇAKAN, Seher: “AİHM Kararları Işığında Nefret, Şiddet ve Müstehcen İçerikli Söylemler Bakımından İfade Özgürlüğünün Sınırlandırılması”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, Sy.1, 2018, ss. 365-410.
• HARRIS, David /O’BOYLE, Michael/WARBRICK, Colin; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, Çev. Ulaş KARAN/Mehveş BİNGÖLLÜ, Oxford University Press, Oxford 2009.
• HAZAR, Zeynep: “Siyasi Partilerin Kapatılması ve Demokratik Toplumda Gereklilik İlkesi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Bir İnceleme”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sy. 2018/1, 2018, ss. 73-106. HOLMES, Catherine B.: “Quran Burning and Religious Hatred: A Comparison of American, International, and European Approaches to Freedom of Speech”, Washington University Global Studies Law Review, Vol. 11, 2012, ss. 459-481.
• JACOBS, James B/ POTTER, Kimberly: Hate Crimes: Criminal Law & Identity Politics, Oxford University Press, 2000.
• KARAN, Ulaş: İfade Özgürlüğü: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi-2, Avrupa Konseyi Yayınları, Ankara 2018.
• KARAYAKA, Yavuz Selim: “İfade Özgürlüğünün En Yeni İhlali: Wikipedia’ya Erişim Engeli”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, Sy. 2, ss. 103-124.
• KEANE, David: “Attacking Hate Speech under Article 17 of the European Convention on Human Rights”, Netherlands Quarterly of Human Rights, Vol. 25, 2007.
• KHATER, Maya: “Insulting Religions from the Perspective of International Law: A Descriptive and Analytical Study”, International Journal of Islamic Thought, Vol. 25, 2024.
• KISKA, Roger: “Hate Speech: A Comparison Between The European Court Of Human Rights And The United States Supreme Court Jurisprudence”, Regent University Law Review, Vol. 25, No. 1, 2012-2013. MCHANGAMA, Jacob/ ALKIVIADOU, Natalie: “Hate Speech and the European Court of Human Rights: Whatever Happened to the Right to Offend, Shock or Disturb?”, Human Rights Law Review, Vol. 21, 2021.
• METİN, Uğur Can: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Yorumunda Demokratik Toplumda Gereklilik Ölçütü, Yetkin Yayınevi, Ankara 2024.
• METİN, Yüksel: Temel Hakların Sınırlandırılması ve Ölçülülük: Ölçülülük İlkesi Evrensel Bir Anayasal İlke Midir?”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1, 2017.
• ÖLMEZ, Cansu Büşra: Hak ve Özgürlüklerin Düzenlenmesi ve Sınırlanması, Bayraktar, Tuğba/Çakmak, Ufuk Ramazan (Editörler), İnsan Hakları Hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
• ÖNGÜÇ, Bahar: “Şiddet İçerikli Söylemler Bakımından İfade Özgürlüğünün Sınırlandırılması: AİHM Kararları Işığında Kısa Bir Değerlendirme”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, Sy. 2, 2020, ss. 587-599.
• ÖZBEY, Özcan: “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Işığında İfade Özgürlüğü Kısıtlamaları”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 62, Sy. 1, 2013, ss. 93-146.
• QURESHI, Waseem Ahmad: “Can the Burning of Holy Books Ever Be Justified?”, Washington and Lee Journal of Civil Rights and Social Justice, Vol. 24, ss. 63-102.
• SALİHPAŞAOĞLU, Yaşar: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Yargılamada Kullandığı Yöntem, İlke ve Usuller, Adalet Yayınevi, Ankara 2020.
• STAJNKO, Jan/SITER, Daniel/ TOMAŽIČ, Luka Martin: “Discrimination, Freedom of Expression and Two Concepts of Liberty: Assessing European Legislation Criminalizing Hate Speech” Hungarian Journal of Legal Studies, Vol. 64, 2024.
• UYGUN, Oktay Kamu Hukuku İncelemeleri, Oniki Levha Yayınları, İstanbul 2013.