Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi Uygulaması Açısından Türk Ceza Kanunu ile Diğer Kanunlar Uyarınca Hükmedilen Belli Özellikteki Mahkûmiyetlerden Kaynaklanan Hak Yoksunluklarının Yorumu

Öz

Yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumu uygulamanın tartışmalı alanlarındandır. Konuya ilişkin yasal düzenlemedeki tanım, sadece Türk Ceza Kanunu (TCK) dışındaki özel kanunlara göre verilen mahkûmiyetlerden kaynaklanan hak yoksunlukları ile sınırlı olarak uygulama yapılacağı izlenimi yaratarak uygulama hatalarına neden olmaktadır. Dolayısıyla en iyi uygulama için bu alanla ilgili kavram karmaşasının ve sorunlu diğer alanların aydınlatılması önem taşımaktadır. Çalışmamızın temel amacı yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumunun kapsamına dair uygulama ve yorum farklılıklarının giderilmesine katkı sağlamaktır. Bu bağlamda belirli özellikteki mahkûmiyet hükümlerinden doğan süresiz hak yoksunluklarının giderilmesinde mahkûmiyet hükmünün hangi kanun uyarınca verilmiş olması gerektiğine dair tereddütler giderilmekte, süreli ve süresiz hak yoksunlukları ayrımı açıklanmaktadır. Ayrıca, tespit edilen tartışmalı alanlarla ilgili Adli Sicil Kanunu (ASK) md.13/A ve ilgili diğer hükümlerin yorumuna dair değerlendirme yapılmakta, muhtelif yasal değişiklik önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hak Yoksunlukları
• Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi
• Yasaklanmış Hak
• Güvenlik Tedbiri
• Adli Sicil Arşiv Kaydı

Evaluation of Deprived Rights Arising from the Convictions with Particular Pecularities Enacted by Turkish Penal Code (TPC) and Other Laws in terms of the Implementation of Reinstatement of Prohibited Rights

Öz

The institution of the reinstatement of prohibited rights has been one of the most controversial topics of the implementation. The legal definition of the institution comes on an imprecision that as if it would only apply to the depri-ved rights for an unlimited time arising from the convictions ruled according to particular codes other than TPC. Due to the improper practises, it is highly crucial to enlight the conceptual complications and disputed areas for the best implementation. This study intends to ofter a contribution to resolve the diver-gent interpretations. It explains whether or not this institution covers the elimi-nation of deprived rights stemming from the particular convictions regardless of the law they have been adjudicated, also clarifies the concepts of deprived rights for limited or unlimited time. Furthermore this study evaluates Article 13/A and related provisions of the Judicial Registry Code (JRC) and finally proposes some legal changes.

Anahtar Kelimeler

• Deprived Rights
• Reinstatement of Deprived Rights
• Prohibited Right
• Security Measure
• Judicial Registery Archive Record

Kaynakça

1. AKBULUT, Berrin: Türk Ceza Hukuku Temel Bilgiler, 4. Baskı, Anka-ra, 2024.
2. ALBAYRAK, Mustafa: “Yeni Türk Ceza Kanununda Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma Güvenlik Tedbirinin Uygu-lanması ve Sorunlar”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 2, S. 13, 2007, s. 105-111.
3. AKKAŞ, Ahmet Hulusi: Bir Güvenlik Tedbiri Türü Olarak Belli Hakla-rı Kullanmaktan Yoksun Bırakılma (Hak Yoksunlukları), 1. Baskı, Ankara, 2021.
4. AKSAN, Murat: Ceza Mahkûmiyetine Bağlı Hak Yoksunlukları, Ya-yımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Konya, 2007.
5. AKSAN, Murat: “Ceza Mahkûmiyetine Bağlı Hak Yoksunlukları”, EÜHFD, C. III, S. 1, 2008, s. 363-417. ARSLAN, Çetin: “Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu md.13/A)”, AÜHFD, C.56, S.4, 2007, s. 1-53.
6. ARTUK, Mehmet Emin/ALAN AKCAN, Esra: “Mukayeseli Hukuk ve Türk Ceza Hukukunda Güvenlik Tedbirleri”, İstanbul Medi-pol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 2, 2016, s. 5-37.
7. ARTUK, Mehmet Emin/YILMAZ, Erkam: “ Teorik Açıdan Güvenlik Tedbirleri”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk
8. Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 2, 2020, s. 7-43.

9. ARTUK, Mehmet Emin/GÖKÇEN, Ahmet/ALŞAHİN, M. Emin/ÇAKIR, Kerim: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 16. Baskı, Ankara, 2022.
10. ARTUK, Mehmet Emin: “Güvenlik Tedbirleri”, Gazi Üniversitesi Hu-kuk Fakültesi Dergisi C. XII, S. 1-2, 2008, s. 461- 492.
11. AVCI, Maya Ezgi: “Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 7, S. 18, 2012, s. 257-282.
12. AYDIN, Hüseyin: “Bir Güvenlik Tedbiri Olarak TBMM Üyeliğinden Yoksun Bırakma”, İnönü Üniversitesi Hukuk
13. Fakültesi Dergi-si, C. 3, S. 1, 2012, s. 339-364. BOĞA, Bekir: “Türk Ceza Kanununun Siyasi Haklardan Yoksunluğa İlişkin Düzenlemesinin İptali”, Necmettin Erbakan Üniversite-si Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, S. 1, 2018, s. 9-20.
14. BOZDAĞ, Ahmet: Türk Ceza Hukukunda Koşullu Salıverilme Ku-rumu ve Etkinliğinin Geliştirilmesi, 2. Baskı,
15. Ankara, 2021.
16. ÇETİNTÜRK, Ekrem: “Yabancı Ülke Mahkemelerince Verilen Mahkûmiyet Kararlarının Adli Sicile Kaydedilmesi ve Hak Mahrumiyeti Doğurması”, TADD, Y.4, S. 14, 2013, s. 529-557.
17. ÇİÇEK, İbrahim: “5352 sayılı Adli Sicil Kanununa göre Adli Sicil ve Arşiv Kaydının Silinmesi ve Memnu Hakların İadesi”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 3, S.19, 2008, s.109-118.
18. ÇİÇEK, İbrahim: “Anayasa Mahkemesinin Adli Sicil Kanunuyla İlgili İptal Kararı (Arşiv Kaydının Silinmesi) ve
19. 6290 sayılı Kanu-nun Adli Sicil Kanununda Yaptığı Değişiklikler”, Terazi Hu-kuk Dergisi, C. 8, S. 81, 2013, s. 66-68.
20. ÇİÇEK, İbrahim: “Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi (Memnu Hak-ların İadesi), Terazi Hukuk Dergisi,C. 8, S. 83, 2013, s. 82-86. ÇİFTÇİ, Nagihan Arife: “Adli Sicil ve Arşiv Kayıtlarının Silinmesi Ko-şulları Bağlamında 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 12.Maddesi ile Geçici 2.Maddesine Dair Bir Değerlendirme”, Adalet Dergisi, C. 1, S. 74, 2025, s. 625-654.
21. DEMİRBAŞ, Timur: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 19. Baskı, Anka-ra, 2024. DİLBEROĞLU, A. Vedat: “Cezalar ve Güvenlik Tedbirlerinin Amacı ve Niteliği”, AÜHFD, C. 65, S. 4, 2016, s. 1517-1544.
22. DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, Ankara, 2023, s. 1016.
23. ERYILDIZ, H. Sefa: “Alman Ceza Hukukunda İyileştirme ve Güven-lik Tedbirlerinin Tatbikinde Ölçülülük”, AÜHFD, C. 73, S. 2, 2024, s. 791-835.
24. GÜÇLÜ, Yaşar: “Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi”, Terazi Hu-kuk Dergisi, C. 5, S. 41, 2010, s. 131-147.
25. HAKERİ, Hakan: Ceza Hukuku, 30. Baskı, Ankara, 2024.
26. İÇEL, Kayıhan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı, İstanbul, 2023.
27. KARAARSLAN, Mehmet: “Suç ve Cezaların Memuriyete Etkisi”, AÜHFD, C. 58, S. 1, 2009, s. 95-138.
28. KOCA, Mahmut/ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hü-kümler, 15. Baskı, Ankara, 2022.
29. MERAN, Necati: “ ‘Belli Haklardan Yoksun Bırakılma’ Güvenlik Ted-biri”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 9, S. 100, 2014, s. 549-554.
30. ÖZBEK, Veli Özer, İnfaz Hukuku, 12. Baskı, Ankara, 2020.
31. ÖZBEK, Veli Özer/DOĞAN, Koray/MERAKLI, Serkan/BACAKSIZ, Pınar/BAŞBÜYÜK, İsa: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 15. Baskı, Ankara, 2024, s. 661.
32. ÖZDEMİR, Ahmet: Ceza Mahkûmiyetine Bağlı Hak Yoksunlukları, 1. Baskı, Ankara, 2025.
33. ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 20. Baskı, An-kara, 2024.
34. ÖZKAN, Nejat: “Adli Sicil ve Arşiv Kayıtlarının 5352 sayılı Yasaya Göre Silinmesi”, Ankara Barosu Dergisi, C. 68, S. 3, 2010, s. 253-261.
35. PINAR, İbrahim: “Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma, Ce-zaların Ertelenmesi ve Hükmün Açıklanmasının Bırakılması Kararlarının Memuriyete/Kamu Görevine Alınmaya ve Me-muriyetin/Kamu Görevinin Devamına Etkileri”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 3, S. 26, 2008, s. 69-88.
36. TURHAN, Faruk: “Yeni Türk Ceza Kanunu’na Göre Cezaların Erte-lenmesi ve Uygulamada Ortaya Çıkan Sorunlar”, EÜHFD, C. X, S. 3-4, 2006, s. 27-54.
37. TURHAN, Faruk: “Yeni Türk Ceza Kanununda Güvenlik Tedbiri Ola-rak Hak Yoksunluğu ve Yasaklılığın Hukuki Niteliği, Kapsamı ve Koşulları Üzerine Bir Değerlendirme”, Ceza Hukuku Der-gisi, C. 2, S. 4, 2007, s. 171-196.
38. TURHAN, Faruk: “Anayasa ve Milletvekili Seçimi Kanununa Göre Seçilmeye Engel Suç ve Cezaların Yeni Ceza Mevzuatı Açı-sından Değerlendirilmesi”, EÜHFD, C. XI, S. 1-2, 2007, s. 55-85.
39. TÜRKASLAN, Süleyman: “Adli Sicil Kayıtlarının Hukuki Niteliği ve Silinme Koşulları”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, C. 4, 2014, s. 19-46.
40. YILMAZ, Zekeriya: “Hak Yoksunlukları ve ‘Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi’ Kurumu Üzerine Bir Değerlendirme”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 2, S. 7, 2007, s. 87-97.
41. YILMAZ, Zekeriya, “Bir Suçtan Mahkûmiyet Nedeniyle Seçme ve Se-çilme Ehliyetinden Yoksunluk”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 6, S. 57, 2011, s. 32-39.