WAIVER OF FUNDAMENTAL RIGHTS

Öz

The concept of the “waiver of fundamental rights” (Grundrechtsverzicht)—the rights holder’s conscious choice, in a specific dispute, not to invoke constitutional protection—has rarely been regulated as a comprehensive and systematic constitutional regime. Instead, it is mainly shaped through right- or status-based statutory rules and judicial decisions. In Germany, recent scholarship has developed a general theoretical framework for waiver, proposing criteria on its dogmatic nature, prerequisites, scope, and limits. In Turkish constitutional law, by contrast, no comparable general debate has emerged. The Turkish Constitutional Court, largely in line with the European Court of Human Rights, has addressed “waiver” chiefly in the narrower setting of waiving procedural guarantees within the right to a fair trial (Article 36 of the Constitution).

Anahtar Kelimeler

• Fundamental Rights
• Waiver (of Fundamental Rights)
• Federal German Constitution
• Right to a Fair Trial
• Turkish Constitutional Court

Temel Haklardan Feragat (Vazgeçme)

Öz

Hak sahibinin, somut bir uyuşmazlık bağlamında temel hakkın sağladığı anayasal korumayı ileri sürmekten bilinçli olarak vazgeçmesi anlamındaki “temel haklardan feragat (Grundrechtsverzicht)”, birçok anayasa düzeninde genel ve sistematik bir rejim olarak ayrıntılı biçimde düzenlenmemiştir. Konu daha ziyade hak/statü bazlı kanunî düzenlemeler ve yargı kararları üzerinden şekillenmektedir. Federal Almanya’da ise son dönemde temel haklardan feragatin genel teorik çerçevesine yönelik önemli çalışmalar neşredilmiştir. Bu çalışmalarla temel haklardan feragatin dogmatik niteliği, şartları, kapsamı ve sınırlarına ilişkin bir takım ilke ve esaslar önerilmiştir. Türk anayasa hukukunda ise konunun genel teorik bir tartışması yapılmış değildir. Türk Anayasa Mahkemesi “feragat” konusunu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihatlarıyla uyumlu şekilde, ağırlıkla adil yargılanma hakkının (Anayasa m.36) usulî güvencelerinden feragat bağlamıyla sınırlı olarak ele almıştır.

Anahtar Kelimeler

• Temel Haklar
• Temel Haklardan Feragat
• Federal Almanya Anayasası
• Adil Yargılanma Hakkı
• Türk Anayasa Mahkemesi

Kaynakça

1. AHAMMER, Rauni: Der Grundrechtsverzicht als dogmatische Kategorie, Baden-Baden. 2017.
2. AKÇA, Kürşat: Militan Demokrasi Anlayışı – Anayasal Boyutu ve Temel Hakların Etkisizleştirilmesi Örneği, Adalet Yayınevi, Ankara 2022.
3. BETHGE, Herbert: Grundrechtswahrnehmung, Grundrechtsverzicht, Grundrechtsverwirkung, Isensee, Josef/Kirchhof, Paul (Editörler), Handbuch des Staatsrechts der Bundesrepublik Deutschland, Band IX: Allgemeine Grundrechtslehren, 3. Aufl., Heidelberg 2011.
4. FISCHINGER, Philipp S. (çev. Serkan Meraklı): “Temel Haklardan Vazgeçme”, Ceza Hukuku Dergisi, Cilt 6, Sayı 17, Aralık 2011.
5. FISCHINGER, Philipp S.: “Der Grundrechtsverzicht”, Juristische Schulung ( JUS), 2007.
6. GÖREN, Zafer: “Temel Hakların Varlığı ve Önemi”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(41), 746-764.
7. JARASS, Hans D.: Einwilligung (Grundrechtsverzicht), Jarass, Hans D./Pieroth, Bodo (Editörler), Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland: Kommentar, 14. Aufl., München 2016, Vorb. vor Art. 1.
8. KAU, Marcel: Grundrechtsverzicht, Stern, Klaus/Sodan, Helge/Möstl, Markus (Editörler), Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland im europäischen Staatenverbund, Band III: Allgemeine Lehren der Grundrechte, 2. Aufl., C.H. Beck, München 2022.

9. KINGREEN, Thorsten/POSCHER, Ralf (Çeviren: Kanadoğlu, Korkut; Çeviri Editörü: Nuhoğlu, Ayşe): Temel Haklar – Anayasa Hukuku II, C.F. Müller – Seçkin Yayıncılık, Ankara 2023.
10. KLOEPFER, Michael: Verfassungsrecht, Band II: Grundrechte, 1. Aufl., C.H. Beck, München 2010.
11. MARAUHN, Thilo/MENGELER, Daniel: Kapitel 7: Grundrechtseingriff und -schranken, Dörr, Oliver/Grote, Rainer/Marauhn, Thilo (Editörler), EMRK/GG: Konkordanzkommentar zum europäischen und deutschen Grundrechtsschutz, 3. Aufl., Mohr Siebeck, Tübingen 2022.
12. MERTEN, Detlef: Grundrechtsverzicht, Merten, Detlef/Hans-Jürgen Papier (Editörler), Handbuch der Grundrechte in Deutschland und Europa, Band III: Grundrechte in Deutschland: Allgemeine Lehren II, Heidelberg 2009. SACHS, Michael: Grundgesetz Kommentar, 8. Aufl., C.H. Beck, München 2018, Vor Art. 1. WIENBRACKE, Mike: Einführung in die Grundrechte: Mit wirtschaftsjuristischem Schwerpunkt und dem Recht der Verfassungsbeschwerde, 1. Aufl., Springer Gabler, Wiesbaden 2013.