YAPAY ZEKÂNIN HUKUKİ STATÜSÜ VE SORUMLULUĞU: TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN SUİ GENERİS BİR MODEL ÖNERİSİ

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ sistemlerinin Türk hukukundaki hukuki statüsünü ve bu sistemlerin sebep olduğu zararlara uygulanacak sorumluluk rejimini ince-lemektedir. Mevcut hukuk sistemlerinde yapay zekâya ilişkin açık bir düzen-lemenin bulunmaması, bu varlıkların kişi veya eşya olarak nitelendirilmesi tartışmalarını gündeme getirmiştir. Çalışmada, yapay zekâ sistemlerinin ne kişi ne de eşya olarak değerlendirilmesinin isabetli olmadığı, bunun yerine “insana benzer varlıklar” olarak adlandırılan sui generis bir hukuki statüye tabi tutulması gerektiği ileri sürülmektedir. Bu çerçevede, Türk Medeni Ka-nunu’nda bu varlıklara özgü yeni bir sistematik yapı öngörülmesi; Türk Borç-lar Kanunu bakımından ise sigorta ve fon mekanizmalarıyla desteklenen, kusursuz sorumluluğa dayalı birincil ve kusur sorumluluğuna dayalı tamam-layıcı bir modelden oluşan çok katmanlı bir sorumluluk rejimi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yapay zekâ
• Hukuki statü
• Kusur sorumluluğu
• Kusursuz sorumluluk
• Sigorta sistemi

LEGAL STATUS AND LIABILITY OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A SUİ GENERİS MODEL PROPOSAL UNDER TURKISH LAW

Öz

This study examines the legal status of artificial intelligence systems and the liability regime applicable to damages caused by such systems under Turkish law. The absence of explicit regulation regarding artificial intelligence in cur-rent legal system has brought up discussions on whether these entities should be characterized as person or property. The paper argues that classifying arti-ficial intelligence systems as neither person nor property is not accurate, and proposes a sui generis legal status called “human-like entities”. Within this framework, the study proposes a new systematic structure specific to these entities in the Turkish Civil Code, and for the Turkish Code of Obligations, a multi-layered liability regime consisting of a primary model based on strict liability supported by insurance and fund mechanisms, and a complementary model based on fault-based liability.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• Legal status
• Fault liability
• Strict liability
• Insurance system

Kaynakça

1. ABANOZ ÖZTÜRK, Buket: “Derin Sahte (Deepfake) Teknoloji Karşısında Türk Ceza Hukuku”, Yapay Zekâ Çağında Hukuk, 2021, s. 60-77.
2. ACAR, Okan: Yapay Zekâ Fırsat mı, Yoksa Tehdit mi?, 3. Baskı, İstanbul 2025
3. AKBULUT, Berrin: “Yapay Zekâ ve Ceza Hukuku Sorumluluğu”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi, C. 27, S. 4, 2023, s. 267-319
4. AKBULUT, Berrin/AKBULUT, Mete Tuluhan: “Yapay Zekâ Yasasında Risk Kategorileri”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S.1, 2025,S. 466-496.
5. AKDAĞ, Şükrü Yakup: Yapay Zekânın Sorumluluğu Üzerine Düşünceler, Sorumluluk Hukuku -Seminerler 2018, Baysal Başak (Editör), İstanbul 2019.
6. AKİPEK, Jale/AKINTÜRK, Turgut/ATEŞ, Derya: Türk Medeni Hukuku Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku, Cilt I, 15. Baskı, İstanbul 2019.
7. AKKURT, Sinan Sami: "Yapay Zekânın Otonom Davranışlarından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk", Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 13, 2019, s. 39-59.
8. AKSU Mustafa: Bilgisayar Programlarının Fikrî Mülkiyet Hukukunda Korunması, İstanbul, 2006.

9. AKSU, Mustafa: Tıp Bilişim Hukuku, Nilgün Bozbuğa, Sevinç Gülseçen (Editörler), Tıp Bilişimi, İstanbul, 2021.
10. AKSU, Mustafa: Bilgisayar Programlarının Patent Hukuku Kapsamında Korunmadığı Yönündeki Görüşün Değerlendirilmesi, Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, C. I, 2010, s.141–152.
11. AKSU Mustafa: Yapay Zekâ ve Fikri Mülkiyet Hukukundan Doğan Sorunlara Dair Genel Bir Bakış, Sinan Okur (Editör), Yapay Zekâ Hukuku ve Hukukta Dijitalleşme, Ankara 2025.
12. ALEXANDRE, Filipe Maia: The Legal Status of Artificially Intelligent Robots: Personhood, Taxation and Control, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Tilburg University, International Business Law, Tilburg 2017.
13. ATALAY, Muhammet/ ÇELİK, Enes: “Büyük Veri Analizinde Yapay Zekâ Ve Makine Öğrenmesi Uygulamaları”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 9, S.22, 2017, 155-172.
14. AYDOĞDU, Murat/NART, Serdar: Borçlar Hukuku Genel Hükümler - Şemalar ile Açıklamalı, 2. Baskı, Ankara 2024.
15. BAK, Başak: “Medeni Hukuk Açısından Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Yapay Zekâ Kullanımından Doğan Hukuki Sorumluluk”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S.35, 2018, s. 211-232.
16. BAROCAS, Solon/SELBST, Andrew David: “Big Data’s Disparate Impact“, California Law Review, C. 104, 2016, s. 671-731.
17. BAYAMLIOĞLU, Emre: Akıllı Yazılımlar ve Hukuki Statüsü: Yapay Zekâ ve Kişilik Üzerine Bir Deneme, Uğur Alacakaptan’a Armağan, İnceoğlu Mehmet Murat (Editör), Cilt 2, İstanbul 2008
18. BELEN Nergis/YALÇIN Nursel: “Deepfake Teknolojisi ve Ceza Hukuku: Ses ve Görüntü Manipülasyonlarından Doğan Cezai Sorumluluk”, The Journal of International Scientific Researches, C. 10, S. 2, 2025, s. 202-228.
19. BENLİ, Erman/ŞENEL, Gayenur: “Yapay Zekâ ve Haksız Fiil Hukuku”, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk
20. Fakültesi Dergisi, C.2, S.2, 2020, s. 296-336. BER, Ahmet Said: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsü Ve Kişilik Hakkı Kapsamında Değerlendirilmesi”, Dicle Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Dicle Adalet Dergisi, C. 6, S.1, 2022, s. 57-100.
21. BİLGİN YÜCE, Melek: Hasta Hekim İlişkisinde Yapay Zekâ Kullanımı ve Hukuki Sonuçlar, 7. Tüketici Hukuku Kongresi: Sektörel Bazda Tüketici Hukuku Uygulamaları, Çakır, İsmail/Tokbaş, Hakan/Üçışık, Fehim/Zafer Hamide (Editörler), İstanbul 2018, s. 481-502.
22. BİRTANE, Şermin: “Hâkime Yardımcı Yapay Zekâ”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C. 15, S. 59, 2024, s. 233-272.
23. BOZKURT GÜMRÜKÇÜOĞLU, Yeliz/AHTER YAKACAK Gülnihal: “Yapay Zekânın İşe Alım Süreçlerinde Kullanımı ve Algoritmik Ayrımcılık”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 72, S.4, 2023, s. 1701–1757.
24. BOZKURT YÜKSEL, Armağan Ebru: “Robot Hukuku”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S.29, 2017, s. 85-112.
25. BOZKURT YÜKSEL, Armağan Ebru/BAK, Başak/YÜKSEL, Sera Reyhani/ASLANOVA, Kemale: Futurist Hukuk, İstanbul 2018.
26. CHESTERMAN, Simon: “Artificial Intelligence and The Limits of Legal Personality”, British İnstitute of International and Comparative Law Quarterly, C.69, S. 4, 2020, s. 819-844.
27. COŞKUN, Fatma/ GÜLLEROĞLU, Hamide Deniz: “Yapay Zekânın Tarih İçindeki Gelişimi ve Eğitimde Kullanılması”, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, C.54, S.3, 2021, s.947-966.
28. CROSS, Logan/XIANG, Violet/BHATIA, Agam/YAMINS, Daniel L.K./HABER, Nick: Stanford’s Hypothetical Minds: Revolutionizing Multi-Agent AI with Theory of Mind and Large Language Models, Temmuz 2024, https://medium.com/syncedreview/stanfords-hypothetical-minds-revolutionizing-multi-agent-ai-with- theory-of-mind-and-large-9256442d7756, Erişim Tarihi: 01 Mart 2026.
29. ÇEKİN, Mesut Serdar: Yapay Zekâ Teknolojilerinin Hukuki İşlem Teorisine Etkileri, İstanbul 2021.
30. ÇETİN, Elmas: Yapay Zekâ Uygulamaları, Ankara 2021.
31. ÇETİNER, Bilgehan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 1. Baskı, İstanbul 2024.
32. DARAMA, Serdar: Yapay Zekânın Hukuki Statüsü Hakkındaki Görüşler Üzerine Değerlendirme, Özgün Law Firm, https://www.ozgunlaw.com/makaleler/yapay-zekanin-hukuki-statusu-hakkindaki-gorusler-uzerine- degerlendirme-744, Erişim Tarihi: 09 Mart 2026.
33. DICK, Stephanie: "Artificial Intelligence", Harvard Data Science Review, C.1, S.1, 2019, s. s1-8.
34. DOĞAN, Koray: “Sürücüsüz Araçlar, Robotik Cerrahi, Endüstriyel Robotlar ve Cezai sorumluluk”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 21, Özel Sayı, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, 2019, s. 3219-3251.
35. DOĞAN, Mehtap: “Yapay Zekâ ve Özgür İrade: Yapay Özgür İradenin İmkânı”, TRT Akademi, C. 6, S. 13, 2021, s. 788-811.
36. DOH-DJANHOUNDY, Théo: “Le Statut Juridique De L’intelligence Artificielle En Question”, 2019, s. 1-16.
37. DURAL, Mustafa/ÖĞÜZ, Tufan: Türk Özel Hukuku, Kişiler Hukuku, Cilt II, 22. Baskı, İstanbul 2021.
38. ERCAN, Cannur: “Robotların Fiillerinden Doğan Hukuki Sorumluluk: Sözleşme Dışı Sorumluluk Hallerinde Çözüm Önerileri”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 40, 2019, s. 19-51. EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 29. Baskı, Ankara 2024.
39. ERSOY, Çağlar: Robotlar Yapay Zekâ ve Hukuk, İstanbul 2017.
40. FARISCO, Michele/EVERS, Kathinka/CHANGEUX, Jean-Pierre:”Is Artificial Consciousness Achievable? Lessons From The Human Brain”, Neural Networks, C.180, 2024, 106714, DOI: 10.1016/j.neunet.2024.106714, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0893608024006385.
41. GAYRETLİ AYDIN, Seda: Yapay Zekânın Ürün Sorumluluğu, 2. Bası, Ankara, 2024.
42. GOLDFEDER, Mark/RAZIN, Yosef: “Robotic Marriage and the Law”, Journal of Law and Social Deviance, C. 10, 2015, s. 137–176, https://digitalcommons.tourolaw.edu/scholarlyworks/941/, Erişim Tarihi: 11 Şubat 2026.
43. GÖK, Deniz Müjde: “Yapay Zekânın Sebep Olduğu Zararlardan Sorumluluk”, İzmir Bakırçay Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 7, 2023, s. 67-94.
44. GUNKEL, David J.: “Both/And Why Robots Should Not Be Slaves”, MIT Press, 2022, https://ssrn.com/abstract=4115647, Erişim Tarihi: 15.04.2026.
45. GÜNER, Cemil: “Yapay Zekânın Verdiği Zarardan Doğan Sözleşme Dışı Sorumluluğa Uygulanacak Hukuk”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Y. 8, S. 15, 2020, s. 229-272.
46. GÜNGÖR, Mümin: “Yapay Zekânın Suç Potansiyelinin Değerlendirilmesi”, Bilişim Hukuku Dergisi, S. 2, 2024, s. 620-660.
47. HINTZ, Arend: Understanding The Four Types Of AI, From Reactive Robots To Self-Aware Beings, https://theconversation.com/understanding-the-four-types-of-ai-from-reactive-robots-to-self-aware- beings-67616, Erişim Tarihi: 11 Şubat 2026.
48. HUBBARD, Felix Patrick, “‘Do Androids Dream?’: Personhood and Intelligent Artifacts”, Temple Law Review, C. 83, S. 2, 2011, s. 405–474, https://www.templelawreview.org/lawreview/assets/uploads/2011/07/04.Hubbard.pdf, Erişim Tarihi: 11 Şubat 2026. IŞIK, Berk: Yapay Zekâya Sahip Robotların Avrupa Birliğinde Serbest Dolaşımı Önünde Ortaya Çıkacak
49. Sorunların Hukuki Sorumluluk Müessesesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi, Ankara 2021.
50. KÖKEN, Enes: “Yapay Zekânın Cezai Sorumluluğu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 47, 2021, s. 247-286. KILIÇOĞLU, Ahmet: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 28. Baskı, Ankara 2024
51. KAPANCI, Berk: Özel Hukuk Perspektifinden Bir Değerlendirme: Yapay Zekâ ve Haksız Fiil Sorumlulugu, Gelişen Teknolojiler ve Hukuk II: Yapay Zekâ , Aksoy Retornaz Emine Eylem/Güçlütürk Osman Gazi (Editörler), İstanbul 2021.
52. KAPLAN, Andreas/HAENLEIN, Michael: “Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence”, Business Horizons, C. 62, S. 1, 2019, s. 15-25.
53. KARA KILIÇARSLAN, Seda: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar”, Yıldırım Beyazıt Hukuk Fakültesi Dergisi, S.2, 2019, s. 363-389.
54. KARATAŞ DURMUŞ Neslihan/CEBECİ ÇORUM Fatmanur: “Güncel Gelişmeler Işığında Hukuk Alanında Yapay Zekâ Kullanımının Değerlendirilmesi”, Adalet Dergisi, C. 1, S. 76, 2026, s. 41 -67.
55. KAYIRAN, Fırat: “Yapay Zekâ ve Yapay Zekânın Hukuki Sorumluluğu”, Türk Yönetim ve Ekonomi Araştırması Dergisi, S. 1, 2020, s. 56-74.
56. KAYAALP, Kıyas/SÜZEN, Ahmet Ali: Derin Öğrenme ve Türkiye'deki Uygulamaları, Ankara 2018.
57. KOSINSKI, Michal: "Evaluating large language models in theory of mind tasks", Psychological And Cognitive Sciences Computer Sciences, C. 121, S.45, 2024, s. 1-11.
58. KOSINSKI, Michal: Theory of Mind May Have Spontaneously Emerged in Large Language Models, Şubat 2023, https://www.researchgate.net/publication/368304947_Theory_of_Mind_May_Have_Spontaneously_Emerg
59. ed_in_Large_Language_Models, Erişim Tarihi; 01 Mart 2026. McAFFE, Andrew/BRYNJOLFSSON, Erik: The Second Machine Age, New York 2014, http://digamo.free.fr/brynmacafee.pdf, Erişim Tarihi: 7 Nisan 2026.
60. McCARTHY, John: “What is artificial intelligence”, Stanford University, 2007, 12 Kasım 2007, https://www- formal.stanford.edu/jmc/whatisai.pdf, Erişim Tarihi: 01.03.2026.
61. McCARTHY, John: “From Here to Human-Level AI”, Elsevier, C.171, S.18, 2007, s.1174-1182.
62. O'NEIL, Cathy: Weapons of Math Destruction, New York 2016.
63. OĞUZMAN, Mustafa Kemal/SELİÇİ, Özer/OKTAY-ÖZDEMİR, Saibe: Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler), 19. Baskı, İstanbul 2020.
64. OĞUZMAN, Kemal/ ÖZ, Turgut: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt 1, 22. Baskı, İstanbul 2024 (Cilt 1).
65. OĞUZMAN, Kemal/ ÖZ, Turgut: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt 2, 19. Baskı, İstanbul 2024 (Cilt 2).
66. OĞUZMAN, Mustafa Kemal/SELİÇİ, Özer/OKTAY-ÖZDEMİR, Saibe: Eşya Hukuku, 22. Baskı, İstanbul 2024.
67. ÖZER, Gülçin Birsu: Yapay Zekâ Hukuki Kişilik Kazanabilir mi? Geleceğin Hukukuna Bir Bakış: 6 Şubat 2025,
68. https://legal.com.tr/blog/medeni-hukuk/yapay-zeka-hukuki-kisilik-kazanabilir-mi-gelecegin-hukukuna- bir-bakis/, Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026.
69. ÖZKAN ŞAHİN, Gizem/ ŞAHİN, Çağtay: “Yapay Zekâlı Varlıklara Elektronik Kişilik Modeli Tanınmasına İlişkin Eurobotics Raporu ve Fikri Mülkiyet Sorunu Bağlamında Meseleye Yaklaşım”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.13, S.1, 2022, s. 110-128.
70. ÖZKAN, Aras: "Yapay Zekâ Tarafından Üretilen Fikir ve Sanat Ürünlerinin Korunması", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S.164, 2023, s.207-238.
71. ÖZTÜRK, Kadir/ ŞAHİN, Mustafa Ergin: " Yapay Sinir Ağları ve Yapay Zekâ’ya Genel Bir Bakış”, Takvim-i Vekayi, C.6, S.2, 2018, s. 25-36
72. PEKTAŞ, İrem Betül: Yapay Zekânın Buluş Sahipliği. Süleyman Yılmaz (Editör), Bilişim Hukuku Güncel Sorunlar – VI, Ankara 2025.
73. RICHARDS, Neil Malcolm: How Should The Law Think About Robots?, We Robot 2012, Inaugural Conference on Legal and Policy Issues Relating to Robotics, University of Miami School of Law, Miami 2012, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2263363, Erişim Tarihi: 7 Nisan 2026.
74. SAVAŞ, Suna: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsüne Dair Görüşler”, Kırklareli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 2, 2025, s. 225-273.
75. SHEIKHI Masoud: “Yapay Zekâ Kullanımının İş Piyasasına Etkisi”, Journal Of Economics And Political Sciences, C.2, S. 1, 2022, s. 102-111.
76. SİRMEN, Lale: Eşya Hukuku, 12. Baskı, Ankara 2025.
77. SİVRİKAYA, Erkut Ziya: “Sophia Kişi midir?”, Marmara Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C.25, S.2, 2019, s.1253-1263.
78. SÜMER, Seda Yağmur/BACAKSIZ, Pınar: Robot, Yapay Zekâ ve Yeni Teknolojiler, 1. Baskı, Ankara 2021.
79. ŞENOCAK, Zarife: “6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna Göre Ayıplı Mal Teslimi Halinde Tüketicilerin Hakları”, Terazi Hukuk Dergisi, C. 9, S. 99, 2014, s. 30-37.
80. TAŞDEMİR Özgür/ÖZBAY, Ümit Vefa/KİREÇTEPE, Burhanettin Onur: “Robotların Hukuki ve Cezai Sorumluluğu Üzerine Bir Deneme”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 69, S. 2, 2020, s. 793-833.
81. TURAN, Tülay/KEMALOĞLU, Nazan/ KÜÇÜKSİLLE, Ecir Uğur: “Hukuk’ta Yapay Zekâ: Çalışmalar ve Gelecek Öngörüleri”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, C.11, S.2, 2020, s. 246-255.
82. TURING, Alan Mathison: “Computing machinery and intelligence”, Mind, A Quarterly Review of Psychology and Philosophy, C. 59, S. 236, 1950, s. 433-460, https://web.archive.org/web/20070714153337/http://www.abelard.org/turpap/turpap.htm, Erişim Tarihi: 07 Ocak 2026.
83. ÜSTÜN, Çağatay/KUZGUN İmre: “Hayvan Hakları İçin Yeni Bir Umut, İnsan Olmayan Kişi Kavramı”, Fasikül Hukuk Dergisi, C. 5, S. 47, 2013, s. 13-21.
84. WANG, Qiaosi/WALSH, Sarah E./Sİ, Mei/KEPHART, Jefrey O./WEISZ, Justin D./GOEL, Ashok K.: Theory of Mind in Human-AI Interaction, Mayıs 2024, https://dl.acm.org/doi/epdf/10.1145/3613905.3636308, Erişim Tarihi: 01 Mart 2026.
85. YILMAZTEKİN, Hasan Kadir: "Türk Fikri Haklar Hukuku Yapay Zekâ Tarafından Meydana Getirilen Eserleri Korumak İçin Hazır Mı?", Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 2, 2020 s. 1513-1586.
86. YENİCE CEYLAN, Özge: “Yapay Zekânın Hukuki Statüsünün Değerlendirilmesi”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.10, S.1, 2024, s.35-52.
87. YÜNLÜ, Semih: “Üretici Yapay Zekâ Kaynaklı Norm ve Kişi Bazlı Hukuki Sorumluluk”, Adalet Dergisi, S. 72, 2024, s. 501-542.
88. ZEVKLİLER, Aydın, ACABEY Mehmet Beşir, GÖKYAYLA Emre: Medeni Hukuk, Aile Hukuku, Ankara 2009.
89. ZİMMERMAN, Joseph Evan: “Machine Minds: Frontiers in Legal Personhood”, University of California, SSRN Electronic Journal, 12 Şubat 2015, s. 1-43, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2563965.