Historical Development of Moral Rights in Turkish Copyright Law

Öz

In Turkey, early statutory arrangements for the protection of copyright were drafted in the 19th century. Today, Turkish copyright law provides six broad categories of moral rights for authors. These are: i) the right of disclosure; ii) the right of attribution-paternity; iii) the right of integrity; iv) the right of access; v) the right to prevent destruction; and vi) the right of exhibition. Under Turkish law, performers are also granted ‘the right of attribution-paternity’ and ‘the right of integrity’.
The object of this article is to analyze the historical transformation of the moral rights in Turkey. To this end, this article explores the historical development of moral rights by going as far as back to the era of the Ottoman Empire. It additionally examines six types of moral rights that has been adopted in the republican period by presenting the judicial exegeses of each right, where available. Finally, the theoretical and practical framework of the concept moral rights under Turkish copyright law is portrayed by the article.

Anahtar Kelimeler

• Copyright
• Moral Rights
• LIAW
• Council of Science Act of 1850
• Copyright Act 1910

Manevi Hakların Türk Telif Hukukundaki Tarihî Gelişimi

Öz

Türkiye’de telif haklarının korunmasına ilişkin ilk kanunî düzenlemeler 19’uncu yüzyılda gerçekleşmiştir. Bugün, Türk telif hukukunda, eser sahipleri için altı geniş manevi hak grubu tanınmaktadır: i) umuma arz hakkı; ii) eser sahibi olarak tanıtılma hakkı; iii) eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı; iv) eserin aslına ulaşma hakkı; v) eseri tahrip etmeyi önleme hakkı; ve vi) sergileme hakkı. Türk hukukunda icracı sanatçılara da icra sahibi olarak tanıtılma hakkı ve icrada değişiklik yapılmasını önleme hakkı tanınmıştır. Bu makalenin amacı, manevi hakların Türkiye’deki tarihî gelişimini incelemektir. Bu amaçla, makalede Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanan manevi hakların tarihî gelişimi incelenmektedir. Buna ilaveten, cumhuriyet döneminde kabul edilen altı tür manevi hak ve her bir hakkın mevcut olduğu ölçüde yargı kararlarındaki yorumu ele alınmaktadır. Son olarak makalede, Türk telif hukukundaki manevi haklar kavramının teorik ve pratik çerçevesi çizilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Telif hakkı
• manevi haklar
• FSEK
• Encümen-i Daniş Nizamnamesi
• Hakk-ı Telif Kanunu

Kaynakça

1. ADENEY, Elizabeth, the Moral Rights of Authors and Performers: An International and Comparative Analysis, Oxford University Press, 2006.
2. ADLER, Amy, “Against Moral Rights”, California Law Review, Cilt: 97, 2009, s. 263-300.
3. AHMET CEVDET PAŞA, Tezâkir 40-Tetimme, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1991.
4. AKAY, Tolga, Osmanlı Devleti’nde Fikri Mülkiyet (1850-1914), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilimdalı Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı, Kayseri, 2015, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.
5. AKYÜZ, Kenan, Encümen-i Daniş, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1975, s. 29-30.
6. ALTUNTEK, Serpil, “İlk Türk Matbaasının Kuruluşu ve İbrahim Müteferrika”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 10, Sayı: 1, Temmuz 1993, s. 191-204.
7. APLIN, Tanya/DAVIS, Jennifer, Intellectual Property Law: Text, Cases, and Materials, Oxford University Press, 3. Baskı, 2017.
8. ARKAN, Azra, Mukayeseli Hukuk, Uluslararası Düzenlemeler ve Türk Fikrî Hukuk Alanında Eser Sahibinin Haklarına Bağlantılı Haklar, Vedat Kitapevi, 2005.

9. ASHER, Jacob/ Marx, Alexander, The First Book Printed in Constantinople: An Original Leaf of Jacob ben Asher’s ‘Arba’ah Turim’, Constantinople, 1493, Oxford University Press, 1946.
10. ATEŞ, Mustafa, Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Hakların Kapsamı ve Sınırlandırılması, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, 2003.
11. BEN-NAEH, Yaron, “Hebrew printing houses in the Ottoman Empire”, in Jewish Journalism and Printing Houses in the Ottoman Empire and Modern Turkey, (Editör NASSİ, Gad), Istanbul, The Isis Press, 2001, s. 35–82.
12. BENTLY, Lionel/ SHERMAN, Brad/ GANGJEE, Dev/ JOHNSON, Phillip, Intellectual Property Law, Oxford University Press, 5. Baskı, 2018.
13. BERKES, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, 2017.
14. BERKİ, Ali Himmet, Açıklamalı Mecelle (Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye), Hikmet Yayınları, İstanbul, 1979.
15. BIRNHACK, Michael D, Colonial Copyright: Intellectual Property in Mandate Palestine, Oxford University Press, 2012.
16. BOZBEL, Savaş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, 1. Baskı, XII Levha Yayınları, 2012.
17. CEYLAN, Ayhan, “Tanzimat Dönemi Osmanlı Basım ve Yayımında Hukuki Düzen (1839-1876)”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı: 1, Bahar, 2006, s. 139-155.
18. CRAIG, Carys J, Copyright, Communication and Culture: Towards a Relational Theory of Copyright Law, Edward Elgar Publishing, 2011.
19. CHON, Margaret, “The Romantic Collective Author”, Vanderbilt Journal of Entertainment and Technology Law, Cilt: 14, 2012.
20. ÇAKMAK, Diren, “Osmanlı Telif Hukuku İle İlgili Mevzuat”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 21, 2007, s. 191-234.
21. ÇAKMAK, Diren, Osmanlı İmparatorluğu’nun Kapitalistleşme Tecrübesi Ve Telif Haklarının Gelişimi, Libra Yayınları.
22. DAVIES, Gillian/ GARNETT Kevin, Moral Rights, Sweet & Maxwell, 2010.
23. DAVISON, Roderic H, Reforms in the Ottoman Empire 1856–1876, Princeton University Press, 1963.
24. DRAHOS, Peter, A Philosophy of Intellectual Property, Aldershot: Dartmouth, 1996.
25. DWORKIN, Gerald, “The Moral Rights of the Author: Moral Rights and the Common Law Countries”, 19 Colum–VLA JL & Arts 229, 1994.
26. ERDİL, Engin, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Şerhi: İçtihatlı ve Gerekçeli, 1. Baskı, Vedat Kitabevi, 2009.
27. EREL, N. Şafak, Türk Fikir ve Sanat Hukuku, 1. Baskı, Yetkin Yayınları, 2009.
28. FORTNA, Benjamin C, Learning to Read in the Late Ottoman Empire and the Early Turkish Republic, Palgrave Macmillan, 2011.
29. FRANGOUDAKI, Anna/ KEYDER, Caglar, Ways to Modernity in Greece and Turkey: Encounters with Europe, 1850 - 1950, Library of European Studies, 2007, s. 26-39.
30. FROMER, Jeanne C., “Expressive Incentives in Intellectual Property Law”, Virginia Law Review, Cilt: 98, Sayı: 8, 2012, s. 1745-1824.
31. GORDON, Wendy J., "A Property Right in Self-Expression: Equality and Individualism in the Natural Law of Intellectual Property", Yale Law Journal, Cilt: 102, 1993, s. 1540–78.
32. GORDON, Wendy J., "On Owning Information: Intellectual Property and the Restitutionary Impulse", Virginia Law Review, Cilt: 78, Sayı: 1, 1992, s. 149–281.
33. GOSSERIES, Axel/MARCIANO, Alain/STROWEL, Alain (eds), Intellectual Property and Theories of Justice, Palgrave Macmillan, 2008.
34. HAKKI, İbrahim Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Cilt: IV, Bölüm: 1, 2011.
35. HANİOĞLU, M Şükrü, A Brief History of the Late Ottoman Empire, Princeton University Press, 2008.
36. HANSMANN, Henry/SANTILLI, Marina, “Authors’ and Artists’ Moral Rights: A Comparative Legal and Economic Analysis”, 26 Journal of Legal Studies, 1997, s. 95-143.
37. HETTINGER, Edwin C., "Justifying Intellectual Property", Philosophy & Public Affairs, Cilt: 18, Sayı: 1, 1989, s. 31–52.
38. HIRSCH, Ernst E., Anılarım: Kayzer Dönemi Weimar Cumhuriyeti Atatürk Ülkesi, TÜBİTAK Yayınları, 1997.
39. HUGHES, Justin, "The Philosophy of Intellectual Property", the Georgetown Law Journal, Cilt: 77, 1988, s. 287–366.
40. İNALCIK, Halil, "Osmanlı Hukukuna Giriş: Örfi - Sultani Hukuk ve Fatih'in Kanunları", Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 2, 1958, s. 104.
41. İNALCIK, Halil, Şair ve Patron, 4. Baskı, Ankara, Doğu-Batı Yayınları, 2011.
42. İNALCIK, Halil: Adâletnâmeler, (Osmanlı’da Devlet, Hukuk ve Adalet içinde), 11. Baskı, İstanbul, Kronik Yayınları, 2020,.
43. JAZSI, Peter, “On the Author Effect: Contemporary Copyright and Collective Creativity” 10 Cardozo AELJ 293, 1992.
44. KARAMAN, Hayreddin, Mukayeseli İslam Hukuku, İstanbul, İz Yayıncılık, Cilt: 3, 2003.
45. KARPAT, Kemal/ ZENS, Robert, Ottoman Borderlands: Issues, Personalities and Political Changes, Center of Turkish Studies, University of Wisconsin Press, 2003.
46. KASABA, Reşat, The Ottoman Empire and the World Economy: The Nineteenth Century, State University of New York Press, 1988.
47. KAŞIKÇI, Osman, “Osmanlı Medeni Kanunu: Mecelle”, Halil İnalcık Adalet Kitabı, ed. ARI, Bülent/ASLANTAŞ, Selim, Yeditepe Yayınevi, İstanbul, 2015, s. 255-282.
48. KILIÇOĞLU, Ahmet, Sınai Haklarla Karşılaştırmalı Fikri Haklar, Turhan Kitabevi, 2017.
49. KÜÇÜKLER, Osman Zahit, “Encümen-i Daniş’in Kurumsal Yapısı”, TODAIE Kamu Yönetimi Dergisi, 2012, Cilt: 6, Sayı: 2, s. 184-185.
50. LANDES, William/POSNER, Richard, The Economic Structure of Intellectual Property Law, Harvard University Press, 2003.
51. LEMLEY, Mark, “The Economics of Improvement in Intellectual Property Law” Texas Law Review, Cilt: 75, 1997, s. 1031-1033.
52. LEVER, Annabelle (ed), New Frontiers in the Philosophy of Intellectual Property, CUP, 2012.
53. LEWIS, Bernard, The Emergence of Modern Turkey, Oxford University Press, 1968.
54. MARDİN, Ebul’ula, İslâm Ansiklopedisi VII: Mecelle, Maarif Basımevi, İstanbul, 1957, s. 433- 436.
55. MERGES, Robert P., Justifying Intellectual Property, Harvard University Press, 2011.
56. NEWMAN, Simon, “The Development of Copyright and Moral Rights in the European Legal Systems”, European Intellectual Property Review, Cilt: 33, Sayı: 11, 2011, s. 682.
57. OSMANOĞLU KARAHASANOĞLU, Cihan, “Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye‘nin Yürürlüğe Girişi ve Türk Hukuk Tarihi Bakımından Önemi”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 2011, Sayı: 29, s. 93-124.
58. ÖZTAN, Fırat, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, 1. Baskı, Turhan Kitabevi, 2008,
59. ÖZSUNAY, Ergun: ‘Turkey’, 2001, 7 International Encyclopaedia of Laws: Intellectual Property 32, s. 48.
60. PEKTAŞ, Nil, Beginnings of Printing in the Ottoman Capital: Book Production and Circulation in Early Modern Istanbul, Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Cilt: XVI/2, 2015, s. 12.
61. PESSACH, Guy, “The author's moral right of integrity in cyberspace - a preliminary normative framework”, IIC, 2003, Sayı: 34, s. 250.
62. RIGAMONTI, Cyrill P.: Deconstructing Moral Rights, Harvard International Law Journal, 2006, s. 353-412.
63. SARRAUT, Raymond, “Current Theory on the Moral Right of Authors and Artists under French Law”, The American Journal of Comparative Law, Cilt: 16, Sayı: 4, 1968, s. 465.
64. SIMON, Rachel, “The Contribution of Hebrew Printing Houses and Printers in Constantinople to Ladino Culture and Scholarship”, Judaica Librarianship, Cilt: 16/17, 2011, s. 125-135.
65. SPENCE, Micheal, ‘Justifying Copyright’, Dear Images: Art, Culture and Copyright, ed. SCHUBERT, Karsten/ MCCLEAN, Daniel, 2002.
66. SPELLMAN, Barbara/SCHAUER, Frederick, “Artists’ Moral Rights and the Psychology of Ownership” Tulane Law Review, Cilt: 83, 2009, s. 661-678.
67. SPRIGMAN, Christopher/BUCCAFUSCO, Christopher/BURNS, Zachary, “What's a Name Worth?: Experimental Tests of the Value of Attribution in Intellectual Property”, Boston University Law Review, Cilt: 93, 2013, s. 1389-1435.
68. STROMHOLM, Stig, Droit Moral—The International and Comparative Scene from a Scandinavian Viewpoint, Int’ l Rev. Indus. Prop. & Copyright L., 1983, Cilt: 14, Sayı: 1, s. 217.
69. TEKİNALP, Ünal, Fikri Mülkiyet Hukuku, 5. Basım, Vedat Kitabevi, İstanbul, 2012.
70. TOPRAK, Zafer, “From Plurality to Unity: Codification and Jurisprudence in the Late Ottoman Empire”.
71. TÜRKER, Gökçen, İcracı Sanatçıların Hakları, Yetkin Yayınları, 2016.
72. Türkiye Büyük Millet Meclisi Milli Eğitim Kurulu Toplantı Tutanağı Kayıt No: 1/74 E 6 K, 19 Ocak 1951, s. 8.
73. ULAŞ, Işıl, “İşlenme Eser Türü Olan Çeviri Eserde Kamuya Sunma Hakkı”, BATİDER, Cilt: 24, Sayı: 1, Ankara, 2007, s. 70-77.
74. ULMER, Eugen, Urheber- und Verlagsrecht, 3. Baskı, Springer-Verlag, 1980.
75. ÜÇOK, Coşkun/MUMCU, Ahmet/BOZKURT, Nihal, Türk Hukuk Tarihi, 11. Baskı, Ankara, Turhan Kitabevi, 2007.
76. WALDRON, Jeremy, "From Authors to Copiers: Individual Rights and Social Values in Intellectual Property", Chicago-Kent Law Review, Cilt: 68, 1993, s. 841–87.
77. YAVUZ, Levent/ALICA, Türkay/MERDİVAN, Fethi, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Yorumu, 2. Baskı, Cilt: I-II, Ankara, 2014.
78. YAVUZ, Levent, “Eser Sahibinin Eserini Kamuya Sunma Hakkı (FSEK m. 14) ve Manevi Hakların Üçüncü Kişiler ve Eser Sahibinin Yakınları Tarafından Kullanılması (FSEK m. 19)”, Yargıtay Dergisi, 2007, s. 59-70.
79. YILMAZTEKİN, Hasan Kadir, Fikri Haklar, OĞUZ, Arzu/YILMAZTEKİN, Hasan Kadir/ÜNER, Ezel: Fikri Mülkiyet Hukukunda Uzman Arabuluculuk içinde, Adalet Bakanlığı Yayınları, 2020, s. 149-153.
80. YU, Peter K, "Intellectual Property, Asian Philosophy and the Yin-Yang School", The WIPO Journal, Cilt: 7, 2015, s. 1–15.