TÜRKLERDE ANIT MİMARİSİNİN BİR ÖRNEĞİ; KONYA ATATÜRK ANITI

Öz

Toplumlar, yaşantıları boyunca, sürekli anımsanmak ve anımsatmak gereğini duyduğu her şeyi simgelemek istemişlerdir. Bu simgelemeği isteği, zamanla anıt olarak karşımıza çıkmıştır. Anıtların biçim ve nitelikleri, değişen dünya ile birlikte değişmiş ve yenilenmiştir. Bu süreç içerisinde, toplumların kültür değişikliklerinin izlenebileceği en önemli unsurlardan biri olmuşlardır. Zaman onlara, yapıldıkları dönemin özelliklerini barındırma ve anlatabilme görevini yüklemiştir. Anıt, gelişen toplumsal anlayışla, sadece tek bir yapı olma anlayışının değişmesini sağlamış, geçmişten kalan küçük bir buluntu, yaşam içinde varolan bir yerleşme merkezi olarak da düşünülmeye başlanmıştır. Zaman kavramı ile var olan anıt geleneği, köklü bir tarihe sahip Türklerde de görülmektedir. Türklerde anıt zaman içerisinde farklı biçimler ve özellikler göstermiş, toplumsal, dini, siyasi ve ekonomik gelişmelerle değişmiştir. Türkler gittikleri her yerde dönemlerinin özelliklerini yöresel bir bütünlük içerisinde anıtlaştırmışlardır. Konya Atatürk Anıtı’da, son Osmanlı dönemi Neo‐Klasik anıt anlayışı ile Cumhuriyetin ilk yıllarındaki anıt‐heykel anlayışının bir sentezi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle de Konya Atatürk Anıtı’nın incelenmesi, dönemin mimarisine ve anıt anlayışına ışık tutması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Anıt, Ziraat Abidesi, Mimar Muzaffer, I. Ulusal Mimarlık Dönemi, Konya Atatürk Anıtı

The Example of Turkish Monument Architecture: Konya Atatürk Monument

Abstract

During their life times, societies have always wanted to symbolize everything that constantly required remembering or being remembered. That kind of desire to symbolize came out as monuments in the course of time. Monuments have always changed and renewed as with the changing world. During this process, it has been one of the most important components to monitor the cultural changes of societies. Time has attributed them the characteristics such as holding the traits of construction period and describing this peculiar time. Along with developing societies, monuments have lost their characteristic as the only single structure and they have been considered as small finds from the past as well as settlements that exist in real life. The tradition of monument together with the concept of time has shown itself in Turks that have roots deep in history. Monuments in Turkish civilizations have exhibited different characteristics in the course of time and changed with social, religious, political and economic developments. Turkish people reflected the characteristics of the term in a regional integrity to make monuments everywhere they went. The Atatürk Monument in Konya in Neo‐Classic Age style appears as the synthesis of monument‐statue approach in the early Republic Years. Therefore, the study of Konya Atatürk Monument is important in terms of shedding light on the monument understanding as well as the architecture of the term.

Keywords

• Monument, Ziraat Abidesi, Architect Muzaffer, First National Architectural Period, The Atatürk Monument Konya.

Kaynakça

1. Anonim. (1973). Konya 1973 İl Yıllığı, Konya, Yeni Kitap Basımevi.
2. Anonim. (1998). Türkçe Sözlükler Dizisi: Cilt 1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
3. Ceyson, B. (1996). Sculpture. Köln.
4. Gezer, H. (1973). Cumhuriyetimizin 50 yıllık Döneminde Türk Heykeli, Kültür ve Sanat, 2, 38‐54.
5. Gezer, H. (1984). Cumhuriyet Dönemi Türk Heykeli, Ankara, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
6. Karadayı, T. (2004). Konya Atatürk Anıtı, Yüksek Lisans Semineri, Konya, S.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü.
7. Kuban, D. (1973). Anıt Kavramı Üzerine Düşünceler. Mimarlık, 7, 5‐6.
8. Osma, K. (1998). Cumhuriyet Dönemi Anıt Heykelleri (1923‐1946). Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Önder, M. (1989). Atatürk Konya’da, Ankara, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi.
10. Sözen, M. ve Tapan, M. (1973). 50 Yılın Türk Mimarisi, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
11. Sözen, M. (1973).  Türklerde Anıt. Mimarlık, 7, 7‐20.
12. Sözen, M. ve Dülgerler, O.N. (1978). Mimar Muzaffer’in Konya Öğretmen Lisesi, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 4, 1, 117‐134.
13. Tansuğ, S. (1986). Çağdaş Türk Sanatı, İstanbul: Remzi Kitapevi.