Bir Müverrih Manzumesi: Behcetî Seyyid İbrahim’in Rukiye Hatun Mersiyesi

Bu çalışma Köprülü Kütüphanesi’ndeki bir yazma eser araştırmasında Behcetî Seyyid İbrahim’e ait olduğu anlaşılan bir mersiyeyi ele almaktadır. 18. yüzyıla ait bu eser, muhtevasında adı geçmeyen bir kadın için yazılmıştır. Araştırmalar sonucunda bu kadının, Osmanlı sadrazamlarından Köprülüzâde Numan Paşa’nın eşi Rukiye Hatun olduğu belirlenmiştir. Mersiye şairi Behcetî Seyyid İbrahim, Köprülü ailesinin biyografik tarihini ihtiva eden Silsiletü’l-Âsafiyye’nin müellifidir. Uzun süre Köprülü ailesiyle yakın ilişkide bulunan, aynı zamanda şiirle de ilgilenen Behcetî Seyyid İbrahim, gelenek dâhilinde bir edebî metin kaleme alırken Numan Paşa’nın hayatıyla ilgili de dolaylı bir delil bırakmıştır. Zira Rukiye Hatun’un Köprülüzâde Numan Paşa’nın eşi olduğu bilgisi, mevcut durumda yalnızca onun mezar kitabesi kaydına dayanan bir tahmindir. Bu çalışma, söz konusu mersiye üzerinden Rukiye Hatun’un kimliğini ortaya koyarken edebî metnin tarihsel bağlamına da dikkat çekmektedir. Çalışma üç bölüme ayrılmıştır. İlk bölümde Behcetî Seyyid İbrahim’in hayatı, eseri ve edebî kişiliği aktarılmış, ikinci bölümde edebî ve tarihî bağlama ilişkin bulgular tartışılarak Rukiye Hatun’un kimliği üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde mersiyenin yazma eser katalog bilgisi verilmiş, şekil ve muhteva yapısı incelenmiş ve metin üzerinden tarihî kişilere ilişkin ayrıntılar değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda mersiyenin tenkitli metni sunulmuştur.

This study examines an elegy discovered during manuscript research in the Köprülü Library, attributed to Behceti Sayyid Ibrahim. This 18th-century work was written for an unnamed woman, who was later identified as Rukiye Khatun, the spouse of Köprülüzade Numan Pasha, an Ottoman Grand Vizier. Behceti Sayyid Ibrahim, author of the biographical chronicle Silsiletü’l-Asafiye, had long maintained close ties with the Köprülü family and was also interested in poetry; in composing this literary work, he left indirect evidence concerning the life of Numan Pasha. The information that Rukiye Khatun was Numan Pasha’s wife currently rests solely on her tombstone inscription and therefore remains a tentative assumption. This study sheds light on Rukiye Khatun’s identity through the elegy while also drawing attention to the historical context of the text. The paper is divided into three parts: the first outlines the life, works and literary career of Behceti Sayyid Ibrahim; the second discusses the literary and historical context with a focus on Rukiye Khatun’s identity; and the third provides the manuscript’s catalog information, analyzes the form and content of the elegy, and concludes with a critical edition of the text.