Türkiye Örneğinde Konut Talebinin Belirleyicileri Nelerdir? Ampirik Bir Yaklaşım

Yıl 2025, Sayı: 58, 100 - 118, 30.12.2025

Sevcan Kapkara Kaya , Mehmet Çağrı Gözen

https://doi.org/10.52642/susbed.1623195

Öz

Bu çalışma, Türkiye'deki hanehalkı mülkiyetini etkileyen faktörleri Adaptive Lasso, logit ve probit modelleriyle analiz etmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2022 Hanehalkı Bütçe Anketi verilerinden yararlanılarak, mülkiyet üzerindeki sosyoekonomik ve demografik faktörler incelenmiştir. Adaptive Lasso yöntemi, iş saatleri, tarım sektöründeki istihdam, çocuklu aile yapısı ve ücretli çalışanlık gibi önemsiz değişkenleri eleyerek modelin doğruluğunu artırmıştır. Logit ve probit analizleri, yaş, hane büyüklüğü, tasarruflar, harcanabilir gelir ve araba sahipliğinin mülkiyet olasılığını artırdığını göstermiştir. Ancak daha yüksek eğitim düzeyinin mülkiyetle negatif bir ilişki sergilediği, bu durumun kentsel yaşam tercihleri ve eğilimlerle bağlantılı olduğu saptanmıştır. Bulgular, ekonomik faktörlerin hanehalkı mülkiyet kararlarında baskın olduğunu vurgularken, demografik değişkenlerin sınırlı etkisine dikkat çekmektedir. Çalışma, kentsel alanlarda konut erişilebilirliğini artıracak ve finansal istikrarı destekleyecek politikaların geliştirilmesi için politika yapıcılara rehberlik etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hanehalkı Konut Talebi , Sosyo-Ekonomik ve Demografik Faktörler , Mikroekonomi

What Drives Housing Demand in Turkey? An Empirical Perspective

Öz

This study examines the factors influencing household homeownership in Turkiye using data from the 2022 Household Budget Survey conducted by the Turkish Statistical Institute. By employing Adaptive Lasso, logit, and probit models, the research identifies critical socioeconomic and demographic determinants affecting homeownership. The Adaptive Lasso method refines variable selection by excluding predictors such as working hours, agricultural employment, family structure, and wage earnings, allowing for a more accurate model. Logit and probit analyses confirm that age, household size, savings, disposable income, and car ownership significantly increase the likelihood of homeownership, aligning with lifecycle and financial stability theories. However, higher education negatively correlates with homeownership, possibly reflecting the impact of urbanization, career mobility, and evolving lifestyle preferences. This finding underscores the complexity of homeownership decisions, where economic factors tend to outweigh traditional demographic determinants like gender and marital status. The study provides valuable insights for policymakers, emphasizing the necessity for strategies to enhance urban housing affordability, financial security, and inclusive housing policies. By addressing these factors, policymakers can work towards ensuring broader accessibility to homeownership, particularly for younger and lower-income households.

Anahtar Kelimeler

Household Housing Demand , Socio-Economic and Demographic Factors , Microeconomics

Kaynakça

• Anadolu Agency. (2025, January 15). Türkiye’de 2024’te 1 milyon 478 bin 25 konut satıldı. s. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiyede-2024te-1-milyon-478-bin-25-konut-satildi-/3456810.
• Abar, H., & Karaaslan, A. (2013). Konut talep edenlerin özellikleriyle talep edilen konutun özellikleri arasındaki ilişkinin çoklu uyum analizi yöntemi ile incelenmesi: Atatürk Üniversitesi personeli örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(3), 323-339.
• Ahrens, A., Hansen, C., & Schaffer, M. (2020). Lassopack: Model selection and prediction with regularized regression in Stata. The Stata Journal, 20(1), 176-235. https://doi.org/10.1177/1536867X20909697
• Akinwale, Y. O., Oladapo, I. A., Olaopa, O. R., & Gabbori, D. (2024). Macroeconomic determinants of housing demand in Saudi Arabia: An autoregressive distributed lag approach. International Journal of Housing Markets and Analysis. https://doi.org/10.1108/IJHMA-10-2024-0158
• Aktürk, E. & Tekman, N. (2016). Konut talebi ve Erzurum kent merkezinde tüketicilerin konut edinme kararlarını etkileyen faktörler. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(2).
• Akyol Özcan, K. (2023). Konut fiyat endeksi belirleyicileri üzerine bir araştırma: Asimetrik eş bütünleşme analizi. EKEV Akademi Dergisi, (93), 283-307. https://doi.org/10.17753/sosekev.1218289
• Al Obaid, H. M. (2020). Factors determining housing demand in Saudi Arabia. International Journal of Economics and Financial Issues , 10(5), 150. https://doi.org/10.32479/ijefi.10262
• Altun, D. (2017). Konut satın alma kararını belirleyen faktörler: Karaman iline yönelik bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi, Karaman.
• Arslan, Y., Ceritoğlu, E., & Kanık, B. (2013). Nüfus yapısındaki değişimlerin uzun dönem konut talebi üzerindeki etkileri. Munich Personal RePEc Archive (MPRA), (52013). Retrieved from: https://mpra.ub.uni-muenchen.de/52013/1/MPRA_paper_52013.pdf.
• Bakırcı, H., & Akgemci, M. (2023). Türkiye’de konut arz ve talebinin uzun dönem belirleyicileri: ampirik bir çalışma. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(27), 276-298. https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2023.011
• Balcı, Y. (1998). Türkiye'de konut sorunu. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 46.
• Barrios Garcia, J. A., & Rodriguez Hernandez, J. (2004). User cost changes, unemployment and home-ownership: evidence from Spain. Urban Studies, 41(3), 563-578. https://doi.org/10.1080/0042098042000178681
• Baş Aras, H. K., & Tantekin Çelik, G. (2021). Tüketicinin demografik özelliklerinin konut satın alma davranışı üzerindeki etkileri. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 36(2), 557-569. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.982938
• Bilik, M., & Aydın, Ü. (2019). Konut sahibi olma kararlarını etkileyen faktörler: Lojistik regresyon ve destek vektör makinelerinin karşılaştırılması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 62, 184-199.
• Bizim Menkul Değerler (BMD). (2025). Konut fiyat endeksi - Aralık 2024. Retrieved from: https://www.bmd.com.tr/application/files/5117/3710/6143/Konut_Fiyat_Endeksi_-_Aralik_2024.pdf.
• Bogdon, A. S., & Can, A. (1997). Indicators of local housing affordability: Comparative and spatial approaches. Real Estate Economics, 25(1), 43-80. https://doi.org/10.1111/1540-6229.00707
• Celik, C., & Kıral, G. (2018). Panel veri analizi ve kümeleme yöntemi ile Türkiye’de konut talebinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(4), 1009-1026.
• Coşkun, Y. (2010). An analysis of the strengths and weaknesses of the Turkish real estate market. MPRA Paper, No.28361. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1641211
• Coşkun, Y. (2016). Konut piyasasında arz ve talep dengeleri. Konut Piyasası Dergisi, 14(2), 142-150.
• Coulson, N. E., & Fisher, L. (2009). Housing tenure and labor market impacts: The search goes on. Journal of Urban Economics, 65(3), 252-264. https://doi.org/10.1016/j.jue.2008.12.003
• Çelik, C., Akay, Ö., & Kıral, G. (2019). Demografik faktörlere göre konut talebi için Türkiye illerinin uygun kümeleme yöntemiyle sınıflandırılması. Akademik Hassasiyetler, 6(12), 387-408.
• Çınar, M. (2022). Fiyat, gelir ve faiz oranlarının konut talebi üzerindeki etkisi: Panel veri yaklaşımı. International Journal of Social Inquiry, 15(2), 295-309. https://doi.org/10.37093/ijsi.1095419
• Dayı, F., & Hosseinpour, L. (2024). A theoretical analysis on the factors affecting housing demand. Quantrade Journal of Complex Systems in Social Sciences, 6(1), 121-129. Doi: 10.5281/zenodo.11554226
• Demirgil, B., Yeter, F., & Şimşek, M. (2024). Türkiye’de enflasyon ve konut fiyat ilişkisi üzerine uygulamalı bir çalışma. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 10(3), 340-356. https://doi.org/10.30855/gjeb.2024.10.3.002
• Dipasquale, D., & Wheaton, W. (1996). Urban economics and real estate markets. New Jersey: Prentice Hall.
• Durkaya, M. (2002). Türkiye’de konut piyasasının talep yönlü analizi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
• Durkaya, M., & Yamak, R. (2004). Türkiye’de konut piyasasının talep yönlü analizi. İktisat, İşletme ve Finans Dergisi, 19(217), 75-83.
• Gabriel, S. A., & Rosenthal, S. S. (2013). Urbanization, agglomeration economies, and access to mortgage credit. Regional Science and Urban Economics, 43(1), 42-50. https://doi.org/10.1016/j.regsciurbeco.2012.11.006
• Genç, A. (2020). Konut talebini etkileyen faktörler ile kentsel yayılma alanlarının analizi: Bilecik örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Glaeser, E. L., & Gyourko, J. (2008). Rethinking federal housing policy: How to make housing plentiful and affordable. Washington, DC: AEI Press.
• Goodman, A. C., & Thibodeau, T. (2008). Where are the speculative bubbles in US housing markets? Journal of Housing Economics, 17(3), 35-53. https://doi.org/10.1016/j.jhe.2007.12.001
• Green, R. K., & Hendershott, P. (2001). Homeownership and Unemployment in the US. Urban Studies, 38(9), 1509-1520. https://doi.org/10.1080/00420980126669
• Green, R. K., & Malpezzi, S. (2003). A primer on U.S. housing markets and housing policy. Washington, DC: Urban Institute Press.
• Güriş, S., Çağlayan, E., & Ün, T. (2011). Estimating the probability of homeownership in rural and urban areas: Logit, probit and gompit model. European Journal of Social Sciences, 21, 405-411.
• Habitat for Humanity International. (2021). Housing and the sustainable development goals. Retrieved from: www.habitat.org/sites/default/files/documents/Housing-and-Sustainable-Development Goals.pdf.
• İbşiroğlu, D. (2019). Türkiye’de konut talebindeki değişim ve toplumsal etkileri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(4), 63-78.
• Kapusuz, Y. E., & Tanrıvermiş, H. (2024). Konuta erişilebilirlik, konut talebi ve talebi etkileyen faktörlerin analizi: Ankara ili örneği. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 42(1), 66-89. https://doi.org/10.17065/huniibf.1313868
• Kurtbaş, İ., & Timur, M. (2024). COVID-19 sonrası dönemde, Türkiye’de konut sektörünün ekonomi-politik analizi. Politik Ekonomik Kuram, 8(2), 516-539. https://doi.org/10.30586/pek.1469155
• Lebe, F., & Akbaş, Y. (2014). Türkiye’nin konut talebinin analizi: 1970-2011. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(1), 57-83.
• Lee, T. H. (1963). Demand for housing: A cross-section analysis. The Review of Economics and Statistics , 45(2), 190-196. https://doi.org/10.2307/1924656
• Malpezzi, S. (1999). Economic analysis of housing markets in developing and transition economies. In P. Cheshire & E. S. Mills (Eds.). Handbook of regional and urban economics, Vol. 3, 1791-1864. https://doi.org/10.1016/S1574-0080(99)80013-3
• Malpezzi, S., & Mayo, S. K. (1987). The demand for housing in developing countries: Empirical estimates from household data. Economic Development and Cultural Change, 35(4), 687-721. https://doi.org/10.1086/451618
• Mankiw, N. G., & Weil, D. (1989). The baby boom, the baby bust, and the housing market. Regional Science and Urban Economics, 19(2), 235-258. https://doi.org/10.1016/0166-0462(89)90005-7
• Memiş, S. (2018). Tüketicilerin konut seçimini etkileyen faktörlerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Journal of Social Science, 4(20), 652-665.
• National Housing Finance and Investment Corporation. (2022). State of the nation’s housing 2020. National Housing Finance and Investment Corporation.
• Nwogugu, M. C. (2005). Some psychology and price-demand issues in the U.S. housing industry. SSRN Electronic Journal. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.859844
• OECD. (2011). Housing and the economy: Policies for renovation in economic policy reforms. Ch. 4. France: OECD.
• Ören, K., & Yüksel, H. (2013). Türkiye’de konut sorunu ve temel dinamikleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18), 47-84.
• Quigley, J. M., & Raphael, S. (2004). Is housing unaffordable? Why isn't it more affordable? The Journal of Economic Perspectives, 18(1), 191-214. DOI: 10.1257/089533004773563494
• Reuters. (2025, January 21). Turkey’s house sales rose more than 20% last year. Reuters. https://www.reuters.com/world/middle-east/turkeys-house-sales-rose-more-than-20-last-year-2025-01-21.
• Sanlı, O., & Peker, O. (2023). Enflasyon, kur, faiz ve gelirin konut satışlarına etkisi: Türkiye örneği. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi - Journal of Economic Policy Researches, 10(1), 37-60. https://doi.org/10.26650/JEPR1104822
• Tatlı, H. (2013). Konut sahipliğinin belirleyicileri: Hanehalkı reisleri üzerine bir uygulama. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 4(2), 40-63.
• TCMB. (2023). Enflasyon Raporu 2023-III. Ankara: Turkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi.
• Tiwari, P. (2000). Housing demand in Tokyo. International Real Estate Review, 3(1), 65-92. https://doi.org/10.53383/100022
• TÜİK. (2022). Turkiye Istatistik Kurumu Calisma ve Kazanc Istatistikleri Bulteni. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu.
• TÜİK. (2022). Bina ve Konut Nitelikleri Araştırması, 2021. Retrieved from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Survey-on-Building-and-Dwelling-Characteristics-2021-45870.
• TÜİK. (2023). Kazanc Yapisi Istatistikleri, 2022. Ankara: Türkiye Istatistik Kurumu. Retrieved from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Kazanc-Yapisi-Istatistikleri-2022-49750.
• TÜİK. (2024a). İstatistiklerle Gençlik, 2023. Retrieved from : https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2023-49684.
• TÜİK. (2024b). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2023. Retrieved from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Genclik-2023-53677.
• TÜİK. (2024c). Konut Satış İstatistikleri, Kasım 2024. Retrieved from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=53764&dil=1.
• TÜİK. (2024d). Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri (Bülten No: 53714). Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu. Retrieved from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2024-53714.
• Usanmaz, D. (2021). Covid-19 pandemi sürecinin Türkiye’de konut sektörü üzerine etkileri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 11(3), 1352-1365. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.983406
• Uyar, S. G., & Kılıç, E. (2017). Yabancıların konut talebinin Türkiye’deki bölgesel konut talebi üzerine etkisi: Mekansal ekonometrik analiz. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(4), 292-306. https://doi.org/10.30803/adusobed.355485
• Vardar, S., & Koc, S. (2021). Konut fiyatları ve tüketim harcamaları arasındaki ilişki: OECD örneği. Journal of Life Economics, 8(3), 317-337. https://doi.org/10.15637/jlecon.8.3.05
• Wheaton, W. C. (1999). Real estate "cycles": Some fundamentals. Real Estate Economics, 27(2), 209-230. https://doi.org/10.1111/1540-6229.00772
• Zou, H. (2006). The adaptive lasso and its oracle properties. Journal of the American Statistical Association, 101(476), 1418-1429. https://doi.org/10.1198/016214506000000735