Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Yasama Yürütme Dengesi: Türkiye Örneği

Yıl 2025, Sayı: 58, 242 - 258, 30.12.2025

Doç. Dr. Mehmet Altunkaya , Hayri Keser

https://doi.org/10.52642/susbed.1778092

Öz

Hükümet sistemleri, siyasal iktidarın örgütlenme biçimini ve yasama–yürütme ilişkilerinin niteliğini belirleyen en temel anayasal yapılardır. Türkiye’de 2017 Anayasa değişiklikleriyle birlikte parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesi, devlet organları arasındaki yetki dağılımında köklü değişikliklere yol açmıştır. Bu yeni sistem, güçlü ve istikrarlı bir yürütme hedefiyle şekillendirilmiş, Cumhurbaşkanına geniş yetkiler tanınmıştır. Ancak bu yetki yoğunlaşması, yasama organının etkinliği, demokratik denetim mekanizmaları ve kuvvetler ayrılığı ilkesi açısından tartışmalara neden olmuştur. Özellikle Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, bütçe süreci ve atama yetkileri, yasama organının konumunu yeniden tanımlamış; denge ve denetim mekanizmalarının zayıfladığı eleştirileri gündeme gelmiştir. Çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin yasama–yürütme dengesine etkileri, demokratik değerlerle uyumu ve kuvvetler ayrılığı ilkesinin korunup korunmadığı incelenmektedir. Ayrıca Türkiye’nin anayasal gelişim süreci bağlamında yeni hükümet sisteminin getirdiği fırsatlar ve riskler değerlendirilmekte, geleceğe dönük olası reform önerilerine yer verilmektedir. Bu kapsamda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin siyasal istikrarı sağlama potansiyeli ile denetim mekanizmalarında doğurduğu sınırlamalar birlikte ele alınarak bütüncül bir analiz sunulmaktadır. Ayrıca karşılaştırmalı perspektif de dikkate alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi , Yasama–Yürütme Dengesi , Kuvvetler Ayrılığı , Demokratik Denetim , Siyasal İstikrar

An Analysis of the Presidential Government System and the Balance Between Legislative and Executive Powers: The Case of Turkey

Öz

Government systems represent the fundamental constitutional structures that determine the organization of political power and the nature of legislative–executive relations. With the 2017 constitutional amendments, Turkey transitioned from the parliamentary system to the Presidential Government System, leading to significant changes in the distribution of authority among state organs. Designed with the aim of establishing a strong and stable executive, this system grants extensive powers to the President. However, this concentration of power has sparked debates concerning the effectiveness of the legislature, the strength of democratic oversight mechanisms, and the preservation of the principle of separation of powers. In particular, presidential decrees, the budgetary process, and appointment powers have redefined the position of the legislature, raising criticisms that the balance and oversight mechanisms have weakened. This study examines the impact of the Presidential Government System on the balance between legislative and executive powers, its compatibility with democratic values, and whether the principle of separation of powers has been upheld. Furthermore, within the context of Turkey’s constitutional development, the opportunities and risks introduced by the new government system are evaluated, along with potential reform proposals for the future. In this respect, the study provides a comprehensive analysis of the system’s potential to ensure political stability while simultaneously highlighting the limitations it has generated in terms of oversight and accountability.

Anahtar Kelimeler

Presidential Government System , legislative–executive balance , separation of powers , democratic oversight , political stability

Kaynakça

• Açıl, M. (2018). 2017 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. İstanbul Hukuk Mecmuası. 76/2: 725-756
• Aldıkaçtı, O. (1978). Anayasa Hukukumuzun Gelişmesi ve 1961 Anayasası. İstanbul: Fakülte Matbaası.
• Anayurt, Ö. (2020). Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar), Ankara: Seçkin Yayınevi.
• Arsel, İ. (1955). Anayasa Hukukunun Umumi Esasları. Ankara: Güven Matbaası.
• Bektaş, E. (2019). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasama-yürütme ilişkisi ve bu sistemin Türkiye demokrasisine etkileri. Yasama Dergisi, (39), 199-218.
• Berkay, Ö. K. (2024). ABD Başkanlık Siteminde ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yasama ve Yürütme İlişkileri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bülbül, K. 2017. Etkin İstikrarlı Güçlü Bir Türkiye İçin Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi. İstanbul: Tezkire Yayıncılık.
• Çelik, K. (2016). Amerikan Başkanlık Sitemi Tüm Bilinmeyenleri İle. İstanbul: Asi Kitap.
• Çelik, Y. (2021). Başkanlık Sistemlerinde ve Türk Hukukunda Devlet Başkanının Cezai Sorumluluğu. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniveristesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Döner, A. (2016). Seçim Sistemleri ve Türkiye Hukukunda Seçimler. Erzincan: Doğu Ciltevi.
• Döner, A. (2023). Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınevi.
• Döner, A., (1996). Milletlerarası Antlaşmaların Türk Hukukundaki Yeri. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Duvan, A., (2019). Devletler Teorisinde Kuvvetler Ayrılığının Doğuşu: Locke ve Motesquıeu. YBHD., 2019/I, s. 35-60.
• Eren, A. (2023), Anayasa Hukuku Dersleri, Genel Esaslar-Türk Anayasa Hukuku, Ankara: Seçkin Yayınevi.
• Fendoğlu, H.T., (2019). Anayasa Hukuku, Ankara: Seçkin Yayınevi.
• Gözler, K. (2019). Türk Anayasa Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin Kitabevi.
• Gül, H.,(2018), 1923’den 2018’e Türkiye’de Hükümet Sistemi, Efe Akademi, İstanbul.
• Gülener, S. ve Miş, N. (2017). Cumhurbaşkanlığı Sistemi. Ankara: Seta Yayınları.
• Kaboğlu, İ. (2011). Anayasa Hukuku Dersleri Genel Esaslar. İstanbul: Legal Yayınları.
• Kaboğlu, İ. (2018). Darbe ve Demokrasi Sarkacında Türk Anayasa Hukuku. İstanbul: Legal Yayınları.
• Koç, A. (2021). Türkiye’de Hükümet Sistemi Tartışmaları ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi. Avrasya Dosyası Dergisi, Cilt No: 12 (Sayı 2): 190-244.
• Korn, J. (1996), The Power of Separation: American Constitutionalism and the Myth of the Legislative Veto. New Jersey, s. 14-26.
• Özbudun, E. (2025). Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
• Öztürk, N. K.(2019), Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Temel Dinamikleri. Assam Uluslararası Hakemli Dergi, C. 6, S. 15, s. 49-65.
• Shugart M. S., John M. C. (1992) Presidents and Assemblies, Constitutional Design and Electoral Dynamics, Cambridge: Cambridge University Press.
• Tanör, B. ve Yüzbaşıoğlu, N. (2019). 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku. İstanbul: Beta Basım Yayın.
• Teziç, E. (2012). Anayasa Hukuku. İstanbul: Beta Basım Yayın.
• Tunç, H., Bilir, F. ve Yavuz, B. (2011). Türk Anayasa Hukuku. 3. Baskı. Ankara: Berikan Yayınevi (Tunç vd.,).
• Uluşahin N. (1990). Anayasal Bir Tercih Olarak Başkanlık Sistemi. Ankara: Yetkin Yayınları, 1990.
• Watermann, R. W. (2008). Presidential Signing Statements: The Constitutional Versus the New Government Models, Advanced Placement Program, Government and Politics: United States Balance of Power Between Congress and the President.
• Yazıcı S. (2017). Başkanlık ve Yarı-Başkanlık Sistemleri, Türkiye İçin Bir Değerlendirme. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları