Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Yasama Yürütme Dengesi: Türkiye Örneği

Hükümet sistemleri, siyasal iktidarın örgütlenme biçimini ve yasama–yürütme ilişkilerinin niteliğini belirleyen en temel anayasal yapılardır. Türkiye’de 2017 Anayasa değişiklikleriyle birlikte parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesi, devlet organları arasındaki yetki dağılımında köklü değişikliklere yol açmıştır. Bu yeni sistem, güçlü ve istikrarlı bir yürütme hedefiyle şekillendirilmiş, Cumhurbaşkanına geniş yetkiler tanınmıştır. Ancak bu yetki yoğunlaşması, yasama organının etkinliği, demokratik denetim mekanizmaları ve kuvvetler ayrılığı ilkesi açısından tartışmalara neden olmuştur. Özellikle Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, bütçe süreci ve atama yetkileri, yasama organının konumunu yeniden tanımlamış; denge ve denetim mekanizmalarının zayıfladığı eleştirileri gündeme gelmiştir. Çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin yasama–yürütme dengesine etkileri, demokratik değerlerle uyumu ve kuvvetler ayrılığı ilkesinin korunup korunmadığı incelenmektedir. Ayrıca Türkiye’nin anayasal gelişim süreci bağlamında yeni hükümet sisteminin getirdiği fırsatlar ve riskler değerlendirilmekte, geleceğe dönük olası reform önerilerine yer verilmektedir. Bu kapsamda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin siyasal istikrarı sağlama potansiyeli ile denetim mekanizmalarında doğurduğu sınırlamalar birlikte ele alınarak bütüncül bir analiz sunulmaktadır. Ayrıca karşılaştırmalı perspektif de dikkate alınmaktadır.

Government systems represent the fundamental constitutional structures that determine the organization of political power and the nature of legislative–executive relations. With the 2017 constitutional amendments, Turkey transitioned from the parliamentary system to the Presidential Government System, leading to significant changes in the distribution of authority among state organs. Designed with the aim of establishing a strong and stable executive, this system grants extensive powers to the President. However, this concentration of power has sparked debates concerning the effectiveness of the legislature, the strength of democratic oversight mechanisms, and the preservation of the principle of separation of powers. In particular, presidential decrees, the budgetary process, and appointment powers have redefined the position of the legislature, raising criticisms that the balance and oversight mechanisms have weakened. This study examines the impact of the Presidential Government System on the balance between legislative and executive powers, its compatibility with democratic values, and whether the principle of separation of powers has been upheld. Furthermore, within the context of Turkey’s constitutional development, the opportunities and risks introduced by the new government system are evaluated, along with potential reform proposals for the future. In this respect, the study provides a comprehensive analysis of the system’s potential to ensure political stability while simultaneously highlighting the limitations it has generated in terms of oversight and accountability.