Tunç Çağı’nda Mezopotamya’da Lapis Lazulinin Temini, Kullanımı ve Önemi
Öz
Lapis lazuli, ana bileşeni lazurit minerali, kalsit, pirit ve diğer silikatlarla birlikte birkaç farklı mineralin bileşiminden oluşan mavi renkli, yarı şeffaf-opak nitelikli bir taştır. Lapis lazuli, doğada çok kolay bulunan bir taş değildir. Bu taşın elde edildiği dünyadaki ana üretim alanları Güney Amerika, Baykal Gölü ve Afganistan’ın Bedahşan bölgesidir. Çalışma sahamızı oluşturan Mezopotamya coğrafyasında lapis lazuli kaynağı yoktur. Buna rağmen lapis lazulinin, Mezopotamya’da erken tarihlerden itibaren tanındığı bilinmektedir. Tunç Çağı’na gelindiğinde ise Mezopotamya uygarlıklarınca özellikle de Sumerler tarafından beğenilen ve elde edilmek istenen bir taş olduğu görülmektedir. Mezopotamya uygarlıkları, bu taşı kendileri kullandıkları gibi onun Mısır ve Anadolu’ya taşınmasına da öncülük etmişlerdir.
Bu çalışmanın amacı Mezopotamya coğrafyasında bulunmamasına rağmen ithalatı yapılan değerli taşlar arasında görülen lapis lazulinin, Tunç Çağı’nda Mezopotamya uygarlıklarınca hangi kaynaklardan temin edildiği, bölgeye nasıl ulaştığı, hangi alanlarda kullanım gördüğü ve bu taşa ne tür anlamlar yüklendiğini ortaya çıkarmaktır.
Bu çalışmanın amacı Mezopotamya coğrafyasında bulunmamasına rağmen ithalatı yapılan değerli taşlar arasında görülen lapis lazulinin, Tunç Çağı’nda Mezopotamya uygarlıklarınca hangi kaynaklardan temin edildiği, bölgeye nasıl ulaştığı, hangi alanlarda kullanım gördüğü ve bu taşa ne tür anlamlar yüklendiğini ortaya çıkarmaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ajango, K. M. (2010). New Thoughts On The Trade Of Lapıs Lazuli In The Ancient Near East C. 3000 – 2000 B.C. Submitted to the Faculty of The Archaeological Studies Program Department of Sociology and Archaeology. University of Wisconsin-La Crosse.
- Archi, A. (2017). Lapis Lazuli and shells From Mari to Ebla. Ç. Maner & M.T. Horowitz(Ed.) Overturning Certainties in Near Eastern Archaeology. A Festchrift in Honor of K. Aslıhan Yener (pp. 34-47). Leiden: Brill.
- Aston, B. (1994). Ancient Egyptian Stone Vessels. Materials and Forms. Heidelberg: Orientverlag.
- Barret, E. C. (2007). Was Dust Their Food and Clay Their Bread? Grave Goods, the Mezopotamian Afterlife, and, the Liminal Role of Inanna/Isthar. JANER 7 (1), pp. 7-65.
- Biga, G.M. (2014). Inherited Space – Third Millennium Political and Cultural Landscape, in: Cancik-Kirschbaum, E., Brisch, N., Eidem, J. (Eds.), Constituent, Confederate, and Conquered Space: The Emergence of the Mittani State, (pp. 93-110.) Berlin- Boston: De Gruyter.
- CAD (2010). The Assyrian Dictionary, Volume 20, U-W, R. D. Biggs, et al. (Ed.). Chicago: The Oriental Institute.
- Casanova, M. (2000a). Le contrôle du lapis-lazuli des origine au début du IIe millénaire av. J.C. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02115695/document. pp.177-182.
- Casanova, M. (2000b). Le lapis-lazuli de l’Asie centrale à la Syrie au Chalcolithique et à l’âge du Bronze: Traits Communs et particularités régionales, in: P. Matthiae, L. Peyronel & F. Pinnock (Ed.). Proceedings of the First International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East. (pp. 171-184). Roma: Università degli studi di Roma La Sapienza.
- Casanova, M. (2001). Le lapis-lazuli, la pierre précieuse de l’Orient ancien. Dialogues D’histoire Ancienne, 27, 2, pp. 149-170.
- Casanova, M. (2008). Lapis Lazuli. J. Aruz, K. Benzel & M. Evans (Ed.). Beyond Babylon: Art, Trade and Diplomacy in the second Millenium BC. (pp. 68-70). New Haven and London: Yale University Press.