EFENDİKELİMESİNDEN HAREKETLE NASREDDİN HOCA’NIN KİMLİĞİ HAKKINDA GÖRÜŞLER
Öz
Dildeki kelimeler toplumdilbilim açısından incelendiği zaman ilginç sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Bu incelemeler, genelde kabul edilmişama delillendirilmesinde sıkıntıduyulan müphem konulara ışık tutabilmektedir. “efendi” kelimesi de bunun güzel örneklerinden biridir. Bu kelime Yunanca kökenlidir. Anadolu Selçuklularıdöneminde Bizans Yunancasından Türkiye Türkçesine geçmiştir. Türkiye Türkçesi kanalıile de Türkmence, Özbekçe, Kırgızca ve Uygurca gibi Türk yazıdillerine yerleşmiştir. Türk dünyasının genelinde bilinen ve sevilen bir tip olan Nasreddin Hoca, özellikle Türkmenistan’da, Özbekistan’da, Tacikistan’da, Kırgızistan’da ve Çin’in Uygur bölgesinde “efendi” diye adlandırılmaktadır. Bu yazıda, “efendi” kelimesi ve anlamlarından hareketle, Nasreddin Hoca’nın nereli olduğu, yaşadığıdönem ve fıkralarının yayılma yönü üzerinde durulmuştur. Ayrıca Nasreddin Hoca’nın Ahi Evren olduğu iddiasıda sorgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdullayev: B.T. ABDULLAYEV, vd. Azerbaycan Dilinin İzahlı Lüğeti, c.II, Bakü 1980.
- Altundağ: Şinasi ALTUNDAĞ, “Nasreddin Hoca’nın İlim Cephesi Hakkında”, Nasreddin Hoca Kitabı, İstanbul 2005,107–114.
- Banarlı: Nihat Sami BANARLI, Türkçenin Sırları, Bayram: Mikâil BAYRAM, Sosyal ve Siyasi boyutlarıyla Ahi Evren-Mevlânâ Mücadelesi, Konya 2005.
- Bi xun: Bi XUN, “Hoca Nasrettin ve Hint Hikâyeleri” (Çev. Alimcan İnayet), Prof. Dr. Fikret Türkmen Armağanı, İzmir 2005.
- Cabbarov: Toramirza CABBAROV, “Türkistan Menbalarına Göre Nasreddin Hoca”, Nasreddin Hoca’nın Dünyası, Ankara 1996, 45–49.
- Çağ: Doğuştan Günümüze Büyük İslâm tarihi, C.9, çağ Yayınları, İstanbul 1988.
- Dakuki: İbrahim DAKUKÎ, “Irak Türkmenlerinde ve Araplarda Nasreddin Hoca”, Nasreddin Hoca’nın Dünyası, Ankara 1996, s. 113–117.
- Danişmend: İsmail Hami DANİŞMEND, “Nasreddin Hoca Kim?”, Nasreddin Hoca Kitabı, İstanbul 2005, s. 219–224.
- Eren: Hasan EREN, “ Kıbrıs Ağzının Kökeni”, Milletlerarası Birinci Kıbrıs Tetkikleri Kongresi (14–19 Nisan 1969) Türk Heyeti Tebliğleri, Ankara 1971, s. 347–359
- Gökçe: Turan GÖKÇE, “1572 Yılında İç-il Sancağından Sürülüp Kıbrıs’a İskân Edilen Aileler”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, sa.2, İzmir 1997, s.1– 78