AVRASYA STEPLERİNDE İLK GAZİLER
Öz
Bu çalışmada Gaza ideolojisinin bir müessese haline gelme süreci ele alınarak, daha önce Ortadoğu’daki benzer kuruluşlar olan çeşitli erkek topluluklarıve Fütüvvet teşkilatıile ilgisi ortaya konmuştur. Türkistan’da çeşitli Türk boylarının İslamlaşmasında gaza müessesesinin büyük rolü olmuştur. Eski Türklerin Alplar teşkilatıkolayca Gaziler teşkilatına dönerken, savaşlardaki ganimet kazancıyerini kılıç hakkına bırakıyordu. Böylece İslamiyet Horasan ve Maveraünnehir’de Türkler arasında dünya görüşlerine ve hayat şartlarına uygun olarak yayılma zemini bulmuştur. Bölgede kurulan ilk Müslüman Türk devletleri, aynızamanda Halifeliğin hamisi ve İslamiyet’in yeni önderleri olarak Orta Asya’dan Avrasya’ya, Hindistan’dan Anadolu’ya kadar uzanan genişbir sahada İslamiyet’i yaymışlardı. Bağdad sufizminde Fütüvvet’in dışa dönük özelliği ile Horasan sufizminde Melamiliğin içe dönük yönü Gaziliğin mistik karakterini oluşturmuştur. Orijinal anlamda yağma akınıve ganimet peşinde koşmayıifade eden gaza, zamanla değişim geçirerek mistik özellikler taşıyan bir kutsal savaşideolojisi anlamınıkazanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Fütüvvet,Gazi,Gaza,Alp,Horasan,Maveraünnehir,Türkistan,Türkler
Kaynakça
- Aşık Paşa 2000. Garib-nâme, haz. K.Yavuz, II/2, TDK Yayınları, İstanbul.
- Aşıkpaşazade 1949. Tevarih-i Al-i Osman, Atsız neşri, (Osmanlı Tarihleri), İstanbul.
- Aşıkpaşazade 1332. Tevarih-i Al-i Osman, Ali Bey neşri, İstanbul.
- Banarlı, N. Sami 1971. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, I, İstanbul.
- Barthold, V.V. 1990. Moğol İstilasına Kadar Türkistan, haz. H.Dursun Yıldız, TTK Yayınları.
- Bolat, Ali 2003. Melametîlik, insan yayınları, İstanbul.
- Cahen, Claude 1979. Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler, çev. Y. Moran, İstanbul. * Melamîlik, Sufilik dahilinde manevi bir disiplin olup ameli ile çevrenin tenkitlerini üzerine çekmeyi ahlaken kemale erme telakki eder.
- Çağatay, Neşet 1989. Bir Türk Kurumu Olan Ahilik, TTK yayınları, Ankara.
- Ergin, Muharrem 1994. Dede Korkut Kitabı I, TTK Yayınları, Ankara
- Esin, Emel 1978. İslamiyet’ten Önceki Türk Kültür Tarihi ve İslam’a Giriş, İstanbul.