Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar

Sayı: 24 1 Ağustos 2010
Lale Avşar İskenderzade
PDF İndir
TR EN

Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar

Öz

Orta Asya’nın genişcoğrafyasında 6-8.yy. arasında imparatorluk kuran Göktürkler politik ve kültürel anlamda aynıbölgede yaşamışolan Hunların devamcılarıolarak kabul edilmektedir. Hun çağında Orta Asya coğrafyasında başlayan ortak kültür ve sanat oluşma gelişimleri Göktürk Dönemi özellikle Güney Sibirya, Altaylar, Moğolistan, Kazakistan ve Kırgızistan topraklarında devam etmişve daha da pekişmiştir. Bu coğrafyada Göktürk Dönemine ait çok sayıda bulunan dikili taşlar arasında insan tasvirli örnekler özellikle dikkati çekmektedir. Atalar kültü ile bağlıolan bu geleneğinin kökleri ilkel çağyapılarıolan mengirlerekadar uzanmaktadır. Dikili taşanıtların bir kısmıbağımsız alanlarda, büyük çoğunluğu ise özel anma törenleri için ayrılmışolan alanıniçinde veya dışında belli bir şemaya dayanarak dizilmiştir. “Geyikli taşlar”, heykeller ve balballar olarak gruplandırılan bu taşanıtlar arasında heykeller daha ayrıntılıtasvir ve detaylıişleyiştarzıile seçilmektedir. Ayakta duran ve oturan insan betimlemeleri olarak ayrıştırılan bu heykellerin aslında hep oturur durumda figürleri canlandırmışolmasıdüşüncesi daha yakın dönemde ortaya atılan bir varsayımdır. Bir başka gruplandırma ise bu figürlerin ellerinde tuttuklarınesnelere göre yapılabilir. Günümüze ulaşan taşanıtlar arasında elinde içki kabı, müzik enstrümanı, kesilmişinsan kafalarıve kuştutan figürler bulunmaktadır. Tüm bu nesnelerin kendine özgü sembolik anlamlarıGöktürklerdeki gömme ve anma törenleri ile bağlantılıdır. Bu makalede Göktürk Dönemine ait insan tasvirli taşanıtlar ortak ikonografi ile seçilen üç gurup halinde ele alınacak ve bunların simgesel anlamları, sanatsal ve stilistik özellikleri değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

Göktürk sanatı,insan tasvirli heykeller,“Geyikli taşlar”,balballar.

Kaynakça

  1. Alyılmaz, Çengiz (2005). Orhun Yazıtlarının Bugünkü Durumu. Ankara: Kurmay.
  2. Baibosnov, Konstantin (1996). Stone Sculptures of Zhambul Region. Almatı: Znanie
  3. Belli, Oktay (2002). Türklerde Taş Heykel ve Balballar. Türkler Ansiklopedisi, 3, 910–914. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
  4. Çoruhlu, Yaşar (2007). Erken Devir Türk Sanatı. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  5. Divitçioğlu, Sencer (2000). Kök Türkler, Küt, Küç, Ülüg. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
  6. Esin, Emel (1969a). 'And'. Cup Rites in Inner Asian and Turkish Art. Forschungen yur Kunst Asiens in Memoriam Kurt Erdmann. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. İstanbul: Türk ve İslâm Sanatı Enstitüsü, 224-261.
  7. Esin, Emel (1978). İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi ve İslama Giriş (Türk Kltürü El-Kitabı, II, Cild I/b’den ayrı basım). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası.
  8. Esin, Emel (2001). Türk Kosmolojisine Giriş. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  9. Hassan, Ümit (1985). Eski Türk Toplumu Üzerine İncelemeler. İstanbul: Kaynak Yayınları.
  10. İndirkaş, Zühre (2002). Türk Kültüründe bir Hükümdarlık Simgesi; Kadeh. Uluslararası. Sanat Tarihi Sempozyumu: Prof. Dr. Gönül Öney'e Armağan: 10-13 Ekim 2001 Bildiri Kitabı, İzmir, 353-360.

Kaynak Göster

APA
İskenderzade, L. A. (2010). Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 255-269. https://izlik.org/JA67ZF89BC
AMA
1.İskenderzade LA. Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar. SUSBED. 2010;(24):255-269. https://izlik.org/JA67ZF89BC
Chicago
İskenderzade, Lale Avşar. 2010. “Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 24: 255-69. https://izlik.org/JA67ZF89BC.
EndNote
İskenderzade LA (01 Ağustos 2010) Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 24 255–269.
IEEE
[1]L. A. İskenderzade, “Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar”, SUSBED, sy 24, ss. 255–269, Ağu. 2010, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67ZF89BC
ISNAD
İskenderzade, Lale Avşar. “Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 24 (01 Ağustos 2010): 255-269. https://izlik.org/JA67ZF89BC.
JAMA
1.İskenderzade LA. Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar. SUSBED. 2010;:255–269.
MLA
İskenderzade, Lale Avşar. “Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 24, Ağustos 2010, ss. 255-69, https://izlik.org/JA67ZF89BC.
Vancouver
1.Lale Avşar İskenderzade. Göktürk Dönemi İnsan Figürlü Taş Anıtlar. SUSBED [Internet]. 01 Ağustos 2010;(24):255-69. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67ZF89BC