Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri

Sayı: 29 1 Şubat 2013
Mustafa Çetinaslan
PDF İndir
TR EN

Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri

Öz

Bu çalışmada sanat ve mimarlık tarihi terminolojisinde yaygın bir kullanıma sahip olan “maksure/hünkâr mahfili” terimi, hünkâr mahfillerinin ortaya çıkışı, ilk örnekleri ile hünkâr mahfillerinin Selçuklu ve Osmanlımimarlığındaki gelişimi üzerinde durulacaktır. “Toplanılacak yer, toplantıyeri” anlamına gelen mahfil terimi ile cami harimi içerisinde özel konuma sahip alanlar tanımlanmaktadır. Mahfil olarak adlandırılan mimari kuruluşlar, etrafıparmaklıklarla çevrili ya da yerden yüksek olarak yapılmışlardır. Genel olarak farklıişlevlere uygun olarak biçimlendirilmişmüezzin, bey-hünkâr ve kadınlar mahfili olmak üzere üç çeşit mahfilden söz etmek mümkün olmakla birlikte; bu çalışmada sadece hünkâr mahfilleri incelenecektir. Hz. Muhammed döneminde yaptırılan Mescid-i Nebevi’de bulunmayan maksure/hünkâr mahfilleri, halifelere karşıgerçekleştirilen suikast girişimlerinin sonucunda bir zorunluluk olarak doğmuştur. Devlet başkanının hayatının korunmasına yönelik bir mecburiyetin sonucunda ortaya çıkan cami içerisindeki bu birimler, dinin siyasallaşmasısürecinde özellikle 11. ve 12. yüzyıllarda yaygınlık kazanmışlardır. Anadolu’da Selçuklu döneminde inşa edilen camilerde görülmeye başlanan hünkâr mahfilleri, Osmanlıdöneminde Sultanlar tarafından yaptırılan camilerin tamamında yer bulan önemli mimari kuruluşlar halini almışlar ve asıl gelişimlerini de Osmanlımimarlığında göstermişlerdir. Özellikle Osmanlıbaşkentlerindeki camilerde inşa edilen hünkâr mahfilleri, inşa edildikleri dönemin mimari ve tasarım anlayışınıen iyi şekilde yansıtan birimler olmanın yanında; çeşitli sembolik ögelerle de donatılarak, siyasi otoritenin cami içerisindeki yansımasıolmuşlardır.

Anahtar Kelimeler

Maksure,Mahfil,Hünkâr mahfili,Osmanlıcamileri,Terminoloji

Kaynakça

  1. ALGÜL, Hüseyin (2004). Mescid-i Kubâ. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt: 29, s. 279-280). Ankara.
  2. Ahmed b. Ali Kalkaşendî (1987). Subhu’l-Aşa fi Sına’ati’l-İnşâ. Cilt: 4, Beyrut.
  3. ANONİM (1997). Mahfil. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (Cilt: 2, s. 1153). İstanbul.
  4. ARSEVEN, Celal Esat (1966). Mahfil. Sanat Ansiklopedisi (Cilt:3, s. 1260). İstanbul.
  5. BARIŞTA, H. Örcün (2009). Osmanlı İmparatorluğu Dönemi İstanbul Cami ve Türbelerinde Ağaç İşleri. Ankara.
  6. Selçuk Batur ve Doğan Kuban, “Hünkâr dairesinin caminin kuzey cephesinde konumlanması ve cami ile bütünleşerek alan olarak camiyi
  7. geçmesinin, dinin simgeselliğinin sultanın simgeselliğinin arkasında kalmasının dolaylı bir göstergesi olduğunu” düşünmektedirler. Bkz. Kuban
  8. 643; Batur, 1970: 97–112.
  9. BARKAN, Ömer Lütfi (1972-1979). Süleymaniye Cami ve İmareti İnşaatı (1550–1557). Cilt: 1-2, Ankara.
  10. BATUR, Selçuk (1970). “Ondokuzuncu Yüzyılın Büyük Camilerinde Son Cemaat Yeri ve Hünkâr Mahfili Sorunu Üzerine”, Anadolu Sanatı Araştırmaları, Cilt: 2, s. 97-112.

Kaynak Göster

APA
Çetinaslan, M. (2013). Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 61-74. https://izlik.org/JA53TF24YG
AMA
1.Çetinaslan M. Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri. SUSBED. 2013;(29):61-74. https://izlik.org/JA53TF24YG
Chicago
Çetinaslan, Mustafa. 2013. “Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 29: 61-74. https://izlik.org/JA53TF24YG.
EndNote
Çetinaslan M (01 Şubat 2013) Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 29 61–74.
IEEE
[1]M. Çetinaslan, “Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri”, SUSBED, sy 29, ss. 61–74, Şub. 2013, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53TF24YG
ISNAD
Çetinaslan, Mustafa. “Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 29 (01 Şubat 2013): 61-74. https://izlik.org/JA53TF24YG.
JAMA
1.Çetinaslan M. Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri. SUSBED. 2013;:61–74.
MLA
Çetinaslan, Mustafa. “Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy 29, Şubat 2013, ss. 61-74, https://izlik.org/JA53TF24YG.
Vancouver
1.Mustafa Çetinaslan. Hünkâr Mahfillerinin Ortaya Çıkışı, Gelişimi ve Osmanlı Dönemi Örnekleri. SUSBED [Internet]. 01 Şubat 2013;(29):61-74. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53TF24YG