İbnü Cinnî’nin El-Hasâis ve Suyûtî’nin El-Müzhir Fî Ulûmi’lLuga Adlı Eserlerinin Metod ve İçerik Yönünden Karşılaştırılması
Öz
İbnü Cinnî’nin el-Hasâis ve Suyûtî’nin el-Müzhir adlıeserleri Arap dilinin önde gelen iki önemli kaynağıdır. Her iki eser de Arap dilinin her hangi bir alanında çalışma yapan bir kişinin yararlanmasıgerektiği eserlerdendir. el-Hasâis’de daha çok Arap gramerine ait konulara ağırlık verilmiş, özellikle gramerdeki illet sebep, gerekçe konusu detaylıbir şekilde işlenmiştir. elMüzhir’de ise ağırlıklıolarak dil ve edebiyat konularıişlenmiştir. Bu yüzden ikisinin ortak ele aldığıkonu sayısıoldukça sınırlıdır. İbnü Cinnî daha çok hocasıEbû Ali el-Fârisî’nin görüşlerini ön plana çıkarmışve en çok rivayeti ondan yapmıştır. Genel itibariyle naklettiği rivayetlerin ve görüşlerin doğruluğunu tartışmışve beğendiklerini öne çıkarmıştır. Onların yanısıra kendi görüşlerine de yer vermiştir. Bazen bir konuyla ilgili sadece kendi görüşünü belirttiği de olmuştur. Yüz altmışcivarında bölümden oluşan elHasâis’de Arap dilinin temel pek çok konusuna yer verilmiştir. el-Müzhir’de ise Suyûtî daha çok başkalarının görüşlerini nakletmiş, ancak görüşünü naklettiği müellifin adınıve eserini vermeyi ihmal etmemiştir. Başka eserlerden aktardığırivayetler bazen birkaç sayfayıbulmakta, bazen de birkaç kısa cümleden oluşmaktadır. Elli bölümden oluşan ve çoğunluğu derleme olan eserde müellif daha çok kendinden önce yazılmışolan sözlüklerden yararlanmış, değişik anlamlara gelen kelimelerin anlamlarınıda nakletmiştir. Ayrıca tarih, tabakât, şiir ve ahbâr kitaplarından da nakillerde bulunmuştur. Ancak Suyûtî başka eserlerden naklettiği bilgileri titiz bir ayıklamaya tabi tuttuktansonra eserine almışve kısaltmalar yapmıştır. Bu çalışmada iki eserin karşılaştırmasıyapılmış, birlikte ele aldıklarıkonular, her birinin ayrıayrıele aldığıkonular belirlenerek adlarıve içerikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Konu başlıklarından birebir örtüşenler ve bazıkelime değişiklikleriyle ayrışanlar belirtilmiştir. Çalışmada ayrıca her iki müellifin hayatıve hocalarıhakkında da bilgi verilmiş, önemli eserlerinin – özellikle Arap diline ait olanların – isimlerine yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
İbnü Cinnî,Hasâis,Suyûtî,Müzhir,Arap dili,edebiyat,gramer,mukayese,bâblar,neviler.
Kaynakça
- Abdu’l-Hayy b. Ahmed b. Muhammed, (1985), Şezarâtu’z-zeheb fî ahbâri men zeheb, Dâr-u İbn-i Kesîr, Dımaşk
- Bağdâdî, Hatîb Ebû Bekr Ahmed b. Ali, (ts.),Târîh-u Bağdâd, Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, Beyrut
- Bilmen, Ö. Nasuhi, (1974), Büyük Tefsir Tarihi, Bilmen Yayıynevi, İstanbul
- Edward, F. (1986), İktifâu’l-kunâ bimâ huve matbû, Dâru sâdır, Beyrut
- Esnevî, Ahmed b. Muhammed, (1971), Tabkâtu’l-müfessirîn, Mektebetü’l-ulûm, Rıyad Fîrûzâbâdî, Muhammed b. Ya’kûb, (1986), el-Bulga fî terâcimi eimmeti’n-nahv ve’l-luga, Ihyâu’t-turâsi’l-islâmî, Kuveyt
- İbnü Cinnî, Ebu’l-Feth Osmân, (ts.), el-Hasâis, Beyrut
- İbnü Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer,(ts.),el-Bidâye ve’n-nihâye, Mektebetülmaârif, Beyrut
- Kaysî, Şemsu’d-dîn Muhammed b. Abdullah, (1993), Tavzîhu’l-müştebeh fî zabtı esmâi’r-ruvât ve ensâbihim ve elkâbihim ve künâhum, Müessesetü’r-risâle, Beyrut
- Safedî, Salâhu’d-dîn Halil b. Aybek, (2000), el-Vâfî bi’l-vefayât, Dâr-u ıhyâi’t-turâs, Beyrut
- Sahâvî, Muhammed b. Abdurrahmân, (1992), ed-Dav’ul-lâmi, Dâru’l-cîl, Beyrut