Semi-Museum Kavramı Üzerinden Tarihsel Kentlerde Museal Deneyimin Yeniden Okunması: Mardin ve Midyat Örneği

Öz

Bu çalışma, müze kavramının kurumsal sınırlarının ötesinde üretilen museal deneyimleri inceleyerek semi-museum kavramını analitik bir çerçeve olarak ele almaktadır. Museal deneyimin yalnızca resmî müze yapılarıyla sınırlı olmadığı; tarihsel kent dokusu içinde yer alan dinî, sivil ve kamusal mekânlar aracılığıyla da üretilebildiği varsayımıyla hareket edilmektedir. Mardin ve Midyat, yaşayan tarihsel kentler olarak seçilmiş; medreseler, manastırlar, ibadet mekânları ve kentsel dolaşım alanları üzerinden nitel ve yorumlayıcı bir analiz yürütülmüştür. Ayrıca çalışmada museal değer kurumsal statüden bağımsız, bağlamsal ve ilişkisel bir süreç olarak ele alınmış, farklı mekânlarda değişen temsil yoğunlukları üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, semi-museum pratiklerinin tekil ve homojen bir yapı sergilemediğini; gündelik pratikler, kutsal işlevler ve mekânsal kullanım biçimleriyle sürekli müzakere içinde üretildiğini göstermektedir. Bu durum, museal deneyimin sabit bir kategori olmaktan ziyade, toplumsal etkileşimler ve hafıza pratikleri aracılığıyla dinamik olarak kurulduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, semi-museum kavramını betimleyici bir ara kategori olarak değil, museal deneyimin tarihsel kent bağlamında dini mekânlar, gündelik alanlar ve ziyaret mekânlarının dolaşım pratikleri üzerinden nasıl üretildiğini görünür kılan analitik bir eşik olarak önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• semi-museum
• museality
• museal deneyim
• eleştirel miras çalışmaları
• tarihsel kent
• Mardin ve Midyat

Proje Numarası

MAÜ.BAP.25.EF.001.

Teşekkür

Bu çalışma, Mardin Artuklu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (MAÜ.BAP) kapsamında yürütülen “Kültürel Bağlamda Yarı Müze Tanımı: Mardin Örneği” başlıklı araştırmanın sonuçlarından üretilmiştir. Proje numarası: MAÜ.BAP.25.EF.001.

Reinterpreting the Museal Experience in Historical Cities through the Concept of the Semi-Museum: The Case of Mardin and Midyat

Öz

This study investigates museal experiences that are produced beyond the institutional boundaries of museums and conceptualizes the semi-museum as an analytical framework. The study is grounded in the assumption that museal experience is not confined to formal museum institutions but may also be generated through religious, civic, and public spaces embedded within the urban fabric of historic cities. In this context, Mardin and Midyat are selected as living historic cities, where a qualitative, interpretive analysis is conducted through madrasas, monasteries, places of worship, and urban circulation spaces. Furthermore, museal value is conceptualized as a contextual and relational process independent of institutional status and is evaluated through varying degrees of representational intensity across diverse spatial settings. The findings indicate that semi-museum practices do not exhibit a singular or homogeneous structure but are continuously produced through the negotiation of everyday practices, sacred functions, and spatial modes of use across heterogeneous urban settings. This suggests that museal experience is not a fixed category but is dynamically constructed through social interactions and memory practices. In this respect, the study proposes the concept of the semi-museum not as a descriptive intermediary category but as an analytical threshold that renders visible the processes through which museal experience is produced in historic urban contexts through the circulation of religious spaces, everyday environments, and visitor practices.

Anahtar Kelimeler

• Semi-museum
• Museality
• Museal experience
• Critical heritage studies
• Historic cities
• Mardin and Midyat

Proje Numarası

MAÜ.BAP.25.EF.001.

Teşekkür

This study is based on the results of the research entitled 'Defining the Semi-Museum in a Cultural Context: The Case of Mardin,' conducted under the Scientific Research Projects of Mardin Artuklu University (MAU.SRP). Project No.: MAU.SRP.25.EF.001.

Kaynakça

1. Ahunbay, Z. (2009). Tarihi çevre koruma ve restorasyon (5. baskı). Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
2. Alioğlu, E. F. (1989). Geleneksel Mardin şehir dokusu ve evleri üzerine bir deneme (Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi).
3. Böhme, G. (1993). Atmosphere as the fundamental concept of a new aesthetics. Thesis Eleven, 36(1), 113–126. https://doi.org/10.1177/072551369303600107
4. Davis, P. (2011). Ecomuseums: A sense of place (2nd ed.). Continuum.
5. Erbay, F. (2009). Müze yönetimini kurumsallaştırma çabası (1984–2009). Mimarlık Vakfı Enstitüsü.
6. Günal, V. (2005). Mardin İli’nde kültürel turizm potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, (11), 91-122.
7. Hamilakis, Y. (2015). Archaeology and the senses: Human experience, memory, and affect. Cambridge University Press.
8. Harrison, R. (2013). Heritage: Critical approaches. Routledge.

9. Hooper-Greenhill, E. (1992). Museums and the shaping of knowledge. Routledge.
10. International Council of Museums (ICOM). (2022). Museum definition. https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/
11. Işık, G., & Güneş, M. (2015). Çok kültürlülüğün mirasını geleceğe taşımak: Mardin örneği. TÜCAUM VIII. Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı (pp. 449- 462).
12. Kaya, İ. (2007). Azınlıklar, çokkültürlülük ve Mardin. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (9), 44-55.
13. Özdoğan, M. (2006). Türkiye’de müzecilik ve arkeoloji. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
14. Prigge, W. (2008). Reading the urban revolution: Space and representation. In K. Goonewardena, S. Kipfer,
15. R. Milgrom, & C. Schmid (Eds.), Space, difference, everyday life: Reading Henri Lefebvre (pp. 46–61). Routledge.
16. Schmid, C. (2008). Henri Lefebvre’s theory of the production of space. In K. Goonewardena, S. Kipfer, R.
17. Milgrom, & C. Schmid (Eds.), Space, difference, everyday life: Reading Henri Lefebvre (pp. 27–45). Routledge.
18. Smith, L. (2006). Uses of heritage. Routledge.
19. Toprak, L. (2015). Mardin’de halkın turizm algısı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(54), 201-218.
20. UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. UNESCO.
21. Van Mensch, P. (1992). Towards a methodology of museology (Doctoral dissertation, University of Zagreb).
22. Vergo, P. (Ed.). (1989). The new museology. Reaktion Books.