Araştırma Makalesi

Materyalitenin Jeopolitiği: ABD'nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi

Cilt: 14 Sayı: 1 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Materyalitenin Jeopolitiği: ABD'nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi

Öz

Bu çalışma, Amerika Birleşik Devletleri’nin 1939–2025 yılları arasındaki kritik maden stratejilerini ve ittifak mimarisini ‘materyalitenin jeopolitiği’ perspektifinden derinlemesine incelemektedir. Tarihsel Kurumsalcılık ve Süreç Takibi yöntemlerini kullanan makale, ABD’nin maden politikasını dört ana tarihsel dönemde analiz etmektedir. Özellikle 1990–2016 arası ‘Neoliberal Rehavet’ dönemi, üretim kapasitelerinin dışsallaştırılması ve Çin’in tedarik zincirindeki ‘düğüm noktası etkisini’ güçlendirmesiyle sonuçlanan bir stratejik fetret devri olarak tanımlanmaktadır. Çalışma, 2017 sonrası yaşanan ‘Jeo-ekonomik Uyanış’ sürecinde ABD’nin, Enflasyon Azaltma Yasası (IRA) ve Savunma Üretim Yasası (DPA) gibi araçlarla piyasaya doğrudan müdahale ettiğini ortaya koymaktadır. Janet Yellen tarafından kavramsallaştırılan ‘friend-shoring’ (dost ülkelerden tedarik) doktrini çerçevesinde şekillenen yeni ittifak mimarisi; Kuzey Amerika, Hint-Pasifik, Afrika ve Latin Amerika’daki bölgesel vaka analizleri üzerinden test edilmektedir. Sonuç olarak çalışma, ABD’nin piyasa etkinliği önceliğini terk ederek güvenlik ve dayanıklılık odaklı yeni bir jeoekonomik bloklaşma modeline geçtiğini ortaya koymakta ve kritik maden tedarik zincirlerinin stratejik kontrolünün, çağdaş küresel güç rekabetinin temel belirleyicisi haline geldiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abraham, D. S. (2015). The elements of power: Gadgets, guns, and the struggle for a sustainable future in the rare metal age. Yale University Press.
  2. Aguilar, A., Caballero, J., Frost, J. ve Parada, A. (2024, Ekim). Evidence of nearshoring in the Americas? (BIS Bulletin No. 94). Bank for International Settlements.
  3. Anderson, E. W. (1988). Strategic minerals: The geopolitical problems for the United States. Praeger.
  4. Berg, R. C., Bledsoe, R. & Martinez, A. (2025, 2 Aralık). Mexico: A pivotal state on the global stage. Center for Strategic and International Studies.
  5. Bergsten, C. F. (1973). The threat from the Third World. Foreign Policy, (11), 102–124.
  6. Bistline, J., Mehrotra, N., & Wolfram, C. (2023). Economic implications of the climate provisions of the Inflation Reduction Act. Brookings Papers on Economic Activity.
  7. Bradsher, K. (2010, September 22). Amid tension, China blocks vital exports to Japan. The New York Times.
  8. Buzan, B., Wæver, O., & de Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner Publishers.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Amerika Çalışmaları, Uluslararası İlişkilerde Siyaset

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

27 Şubat 2026

Kabul Tarihi

29 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Katıtaş, G. (2026). Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 292-318. https://doi.org/10.53586/susbid.1899374
AMA
1.Katıtaş G. Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;14(1):292-318. doi:10.53586/susbid.1899374
Chicago
Katıtaş, Gökhan. 2026. “Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14 (1): 292-318. https://doi.org/10.53586/susbid.1899374.
EndNote
Katıtaş G (01 Haziran 2026) Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14 1 292–318.
IEEE
[1]G. Katıtaş, “Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi”, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 14, sy 1, ss. 292–318, Haz. 2026, doi: 10.53586/susbid.1899374.
ISNAD
Katıtaş, Gökhan. “Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/1 (01 Haziran 2026): 292-318. https://doi.org/10.53586/susbid.1899374.
JAMA
1.Katıtaş G. Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;14:292–318.
MLA
Katıtaş, Gökhan. “Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 14, sy 1, Haziran 2026, ss. 292-18, doi:10.53586/susbid.1899374.
Vancouver
1.Gökhan Katıtaş. Materyalitenin Jeopolitiği: ABD’nin Kritik Maden Stratejileri ve İttifak Mimarisi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Haziran 2026;14(1):292-318. doi:10.53586/susbid.1899374

Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.