Mehmet Akif Ersoy and the Idea of Islamic Unity

Öz

In the present study, the personality, ideas, and activities of Mehmet Akif Ersoy were analyzed in all their aspects through a historical perspective within the framework of the concept of unity and social order. His world of thought, blended with Anatolian wisdom (irfan), has granted him a richness of discourse and style that transcends geographies and even eras. The intellectual Mehmet Akif Ersoy, raised within the Islamic culture and civilization, attached enormous importance to the idea of unity and social order. The scientific, intellectual, and political development of the Türkiye and Whole Islamic world forms the foundation of Mehmet Akif Ersoy's thoughts. According to Mehmet Akif, the press and publication held enormous importance in explaining and transmitting our national, religious, and cultural values to society. In line with these ideas, the journal Sırat-ı Müstakim began to be published under the leadership of Mehmet Akif. Being able to interpret the conditions of the time very well, Mehmet Akif produced ideas within the framework of Ottomanism during the final period of the Ottoman Empire, Islamism during the First World War process, homeland and full independence during the National Struggle process. Structured around these themes, this study archival sources, newspapers, draws upon memoirs, official correspondence, and primary sources. This study was created by going through the resource screening, classification, analysis, criticism and synthesis stages, which are one of the social science methods. As a result, in this study, the life, ideas and activities of Mehmet akif Ersoyun, who is known as the author of the National Anthem and the spiritual leader of the national struggle, are discussed. His thoughts are important for us to understand the problems in the Islamic world today and to understand how important it is to be united against developments.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Akif Ersoy
• Islamic Unity
• Ottoman Empire
• Türkiye

Mehmet Akif Ersoy ve İttihad-ı İslam Düşüncesi

Öz

Bu çalışmada Mehmet Akif Ersoy’un kişiliği, fikirleri ve faaliyetleri tarihsel bakış açısıyla bütün yönleriyle ele alınmıştır. Anadolu irfanıyla harmanlanan düşünce dünyası ona coğrafyaları hatta çağları aşan bir söylem ve üslup zenginliği kazandırmıştır. İslam kültür ve medeniyetiyle yetişen fikir insanı Mehmet Akif Ersoy, İslam birliği fikrine büyük önem vermiştir. Onun düşüncelerinin temelini Türkiye ve tüm İslam Dünyası’nın ilmen, fikren ve siyaseten gelişmesine dönük çabalar oluşturmuştur. Mehmet Akif’e göre milli, dini ve kültürel değerlerimizin topluma anlatılması ve aktarılmasında basın-yayın büyük önem taşımaktaydı. Bu düşünceler doğrultusunda Mehmet Akif’in önderliğinde Sırat-ı Müstakim Dergisi çıkarılmaya başlanmıştır. Zamanın koşullarını çok iyi okuyabilen Mehmet Akif, Osmanlı Devleti’nin son döneminde Osmanlıcılık, Birinci Dünya Savaşı sürecinde İslamcılık, Milli Mücadele sürecinde de vatan ve tam bağımsızlık düşüncesi çerçevesinde fikirler üretmişti. Bu konular çerçevesinde hazırlanan çalışmada arşiv kaynakları, gazeteler, hatıralar, resmi yazışmalar ve telif eserlerden yararlanılmıştır. Bu çalışma Sosyal bilim yöntemlerinden olan kaynak taraması, tasnif, tahlil, tenkit ve sentez aşamasından geçerek oluşturulmuştur. Sonuç olarak bu çalışmada İstiklal Marşı’nın yazarı, Milli Mücadele’nin manevi önderi olarak bilinen Mehmet Akif Ersoy’un hayatı, fikirleri ve faaliyetlerini ele alınmıştır. Onun düşünceleri günümüz İslam Dünyası’nın içinde bulunduğu sorunları anlamamız ve gelişmelere karşı birlik olmanın ne kadar önemli olduğunu kavramamız açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Akif Ersoy
• İttihad-ı İslam
• Osmanlı Devleti
• Türkiye

Kaynakça

1. BOA, Hariciye Nezareti Maruzatı (Y.PRK.HR), 14-65, 28 Temmuz 1891.
2. BOA, Hariciye Nezareti Siyasi (HR.SYS), 2316-12, 9 Eylül 1916.
3. BOA, Hatt-ı Mümayun (HAT), 4-94, 20 Şubat 1776.
4. TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem 1, İçtima 1, Cilt 2, 5 Haziran 1920.
5. TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem 1, İçtima 2, Cilt 9, 12 Mart 1921.
6. Akçuraoğlu, Y. (1911). Akçuroğlu Yusuf Bey’in nutku. Sırat-ı Müstakim, 5(128), 8-11.
7. Akgün, A. (2017). Mehmet Akif Ersoy’un Türk Dünyası şairlerindeki tesir alanına bir bakış. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(4), 2389-2413.
8. Albayrak, S. (1995). Eşref Edip Fergan (1882-1971); II. Meşrutiyetle Cumhuriyet döneminin tanınmış dergilerinden Sebilürreşad’ı yayımlayan gazeteci ve yazar. Diyanet İslam Ansiklopedisi, (Cilt 11). (s. 473-474) içinde. TDV Yayınları.

9. Aljazeera, (2021, 14 January). Timeline: How the Arab Spring unfolded. https://www.aljazeera.com/news/2021/1/14/arab-spring-ten-years-on
10. Arslan, H. (2014). Mehmet Akif Ersoy’un şahsiyeti ve Milli Mücadele’deki rolü. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(1), 117-150.
11. Ayayz, K. (1909). Rusya Müslümanları. Sırat-ı Müstakim, 2(51), 4-7.
12. Demir, Y. (2009). 1960-1980 dönemi Türk-Arap ekonomik ilişkileri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(18), 209-227.
13. Deveci, M. (2011). Mehmet Akif Ersoy’un şiirlerinde milli bilinç üzerine. Türk Dünyası Araştırmaları, 98(294), 129-146.
14. Düzdağ, M. E. (1998). Mehmet Akif Ersoy. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
15. Enveri, V. (1909). Çin Müslümanları. Sırat-ı Müstakim, 3(54), 2-6.
16. Ersoy, M. A. (?). Nasrullah kürsüsünde. Sebilürreşad, 18(464), 249-260.
17. Ersoy, M. A. (1909). Hürriyet. Sırat-ı Müstakim, 1(22), 21 Ocak 1909.
18. Ersoy, M. A. (1911). Hasbihal. Sırat-ı Müstakim, 6(147), 29 Haziran 1911.
19. Ersoy, M. A. (1914). Cihad-ı İslam. Sebilürreşad, 13(313), 13 Kasım 1914.
20. Ersoy, M. A. (1999). Safahat. M. Ertuğrul Düzdağ (Haz.), İnkılap Yayınları.
21. Ersoy, M. A. (2012). Süleymaniye kürsüsünde. Sırat-ı Müstakim, 7(180), 15 Şubat 1912.
22. Evans, L. (1972). Türkiye’nin paylaşılması (1914-1924). (T. Atalay, Çev.). Milliyet Yayınları.
23. Gasprinski, İ. (2014). Türklük ve Osmanlılık. Türk Yurdu, 6(69), 2290-2293.
24. Göçer, İ., Çınar, S. (2015). Arap Baharı’nın nedenleri, uluslararası ilişkiler boyutu ve Türkiye’nin dış ticaret ve turizm gelirlerine etkileri. KAÜ İİBF Dergisi, 6(10), 51-68.
25. Gönlübol, M., Sar, C. (1990). Atatürk ve Türkiye’nin dış politikası (1919- 1938). Atatürk Araştırma Merkezi.
26. Hakimiyet-i Milliye, 23 Nisan 1920.
27. Hilmi, Ş. F. A. (1910). Afrika’da İslam. Sırat-ı Müstakim, 4(80), 6-9.
28. Kaya, H. (2009). Mehmet Akif Ersoy’un dini ve siyasi fikirleri (Tez No. 227498) [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
29. Koç, N. (2019). İslam Dünyası’nda birlik arayışları: İslam Konferansı-İslam İşbirliği Teşkilatı ve Türkiye. Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 14(28), 261-286.
30. Kul, E., (2016). Mehmet Akif’in Milli Mücadele çizgisindeki eylemleri ve Milli Mücadele duyarlılığının şiirlerine yansıması. Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, 9(1), 69-97.
31. Lenczowski, G. (1952). The Middle East in World Affairs. Cornell University Press.
32. Mansfield, P. A. (1991). History of the Middle East. Viking Press.
33. Naimi, B. A. (2013). İslâm’da Kavmiyetçilik Yoktur. Bedir Yayınevi.
34. Okay, M. O., Düzdağ, M. E. (2012). Mehmet Âkif Ersoy (1873-1936). İslam Ansiklopedisi, (Cilt 28). (432-439). Türk Diyanet Vakfı.
35. Öke, M. K. (1966). Osmanlı İmparatorluğu; Siyonizm ve Filistin sorunu (1880- 1914). Üçdal Neşriyat Yayınları.
36. Özcan, A. (1997). Pan-İslamizm; Osmanlı Devleti Hindistan Müslümanları ve İngiltere (1877-1924). İsam Yayınları.
37. Özdabak, P. Ş. (2017). Mehmet Akif Ersoy ve imparatorluktan ulus-devlete geçiş sürecinde kimlik dönüşümleri (1918-1920), Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, (10), 19-33.
38. Öztaş, S. (2022). Mehmet Akif’in Millî Mücadele’de birlik ve beraberliği inşa çabaları ve İstiklal Marşı’nın yazılış süreci, Mehmet Akif Ersoy: Hayatı-Düşünceleri-Eserleri, (C. Vatandaş, S. Öztaş, Y. Çağlar, Ed.). (s. 501-518) içinde, TBMM Yayınları.
39. Qasımlı, M. (2015). Azerbaycan Cumhuriyeti. Yeni Türkiye-Kafkasya Özel Sayısı, (75), 157-189.
40. Resulzade, M. E. (1951). Kafkasya konfederasyon hareketi, Kafkasya (Derkaukasus), (3), 2-13.
41. Sabah, (2019, 14 Aralık). Türkiye-Libya anlaşmasının stratejik değeri. https://www.sabah.com.tr/yazarlar/perspektif/veyselkurt/2019/12/14/turkiye-libya-anlasmasinin-stratejik-degeri
42. Sander, O. (1989). Siyasi Tarih: İlk çağlardan-1918’e. İmge Kitabevi.
43. Saray, M. (1998). Azerbaycan ve Azerbaycan Türkleri. Kafkas Araştırmaları IV, 3-16.
44. Sebilünnecad, 11 Haziran 1914.
45. Sebilürreşad, 12 Aralık 1918.
46. Sebilürreşad, 21 Mart 1921.
47. Sebilürreşad, 25 Haziran 1914.
48. Sebilürreşad, 5 Mart 1925.
49. Sebilürreşad, 8 Mart 1912.
50. Sebilürreşad, 8 Nisan 1922.
51. Selvi, H. (2017). İşgal ve protesto. Değişim Yayınları.
52. Semiz, Y. (2000). Milli Mücadele ve Mehmet Akif. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (7), 397-452.
53. Sırat-ı Müstakim, 28 Ağustos 1908.
54. Sırat-ı Müstakim, Cilt 3, Sayı 66, (1909).
55. Sırat-ı Müstakim, Cilt 6, Sayı 155, (1911).
56. Swietochowski, T. (1998). Atatürk ve Transkafkasya. Tarih İncelemeleri Dergisi, 13(1). 245-247.
57. Şen, H. (2026). Mehmed Akif Ersoy’un düşüncelerinin biyografik analizi. Sosyoloji Dergisi, (34), 243-268.
58. Tansel, F. A. (2021). Mehmet Akif Ersoy hayatı ve eserleri. Abdullah Uçman (Haz), Ötüken Yayınları.
59. The Guardian, (2021, 25 Ocak). How The Arab spring Engulfed the Middle East and changed the World. https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2021/jan/25/how-the-arab-spring-unfolded-a-visualisation
60. Timurtaş, F. K. (1987). Mehmet Akif ve cemiyetimiz. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
61. Tolon, A. H. (2004). Birinci Dünya Savaşı sırasında taksim anlaşmaları ve Sevr’e giden yol. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
62. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), (2011). https://www.turkicstates.org/tr/iletisim
63. Türkgeldi, A. F. (2010). Görüp İşittiklerim. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
64. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, (2026). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/
65. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, (2025). İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT). https://www.mfa.gov.tr/islam-isbirligi-teskilati.tr.mfa
66. Uçman, A. (2021). Millî Mücadele sürecinde Mehmed Âkif ve İstiklâl Marşı. Dil ve Edebiyat Araştırmaları Özel Sayı, 9-26.
67. Yazıcıoğlu, M. S., Asal U. Y. (2021). Türk Dış Politikası ve İslam Dünyası ilişkilerinin seçilmiş ülkeler üzerinden analizi: Mısır, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri örneği. Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 9(1), 212-155.
68. Yılmaz, F. (2004). İmparatorluk dönemi Türk-Alman ilişkileri (Goltz Paşa’nın hatıratı). (Z. H. Fehmi, Çev.). Elektronik Basım Yayım Sanayi Ticaret Limit.