Araştırma Makalesi

Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma

Cilt: 14 Sayı: 1 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin sosyo-dinî açıdan kendine özgü bir bölgeleri olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi bağlamında, dinî tutumların helal gıda algısı üzerindeki etkisini incelemektedir. Çok boyutlu bir dindarlık kavramsallaştırması benimseyen çalışma, dinî tutumu inanç temelli, sosyal temelli ve maddi temelli yapılar olarak tanımlamakta ve bu yapıların helal gıda algısı üzerindeki bireysel etkilerini araştırmaktadır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaşayan gıda tüketicilerinden elde edilen anket verileri PLS-SEM yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, inanç ve manevî anlam dünyasına dayanan inanç temelli dinî tutumun helal gıda algısını güçlü ve doğrudan biçimde etkilediğini göstermektedir. Sosyal temelli dinî tutum, inanç temelli dindarlık ile helal algısı arasındaki ilişkide aracı bir rol üstlenerek, tüketim tercihlerinin oluşumunda aile yapısı, topluluk normları ve paylaşılan ahlaki beklentilerin önemini ortaya koymaktadır. Sertifikasyon ve teknik unsurlar gibi fiziksel göstergelere dayanan maddi temelli dinî tutumun ise doğrudan bir etkisi bulunmamakta; bu durum, söz konusu bölgesel bağlamda kurumsal sistemlerin tüketici değerlendirmelerini dolaylı biçimde etkilediğini göstermektedir. Bu sonuçlar, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da helal gıda algısının kurumsal ya da piyasa temelli göstergelerden ziyade, içselleştirilmiş inanç ve toplumsal güven ilişkilerine dayandığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abd Rahman, A., Asrarhaghighi, E., & Rahman, S. A. (2015). Consumers and halal cosmetic products: Knowledge, religiosity, attitude, and intention. Journal of Islamic Marketing, 6(1), 148-163.
  2. Abdou, A. H., Chan, M. P., Rehman, S. U., & Albakhit, A. I. (2024). Islamic food laws: Customer satisfaction effect halal purchase intention in China. Moderating role of religiosity. British Food Journal, 126(8), 3088–3112. https://doi.org/10.1108/BFJ-10-2023-0875
  3. Adesina, O. C. (2013). Faith, spiritualism, and materialism: Understanding the interfaces of religion and the economy in Nigeria. Journal/venue unspecified in dataset, 35–46.
  4. Agarwala, R., Mishra, P., & Singh, R. (2019). Religiosity and consumer behavior: A summarizing review. Journal of Consumer Marketing, 16(1), 32–54.
  5. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational behavior and human decision processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
  6. Alagöz Başaran, S., & Demirel, E. (2017). Helal gıda sertifikalı ürünlerin tüketici davranışları üzerine etkisi: konya ili üzerinde bir araştırma. Journal of Süleyman Demirel University Institute of Social Sciences, 3(28), 451-472.
  7. Alam, S. S., & Sayuti, N. M. (2011). Applying the Theory of Planned Behavior (TPB) in halal food purchasing. International Journal of Commerce and Management, 21(1), 8–20. https://doi.org/10.1108/10569211111111676
  8. Ali, A., Sherwani, M., Ali, A., Ali, Z., & Sherwani, S. (2020). The moderating role of individualism/collectivism and materialism: An application of the Theory of Planned Behavior in halal food purchasing. Journal of Food Products Marketing, 26(7), 535–554. https://doi.org/10.1080/10454446.2020.1846148

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

4 Mart 2026

Kabul Tarihi

18 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Ata, S. (2026). Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 84-105. https://doi.org/10.53586/susbid.1902624
AMA
1.Ata S. Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;14(1):84-105. doi:10.53586/susbid.1902624
Chicago
Ata, Serhat. 2026. “Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14 (1): 84-105. https://doi.org/10.53586/susbid.1902624.
EndNote
Ata S (01 Haziran 2026) Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14 1 84–105.
IEEE
[1]S. Ata, “Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma”, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 14, sy 1, ss. 84–105, Haz. 2026, doi: 10.53586/susbid.1902624.
ISNAD
Ata, Serhat. “Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/1 (01 Haziran 2026): 84-105. https://doi.org/10.53586/susbid.1902624.
JAMA
1.Ata S. Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;14:84–105.
MLA
Ata, Serhat. “Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 14, sy 1, Haziran 2026, ss. 84-105, doi:10.53586/susbid.1902624.
Vancouver
1.Serhat Ata. Tüketicilerin Dini Tutumları ile Helal Gıda Algısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: PLS-SEM Yaklaşımıyla Ampirik Bir Araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Haziran 2026;14(1):84-105. doi:10.53586/susbid.1902624

Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.