Gerçeğin Kurmacaya Dönüşümü: İmdat Avşar’ın Hikâyelerinde Mekân ve Coğrafyanın Estetik İşlevi

Öz

Bu çalışma, İmdat Avşar’ın hikâyelerinde mekân ve coğrafyanın estetik işlevini, yaşanmış gerçekliğin edebî kurmacaya dönüşümü çerçevesinde inceler. Çalışmanın temel amacı, deneyimsel gerçekliğin anlatı inşası yoluyla edebî bir kurmacaya nasıl dönüştürüldüğünü ortaya koymak ve bu dönüşüm sürecinde mekân ile coğrafya unsurlarının üstlendiği çeşitli anlatısal ve estetik rolleri analiz etmektir. İmdat Avşar’ın Çiğdemleri Solan Bozkır adlı eserinde yer alan hikâyeler üzerinden yürütülen araştırma, tematik bir çözümleme yaklaşımına dayanır. Bu çerçevede söz konusu dönüşüm, “mekân” ve “coğrafya” olmak üzere iki temel tema altında ele alınmıştır. Abdal mahalleleri, kahvehaneler, okullar ve dinî mekânlar gibi mekânsal unsurlar; anlatı içindeki psikolojik, toplumsal ve sembolik işlevleri göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Benzer şekilde iklim koşulları, bozkır çevresi, dağlar ve nehirler gibi coğrafî unsurlar ise karakterlerin deneyimlerini ve anlatıdaki çatışmaları şekillendiren anlatısal güçler olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Avşar’ın hikâyelerinde mekân ve coğrafyanın, yaşanmış gerçekliği tutarlı bir anlatı evrenine dönüştüren; karakter deneyimini, anlatıdaki çatışmaları ve anlam katmanlarını kuran ve yönlendiren aktif estetik yapılar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda mekân ve coğrafyanın hem anlatının duygusal ve sembolik zenginliğini güçlendiren unsurlar hem de anlatının yapısal kuruluşunu belirleyen temel bileşenler olarak öne çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İmdat Avşar
• edebî mekân
• edebî coğrafya
• anlatı estetiği
• Türk hikâyeciliği

Etik Beyan

Araştırmacı, verilerin toplanmasında, analizinde ve raporlaştırılmasında her türlü etik ilke ve kurala özen gösterdiğini beyan eder.

The Transformation of Reality into Fiction: The Aesthetic Function of Space and Geography in İmdat Avşar’s Short Stories

Öz

This study examines the aesthetic functions of space and geography in İmdat Avşar’s short stories within the framework of the transformation of lived reality into literary fiction. The primary aim of the study is to reveal how experiential reality is transformed into literary fiction through narrative construction and to analyze the various narrative and aesthetic roles assumed by spatial and geographical elements in this process. The research, based on the short stories in Çiğdemleri Solan Bozkır, adopts a thematic analysis approach. Within this framework, the transformation in question is addressed under two main thematic categories: “space” and “geography.” Spatial elements such as Abdal neighborhoods, coffeehouses, schools, and religious spaces are examined in terms of their psychological, social, and symbolic functions within the narrative. Similarly, geographical elements—including climate conditions, the steppe environment, mountains, and rivers—are evaluated as narrative forces that shape the characters’ experiences and the conflicts within the narrative. The findings reveal that in Avşar’s short stories, space and geography function as active aesthetic structures that transform lived reality into a coherent narrative universe, while also constructing and directing character experience, narrative conflicts, and layers of meaning. In this respect, it has been concluded that space and geography stand out both as elements that enhance the emotional and symbolic richness of the narrative and as fundamental components that determine its structural formation.

Anahtar Kelimeler

• İmdat Avşar
• literary space
• literary geography
• narrative aesthetics
• Turkish short story literature

Etik Beyan

The researcher declares that they have paid careful attention to all ethical principles and rules in the collection, analysis, and reporting of the data.

Kaynakça

1. Altan, M. (2013). Anadolu benim içimden geçen bir sevgi ırmağıdır. İmdat Avşar'la söyleşi. Berceste, 129, 5-9.
2. Avşar, İ. (2024). Çiğdemleri solan bozkır. Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları.
3. Avşar, Z. (2013). İmdat Avşar’ı okumak. Berceste, 129, 10-17. Bachelard, G. (2014). Mekânın poetikası (2. Basım). (A. Tümertekin, Çev.). İthaki Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1957).
4. Çetin, N. (2013). İmdat Avşar’ın Abdal Kocası adlı hikâyesini tahlil. Berceste, 129, 23-29.
5. Çıkla, S. (2002). Romanda kurmaca ve gerçeklik. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 65-66-67, 111-129.
6. Demirci, M. (2003). İslam'da şehir ve şehrin sosyal dinamikleri. İstem, 1(2), 129-146.
7. Eagleton, T. (2012). Edebiyat olayı. (1. Baskı). (B. Yüce, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal çalışma basım tarihi 2012).
8. Gezer, A. (2020). Edebiyatta gerçeklik kavramının yeri üzerinde bir inceleme. Journal of Social Humanities and Administrative Sciences, 6(23), 296-308.

9. Güneş, İ. ve Çarkçı, A. (2025). İslam medeniyetinde şehir ve İslam şehrinin temel unsurları. Düzce İlahiyat Dergisi, 9(2), 855-893.
10. Huyugüzel, Ö. F. (2018). Eleştiri terimleri sözlüğü. Dergâh Yayınları.
11. İbrahim, G. (2019). İmdat Avşar’ın hikâyeciliği [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
12. Kuban, D. (1978). 100 Soruda Türkiye sanat tarihi. Gerçek Yayınevi.
13. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (2. Baskı). (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal çalışma basım tarihi 2000).
14. Moretti, F. (1998). Atlas of the European novel, 1800-1900. Verso.
15. Ören, A. (2015). Edebiyatta kurgusal gerçeklik. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 156-162.
16. Polat, N. H. (2013). Bozkırda soğuk rüya yahut İmdat Avşar’ın hikâyeciliği. Berceste, 129, 30-36.
17. Şahin, İ. (2013). Çiğdemleri Solan Bozkır ve Soğuk Rüya: İmdat Avşar’ın hikâyeleri. Berceste, 129, 18-22.
18. Tuan, Y.-F. (2001). Space and place: The perspective of experience (8. Printing). University of Minnesota Press.
19. Tutar, M. ve Ökten, S. (2025). İslam medeniyetinde şehir ve İslam şehrinin temel unsurları. İslam Araştırmaları Dergisi, 53, 7-28
20. Yazbahar, Z. (2011). İmdat Avşar ve hikâyeciliği. Turkish Studies, 6(1), 1941-1950.
21. Yiğit, N. (2023). İmdat Avşar’ın hayatı, sanatı ve eserleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Eskişehir Anadolu Üniversitesi.