GİRESUN, ORDU VE TRABZON YÖRESİ TÜRKÜLERİNDE KADIN VE FINDIK FOLKLORU “FINDIK TOPLAYAN GELİN!”

Bu makale fındık temalı iş ve imece türkülerinde bahçe tarımı, iş bölümü ve toplumsal cinsiyeti sözlü folklor kuramları bakımından incelemektedir. Türkü performansını, işlevini bahçe gibi mekânlar ile imece çalışma biçimleri üzerinden açıklayarak günümüzde unutulmak üzere olan müzik ve iş üretme biçimlerini tasvir etmektedir. Tarım ve hayvancılığa dayalı yaşama tarzına bağlı kültürel mirasa ait türkülerin çoğunda fındık meyvesinden bahsedilmektedir. Bunlara gerçek anlamından öte sembolik çağrışımlar yüklenmiştir. Makale öncelikle fındık kelimesi içeren türkülerle fındık meyvesinin tarımı hakkında kültürel aktarımlar içerenleri ele almaktadır. Daha sonra fındık yetiştiren bölgeye ait olanlarını ayırt etmekte ve iş bölümü üzerinden toplumsal cinsiyetin yansıtma biçimlerini ele almaktadır. Yazı bu bağlamda performansa dayalı icra ortamları olarak fındık bahçeleri ve harmanlarını, fındık imece türkülerindeki yaşama kültürü üzerinden toplumsal cinsiyet anlayışı ve işbölümünü konu etmiştir. Halk şiirinin müzikal formu türküler, bireysel ve toplumsal hayatla doğrudan bağlantılıdır. Melodiyle birlikte yaratılan sözleri kişinin iç dünyasını yansıttığı gibi bazı türlerinde iş ve çalışma hayatına ait gözlemleri, pratikleri, yaşantıları anlatırlar. Bu bağlamda ezgisi, ritmi, anlamı, çalgısı, zamanı, icrası, bağlam ve mekânı insanı yaşantısının göstergesidir. Bu anlamda türkülerin geleneksel icrası ve söylenişi topluluğun içinde dolaysız biçimde doğar ve irticalen gerçekleşir. Toplulukla yapılması gereken büyük işlerde, üretim zamanlarında müzikler ve salt sözle icra edilen türküler olumlu hisleri güçlendirir. Üretime ve çalışmaya kolaylık sağlar. Yakın tanışık olmayan bireyler arasında güveni arttırır, o ortamdaki insanlar arasında karşılıklı tanıştırıcı, yakınlaştırıcı, kaynaştırıcı oluşunun yanında karşılıklı konuşmayı kolaylaştırarak sevdalanma ortamını olumlu etkiler. Bu makalede fındık imece türkülerinin yapısı ve işlevi bu açıdan ele alınmaktadır. Doğduğu ve yaşamayı sürdürdüğü fındık bahçelerindeki asıl icra zamanlarında bu özellikleri taşıdığı uzun yıllara bağlı gözlemlere dayalı biçimde metinlerle karşılaştırılarak aktarılmıştır. Fındık üretimi imeceliğine veya işçiliğine ait yöreden TRT Müzik Dairesi tarafından derlenmiş fındık bahçesi ve fındık toplayıcıları türkülerinin hasat ve harman sezonu içinde işbirliğine katkı verici, dayanışmayı kolaylaştırıcı işlevi vardır. Türkülerin fındık toplama esnasında çalışmayı ritmik açıdan düzenlediği, imece sırasında bahçelerde, harmanlarda toplu yemeklerde geçen zamanı ve eylemleri ritüelleştirdiği gözlemlenmiştir. On yıldan fazla bir süredir imece türkülerinin yaratılma ortamı bulunmamaktadır. Geçmişte yapılan işin bütünlüğü içinde meydana gelen fındık tarımı ve üretim biçimi Güneydoğu’dan gelen mevsimlik toplayıcı “profesyonel” tarım işçiliğiyle beraber bugün ortadan kalkmıştır.