TR
EN
Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü
Öz
Amaç - Rusya-Ukrayna Savaşı ile ABD-İsrail-İran arasındaki çatışmalar bağlamında mekânsal istihbaratın (GEOINT) dönüştürücü rolünü incelenmektir.
Yöntem – Çalışma, mekânsal istihbaratın (GEOINT) modern savaş alanındaki rolünü, Rusya-Ukrayna Savaşı ve ABD-İsrail-İran çatışması bağlamında karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlayan nitel bir araştırmadır. Araştırma deseni, iki veya daha fazla vakanın sistematik olarak karşılaştırıldığı “karşılaştırmalı vaka çalışması” (comparative case study) yöntemine dayanmaktadır. Vaka seçiminde, 2022 sonrası Rusya-Ukrayna Savaşı ve 2025 İran-İsrail çatışması olmak üzere iki kritik çatışma bölgesi belirlenmiştir.
Bulgular – Çalışma kapsamında, mekânsal istihbaratın savaşın gidişatını nasıl şekillendirdiğini üç temel eksende analiz etmektedir: (1) ticari uydu görüntülerinin savaş alanını "şeffaf" hale getirerek dezenformasyon kampanyalarını etkisiz kılması ve savaş suçlarının belgelenmesine olanak sağlaması; (2) açık kaynak istihbaratı (OSINT) topluluklarının, mekânsal verileri kullanarak askeri operasyonları eş zamanlı olarak izleme ve doğrulama kapasitesi; (3) yapay zekâ destekli mekânsal analiz araçlarının istihbarat üretim sürecini hızlandırması ve daha geniş bir aktör yelpazesine yayması. Çalışmada, Ukrayna'da ticari uydu sağlayıcılarının sunduğu anlık görüntüleme ve SAR teknolojilerinin, Rusya'nın askeri üstünlüğünü dengelemede oynadığı kritik rolü ve ABD-İsrail-İran çatışmasında ise yapay zekâ ile üretilen sahte uydu görüntülerinin yarattığı yeni nesil bilgi kirliliği tehdidini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir.
Sonuç – Mekânsal istihbaratın "savaş alanının demokratikleşmesi" olarak adlandırılan sürecin, uluslararası insancıl hukuk ve stratejik istikrar açısından doğurduğu yeni hukuki ve etik sorunlar ve Türkiye için ulusal mekânsal istihbarat kapasitesinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Mekânsal istihbarat, açık kaynak istihbaratı, savaş alanı şeffaflığı, yapay zekâ, Ukrayna savaşı, İran-İsrail çatışması
JEL Kodları: F5, H56, D7, C55, H4
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma için etik herhangi bir ihlal söz konusu değildir. Etik Kurul İznine gerek yoktur. Aksi bir durumun tespiti halinde Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisinin hiçbir sorumluluğu olmayıp, tüm sorumluluk çalışmanın yazarına aittir.
Kaynakça
- Acar, Ü. (2011). İstihbarat. Akçağ Yayınları.
- Ateş, A. (2020). Current challenges and trends in intelligence. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 9(1), 177-204.
- Ateş, A. (2023). İstihbaratın dönüşümü: Artan tehditler ve enformatik şoklar teorisi. Yeditepe Yayınevi.
- AFP (Agence France-Presse). (2026, 24 Şubat). Supporting on-the-ground reporting: How AFP has used data analysis to cover the Ukraine war. RTL Today. https://today.rtl.lu/news/world/how-afp-has-used-data-analysis-to-cover-the-ukraine-war-1374291862
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
- Burgess, M. (2022, 23 Mart). A mysterious satellite hack has victims far beyond Ukraine. Wired. https://www.wired.com/story/viasat-internet-hack-ukraine-russia/
- CSIS (Center for Strategic and International Studies). (2022, 10 Kasım). Russia threatens to target commercial satellites. CSIS. https://www.csis.org/analysis/russia-threatens-target-commercial-satellites
- Clark, R. M. (2019). Intelligence analysis: A target-centric approach (6. baskı). CQ Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bölgesel Çalışmalar, Ortadoğu Çalışmaları, Uluslararası Güvenlik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
28 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
4 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
16 Ekim 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 26 Sayı: 2
APA
Onyıl, H. İ. (2026). Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(2), 295-315. https://doi.org/10.30976/susead.1944299
AMA
1.Onyıl Hİ. Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü. SUSEAD. 2026;26(2):295-315. doi:10.30976/susead.1944299
Chicago
Onyıl, Halil İbrahim. 2026. “Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü”. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 26 (2): 295-315. https://doi.org/10.30976/susead.1944299.
EndNote
Onyıl Hİ (01 Ekim 2026) Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 26 2 295–315.
IEEE
[1]H. İ. Onyıl, “Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü”, SUSEAD, c. 26, sy 2, ss. 295–315, Eki. 2026, doi: 10.30976/susead.1944299.
ISNAD
Onyıl, Halil İbrahim. “Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü”. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 26/2 (01 Ekim 2026): 295-315. https://doi.org/10.30976/susead.1944299.
JAMA
1.Onyıl Hİ. Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü. SUSEAD. 2026;26:295–315.
MLA
Onyıl, Halil İbrahim. “Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü”. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, c. 26, sy 2, Ekim 2026, ss. 295-1, doi:10.30976/susead.1944299.
Vancouver
1.Halil İbrahim Onyıl. Rusya-Ukrayna ve ABD-İsrail-İran Savaşları Bağlamında Mekânsal İstihbaratın Rolü. SUSEAD. 01 Ekim 2026;26(2):295-31. doi:10.30976/susead.1944299