TÜRKİYE’DE SAĞLIK ALANINDA YAPILAN KAMU HARCAMALARININ ETKİNLİĞİNİN İNCELENMESİ

Öz

Amaç -Kamu harcamalarının hem Dünya’da hem de Türkiye’de yıllar içinde artan bir eğilim göstermesi kamu harcamalarının verimli kullanılması gerektiği ihtiyacını doğurmuştur. Özellikle sağlık harcamalarının ekonomik büyüme ve kalkınma üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri göz önünde bulundurulduğunda çalışmanın amacı Türkiye’de sağlık alanında yapılan kamu harcamalarının etkinliğinin OECD ülkeleriyle karşılaştırmalı olarak Veri Zarflama Analizi ile incelenmesidir. Yöntem -2019 yılına ilişkin etkinlikler çıktı yönlü Chares, Cooper, Rhodes modeli ile 2013-2019 yılları arası etkinlikler Windows Analizi ile incelenmektedir. Bulgular – Türkiye’nin 2019 yılı için yüzde 107,36 etkinlik değeriyle OECD ülkeleri içinde etkin olmadığı, 2013-2019 yılları arası elde edilen etkinlik performansının ise 110,89 olduğu ve bu anlamda OECD ülkeleri içinde 31. sırada yer aldığı belirlenmiştir. Sonuç – Türkiye’nin sağlık harcamalarının etkin olabilmesi için bebek ölüm hızının 3,4, doğumda beklenen yaşam süresinin 89,8, çocuklarda aşılama oranının 100, kişi başına düşen yatak sayısının 8,6, kişi başına düşen doktor sayısının 4,8 ve kişi başına düşen hemşire sayısının 12,7 olması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Veri zarflama analizi, pencere analizi, sağlık harcamaları, etkinlik performansı. JEL Kodları: C4

Anahtar Kelimeler

• Veri zarflama analizi
• pencere analizi
• sağlık harcamaları
• etkinlik performansı.

An Analysis of the Efficiency of Public Health Expenditures in Türkiye

Öz

Purpose – The continuous increase in public expenditures worldwide and in Türkiye has heightened the need for their efficient utilization. Given the direct and indirect effects of health expenditures on economic growth and development, this study aims to evaluate the efficiency of public health expenditures in Türkiye through a comparative analysis with OECD countries using Data Envelopment Analysis. Methodology – Efficiency for 2019 was assessed using the Charnes, Cooper, and Rhodes model, while efficiency performance for the 2013–2019 period was examined through Window Analysis. Findings – The findings indicate that Türkiye was not efficient among OECD countries in 2019, with an efficiency score of 107.36%. Its average efficiency performance for 2013–2019 was 110.89%, ranking 31st among OECD countries. Conclusions – To achieve efficiency in health expenditures, Türkiye would need to attain an infant mortality rate of 3.4, life expectancy at birth of 89.8 years, a childhood vaccination rate of 100%, and per-capita availability of 8.6 hospital beds, 4.8 physicians, and 12.7 nurses. Keywords: Data envelopment analysis, window analysis, healthcare expenditures, performance efficiency. JEL Codes: C4

Anahtar Kelimeler

• Data envelopment analysis
• window analysis
• healthcare expenditures
• performance efficiency.

Kaynakça

1. Akdoğan, A. (2016). Kamu Maliyesi, 16. Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara,
2. Atik, H.( 2006). Beşeri Sermaye, Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme., Ekin Kitabevi, Bursa
3. Aydemir, Z.C. (2002). Bölgesel rekabet edebilirlik kapsamında illerin kaynak kullanım görece verimlilikleri: veri zarflama analizi uygulaması, Devlet Planlama Teşkilatı, İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Proje ve Yatırımları Değerlendirme Analiz Dairesi Başkanlığı, (Uzmanlık Tezi), Ankara.
4. Banker, R. D. and Thrall, R. M. (1992). Estimation of returns to scale using Data Envelopment Analysis, European Journal of Operational Research, 62, 74-84.
5. Bulğurcu, B., ve Özdemir, P.(2015). Geçiş Ekonomilerinde Sağlık Harcamalarının Etkinliği Üzerine Bir İnceleme, Ege Academic Review, 15(4), 523-537.
6. Charnes, A., Cooper, W., Lewin, A. Y. and Seiford, L. M. (1997). Data Envelopment Analysis: Theory, Methodology and Application, Kuluwer Academic Publishers, 2. printing, Massachusetts, USA.
7. Cooper, W. W. , Seiford, L. M., ve Tone, K.(2007). Data envelopment analysis: a comprehensive text with models, applications, references and DEA-solver software, New York: Springer, 2, 309-310.
8. Cooper, Z., Craig, S. V., Gaynor, M., & Van Reenen, J. (2019). The price ain’t right? Hospital prices and health spending on the privately insured. The Quarterly Journal of Economics, 134(1), 51-107.

9. Cooper, W.W., Seiford, L.M. and Zhu, J. (2011). Handbook on data envelopment analysis International Series in Operations Research & Management Science Book Series, ISOR, 164, 1-39.
10. Çakmak, E. (2016). Türkiye'deki İllerin Sosyo-Ekonomik Temel Göstergelerle Etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi İle İncelenmesi, (Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi), Ankara.
11. Çeçen, Z., ve Akbulut, F. (2023). Düşük Gelir Grubunda Yer Alan Ülkelerin Sağlık Göstergelerinin VZA Yöntemiyle İncelenmesi, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 241-254.
12. Çimen, G., Güler, V. B., and Yavan, S. (2026). Sağlık harcamalarının çevresel ve ekonomik belirleyicileri: Türkiye üzerine ampirik bir analiz. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 11(1), 289–323.
13. Edizdoğan, N.(2008). Kamu Bütçesi. Ekin Yayınevi, Bursa.
14. Kanca, O. C., ve Bayrak, M. (2015). Türkiye’de kamu harcamalarının gelişimi: Dönemsel bir analiz (1980–2011). Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 9–24.
15. Kumar, S. and Gulati, R. (2014). Deregulation And Efficieny Of Indian Banks, India: Springer India Publishers, India. Mattina, T. D., and Gunnarsson, V.(2007). Budget rigidity and expenditure efficiency in Slovenia, IMF Working Paper.
16. OECD, (Organisation for Economic Co-operation and Development), (2024, 4 Kasım). https://data.oecd.org/health.htm>
17. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development), Health at a Glance 2023, Paris, 2023.
18. Öner, E. (1986). Kamu Maliyesi, I. Maliye ve Gümrük Bakanlığı Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu, Ankara.
19. Özbilen, Ş. (2019). Finansal İktisat, Akademisyen Kitabevi, Ankara.
20. Özden Ü. H. (2008). Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Türkiye’deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinliğinin Ölçülmesi, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 169.
21. Sopko, J., Gavurová, B., and Kočišová, K. (2017). The Government Expenditure Efficiency in OECD Countries with DEA Approach, European Financial Systems, Proceedings of the 14 th International Scientific Conference, Brno, Czech Republic, June 26-27.
22. Şenol, O., Kişi, M., and Eroymak, S. (2019). OECD Sağlık Sistemiyle Türk Sağlık Sisteminin Veri Zarflama Analiziyle Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35, 277.
23. Taban, S. ve Kar, M. (2016). Kalkınma Ekonomisi, Ekin Kitabevi, Bursa.
24. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2003). Sağlıkta Dönüşüm Programı. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı.
25. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2026). Tarihçe: 2003 yılı sonrası sağlık politikaları – Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı
26. Telli, R., & Serin, Z. V. (2022). Gelişmekte Olan Ülkelerde Sağlık Harcamaları Etkinliğinin Malmquıst İndeksi İle Belirlenmesi. Verimlilik Dergisi, 4, 723-740.
27. Tuncer, G. (2006). 2000 Yılı Sonrasında Türkiye'de Kamu Harcamalarının Gelişimi, Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(3), 16-25.
28. Türkseven, Ç. (2019). Türkiye'de Sağlık Harcamalarının Etkinlik Analizi ve OECD Ülkeleri ile Karşılaştırılması, (Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi), Ankara, 2019.,
29. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Sağlık Harcamaları İstatistikleri, 2024. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu.
30. Ulutürk, S., Akyol, S., ve Mert, M. (2016). Wagner Yasası’nın Türkiye İçin Test Edilmesi: 1980-2014 Dönemine İlişkin ARDL Analizi, Akdeniz İİBF Dergisi, 16(34), 18-44.
31. World Bank. (2013). Growing together: Coupling economic growth with social inclusion in Turkey—Health care sector. Washington, DC: World Bank
32. Yavuz, S. ve İşçi, Ö. (2013). Veri Zarflama Analizi İle Türkiye’de Gıda İmalatı Yapan Firmaların Etkinliklerinin Ölçülmesi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36, 157-173.
33. Yılmaz, V., ve Yentürk, N. N. (2017). Türkiye’de kamu sağlık harcamalarının tarihsel seyri: Betimleyici bir değerlendirme. Toplum ve Hekim, 32(4), 295–307.