The role of public insurance (social insurance) in reducing income inequality: Institutional design, redistributive mechanisms, and a theoretical synthesis on Türkiye

Öz

Purpose - This study examines the institutional conditions under which social insurance can reduce income inequality. Methodology - The study adopts an integrative theoretical review. The literature is synthesised around four analytical outcomes. These are interpersonal redistribution, intrapersonal redistribution over the life course, horizontal risk sharing and financial protection. The section on Türkiye uses legislation and official statistics. Findings - Distributive outcomes are shaped by institutional design rather than by the mere existence of programmes. Mandatory participation, breadth of risk pooling, earnings-related contributions with state co-financing, benefit adequacy, portability of entitlements and coordination across branches are decisive. Contribution ceilings, budget financing reliant on indirect taxes, informality and low replacement rates weaken egalitarian capacity. Conclusions - In Türkiye, broad general health insurance coverage provides a protective foundation. Dependence on formal and uninterrupted employment constrains the distributive impact of unemployment and old-age insurance. Protection gaps during transitions between risks and institutional fragmentation deepen this constraint. Adapting eligibility rules to interrupted employment, distributing the financing burden in proportion to income and coordinating programmes are policy priorities. Social insurance is a policy instrument that can weaken the reproduction of inequality when specific design conditions are met. Keywords: Income inequality, social insurance, redistribution, social security, Institutional design JEL Codes: D31, H55, I13, I38, J65

Anahtar Kelimeler

• Income inequality
• social insurance
• redistribution
• social security
• institutional design

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles were adhered to during the preparation of this study and that all works consulted are cited in the references. The study does not involve data collection methods requiring ethics committee approval.

Gelir Eşitsizliğini Azaltmada Sosyal Sigortanın Rolü: Kurumsal Tasarım, Yeniden Dağıtım Mekanizmaları ve Türkiye Üzerine Kuramsal Bir Sentez

Öz

Amaç - Bu çalışma, sosyal sigortanın gelir eşitsizliğini hangi kurumsal koşullar altında azaltabildiğini incelemektedir. Yöntem - Çalışma bütünleştirici kuramsal derlemeye dayanmaktadır. Literatür dört analitik sonuç alanında sentezlenmiştir. Bunlar kişiler arası yeniden dağıtım, yaşam döngüsü içi yeniden dağıtım, yatay risk paylaşımı ve finansal korumadır. Türkiye bölümünde mevzuat ve resmî istatistikler kullanılmıştır. Bulgular - Yeniden dağıtıcı sonuçları programların varlığı değil kurumsal tasarım belirlemektedir. Zorunlu katılım, risk havuzunun genişliği, kazanca oranlı prim ve devlet katkısı, yardım yeterliliği, hakların taşınabilirliği ve sigorta kolları arasındaki eşgüdüm belirleyicidir. Prim tavanı, dolaylı vergilere dayanan bütçe finansmanı, kayıt dışılık ve düşük ikame oranları eşitlik kapasitesini zayıflatmaktadır. Sonuç - Türkiye’de genel sağlık sigortasının geniş kapsamı koruma zemini sunmaktadır. İşsizlik ve yaşlılık sigortalarında kayıtlı ve kesintisiz istihdama bağımlılık ise yeniden dağıtıcı etkiyi sınırlamaktadır. Riskler arası geçişlerdeki koruma boşlukları ve kurumsal parçalılık bu sınırı derinleştirmektedir. Hak kazanma koşullarının kesintili istihdama uyarlanması, finansman yükünün gelirle orantılı dağıtılması ve programlar arası eşgüdüm öncelikli politika alanlarıdır. Sosyal sigorta, belirli tasarım koşullarında eşitsizliğin yeniden üretim kanallarını zayıflatan bir sosyal politika aracıdır. Anahtar Kelimeler: Gelir eşitsizliği, sosyal sigorta, yeniden dağıtım, sosyal güvenlik, kurumsal tasarım JEL Kodları: D31, H55, I13, I38, J65

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Güvenlik
• Yeniden Dağıtım
• gelir eşitsizliği
• sosyal sigorta
• kurumsal tasarım

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Çalışma, etik kurul izni gerektiren veri toplama yöntemleri içermemektedir.

Kaynakça

1. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu. (1999, 8 Eylül). Resmî Gazete (Sayı: 23810). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4447.pdf
2. 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu. (2001, 7 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 24366). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4632.pdf
3. 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu. (2006, 20 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı: 26173). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5502.pdf
4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. (2006, 16 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 26200). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5510.pdf
5. 7566 sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2025, 19 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 33112). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/12/20251219-1.htm
6. 7590 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2026, 31 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 33326). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/07/20260731-1.htm
7. Acemoğlu, D., & Shimer, R. (1999). Efficient unemployment insurance. Journal of Political Economy, 107(5), 893–928. https://doi.org/10.1086/250084
8. Açık, D., & Alper, Y. (2025). Dünya’da genel sağlık sigortası finansman modelleri ve reform sonrası dönemde Sosyal Güvenlik Kurumunun GSS harcamaları. İçinde A. N. Sözer, M. Kabakcı, G. Türe, & A. Hacıoğlu Çalışkan (Ed.), Sosyal sigortalar hukuku incelemeleri – IV (ss. 85–118). Akademik Sosyal Güvenlik Platformu. https://asgp.org.tr/yayinlar/sosyal-sigortalar-hukuku-incelemeleri-iv

9. Alper, Y. (2018). Sosyal güvenliğin iktisadi ve mali boyutu. İçinde Y. Alper & S. Tekeli (Ed.), Sosyal güvenlik (ss. 148–179). Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2659.
10. Alper, Y., Açık, D., & Tüfekçi Yaman, U. (2018). Sosyal güvenlikte yeni yol arayışı: Risk temelli sosyal güvenlik anlayışından herkes için, hayat boyu sosyal güvenlik anlayışına. İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 20(5), 383–404. https://doi.org/10.4026/isguc.473622
11. Arıcı, K. (2018). Genel olarak sosyal güvenlik (kavram-amacı-konusu ve tarihî gelişimi). İçinde Y. Alper & S. Tekeli (Ed.), Sosyal güvenlik (ss. 2–29). Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2659.
12. Atkinson, A. B. (1970). On the measurement of inequality. Journal of Economic Theory, 2(3), 244–263. https://doi.org/10.1016/0022-0531(70)90039-6
13. Baily, M. N. (1978). Some aspects of optimal unemployment insurance. Journal of Public Economics, 10(3), 379–402. https://doi.org/10.1016/0047-2727(78)90053-1
14. Barr, N. (1992). Economic theory and the welfare state: A survey and interpretation. Journal of Economic Literature, 30(2), 741–803.
15. Barr, N. (2001). The welfare state as piggy bank: Information, risk, uncertainty, and the role of the state. Oxford University Press.
16. Bartels, C. (2012). Redistribution and insurance in the German welfare state. Journal of Contextual Economics – Schmollers Jahrbuch, 132(2), 265–295. https://doi.org/10.3790/schm.132.2.265
17. Brady, D., & Bostic, A. (2015). Paradoxes of social policy: Welfare transfers, relative poverty, and redistribution preferences. American Sociological Review, 80(2), 268–298. https://doi.org/10.1177/0003122415573049
18. Browning, M., & Crossley, T. F. (2001). The life-cycle model of consumption and saving. Journal of Economic Perspectives, 15(3), 3–22. https://doi.org/10.1257/jep.15.3.3
19. Chen, C., Feng, Z., & Gu, J. (2025). Health, health insurance, and inequality. International Economic Review, 66(1), 107–141. https://doi.org/10.1111/iere.12722
20. Chetty, R. (2008). Moral hazard versus liquidity and optimal unemployment insurance. Journal of Political Economy, 116(2), 173–234. https://doi.org/10.1086/588585
21. Conde-Ruiz, J. I., & Profeta, P. (2007). The redistributive design of social security systems. The Economic Journal, 117(520), 686–712. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2007.02046.x
22. Cumhurbaşkanı Kararı. (2025, 21 Kasım). 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilenlere uygulanan aynı Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendindeki genel sağlık sigortası prim oranının yeniden belirlenmesine ilişkin karar (Karar No: 10602). Resmî Gazete (Sayı: 33084). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/11/20251121-1.pdf
23. Cumhurbaşkanı Kararı. (2026a, 30 Nisan). 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 49 uncu maddesinde yer alan Devlet payının yeniden belirlenmesi hakkında karar (Karar No: 11258). Resmî Gazete (Sayı: 33239). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260430-2.pdf
24. Cumhurbaşkanı Kararı. (2026b, 6 Eylül). Orta Vadeli Program (2027–2029)’ın onaylanması hakkında karar (Karar No: 11752). Resmî Gazete (Sayı: 33362, Mükerrer). https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2026_09/6a9ea67e68f6f959401252_Resmi_Gazete_OVP2027-2029_06092026.pdf
25. Cutler, D. M., & Zeckhauser, R. J. (1999). The anatomy of health insurance (NBER Working Paper No. 7176). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w7176
26. Gao, Q., Yang, S., & Zhai, F. (2019). Social policy and income inequality during the Hu-Wen era: A progressive legacy? The China Quarterly, 237, 82–107. https://doi.org/10.1017/S0305741018001248
27. Goulão, C. (2015). Voluntary public health insurance. Public Choice, 162(1–2), 135–157. https://doi.org/10.1007/s11127-014-0207-x
28. Gruber, J. (1997). The consumption smoothing benefits of unemployment insurance. American Economic Review, 87(1), 192–205.
29. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2026, 11 Mart). 7/39173 esas sayılı yazılı soru önergesine ilişkin cevap metni. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y4/T7/WebOnergeMetni/418155fd-b135-4b8a-85d7-fc26c94fcf66.pdf
30. Hindriks, J., & De Donder, P. (2003). The politics of redistributive social insurance. Journal of Public Economics, 87(12), 2639–2660. https://doi.org/10.1016/S0047-2727(02)00078-6
31. International Labour Organization. (1952). Social Security (Minimum Standards) Convention, 1952 (No. 102).
32. International Labour Organization. (2016). Non-standard employment around the world: Understanding challenges, shaping prospects.
33. Jacques, O., & Noël, A. (2018). The case for welfare state universalism, or the lasting relevance of the paradox of redistribution. Journal of European Social Policy, 28(1), 70–85. https://doi.org/10.1177/0958928717700564
34. Korpi, W., & Palme, J. (1998). The paradox of redistribution and strategies of equality: Welfare state institutions, inequality, and poverty in the Western countries. American Sociological Review, 63(5), 661–687. https://doi.org/10.2307/2657333
35. Lambert, F., & Park, H. (2019). Income inequality and government transfers in Mexico (IMF Working Paper No. 19/148). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781498320863.001
36. Moene, K. O., & Wallerstein, M. (2001). Inequality, social insurance, and redistribution. American Political Science Review, 95(4), 859–874. https://doi.org/10.1017/S0003055400400067
37. Nelissen, J. H. M. (1998). Annual versus lifetime income redistribution by social security. Journal of Public Economics, 68(2), 223–249. https://doi.org/10.1016/S0047-2727(97)00078-9
38. OECD. (2025). Health at a glance 2025: Türkiye. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2025_15a55280-en/turkiye_87675f02-en.html
39. Pashchenko, S., & Porapakkarm, P. (2013). Quantitative analysis of health insurance reform: Separating regulation from redistribution. Review of Economic Dynamics, 16(3), 383–404. https://doi.org/10.1016/j.red.2012.09.002
40. Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
41. Sen, A. (1976). Poverty: An ordinal approach to measurement. Econometrica, 44(2), 219–231. https://doi.org/10.2307/1912718
42. Sosyal Güvenlik Kurumu. (2026a, 26 Şubat). 2025 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu faaliyet raporu. https://www.sgk.gov.tr/duyuru/detay/2025-Yili-Sosyal-Guvenlik-Kurumu-Faaliyet-Raporu-2026-02-26-01-46-22
43. Sosyal Güvenlik Kurumu. (2026b, 5 Mart). Asgari ücret desteği (Genelge No: 2026/8). https://www.alomaliye.com/wp-content/uploads/2026/03/sgk-genelgesi-2026-8.pdf
44. Tatar, M., Mollahaliloğlu, S., Şahin, B., Aydın, S., Maresso, A., & Hernández-Quevedo, C. (2011). Turkey: Health system review. Health Systems in Transition, 13(6), 1–186.
45. Townsend, P. (1979). Poverty in the United Kingdom: A survey of household resources and standards of living. Penguin Books.
46. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024, 30 Aralık). Yoksulluk ve yaşam koşulları istatistikleri, 2024 (Sayı: 53714). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2024-53714&dil=1
47. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025a, 13 Mart). İstatistiklerle yaşlılar, 2024 (Sayı: 54079). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079
48. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025b, 18 Kasım). İşgücü istatistikleri, III. Çeyrek: Temmuz-Eylül, 2025 (Sayı: 54071). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-III.-Ceyrek:-Temmuz-Eylul,-2025-54071
49. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025c, 28 Kasım). İşgücü istatistikleri, Ekim 2025 (Sayı: 54067). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Ekim-2025-54067
50. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025d, 4 Aralık). Sağlık harcamaları istatistikleri, 2024 (Sayı: 54188). https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54188
51. Türkiye İş Kurumu. (2025). İşsizlik Sigortası Fonu bülteni: Ekim 2025. https://iskur.gov.tr/medya/kgrev52d/10_ekim-2025-buelten.pdf
52. Varian, H. R. (1980). Redistributive taxation as social insurance. Journal of Public Economics, 14(1), 49–68. https://doi.org/10.1016/0047-2727(80)90004-3
53. Wilthagen, T., & Tros, F. (2004). The concept of ‘flexicurity’: A new approach to regulating employment and labour markets. Transfer: European Review of Labour and Research, 10(2), 166–186. https://doi.org/10.1177/102425890401000204
54. World Bank. (2010). Turkey country economic memorandum: Informality: Causes, consequences, policies. https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/491951468312642439
55. World Health Organization, & World Bank. (2023). Tracking universal health coverage: 2023 global monitoring report. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240080379
56. Xu, K., Evans, D. B., Kawabata, K., Zeramdini, R., Klavus, J., & Murray, C. J. L. (2003). Household catastrophic health expenditure: A multicountry analysis. The Lancet, 362(9378), 111–117. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)13861-5