Türkiye'de bölgesel kadın işgücü potansiyelinin değerlendirilmesi ve strateji önceliklerinin belirlenmesi: MPSI-COBRA yaklaşımı

Öz

Amaç - Bu çalışma, İBBS Düzey-2 kapsamındaki 26 bölgeyi kadın işgücü potansiyelinin kullanımı bakımından değerlendirmeyi ve her bölge için öncelikli müdahale alanlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Yöntem - Kriter seti, ILO'nun işgücü eksik kullanım çerçevesi temel alınarak ve bakım sorumlulukları nedeniyle işgücünün dışında kalan kadınları kapsayacak biçimde genişletilerek oluşturulmuştur. TÜİK verilerinden derlenen beş kriterin ağırlıkları MPSI ile belirlenmiş, bölgeler COBRA ile sıralanmış, önem-açık analiziyle sorun tipleri saptanmıştır. Bulgular – Kullanılmayan potansiyeli ölçen üç gösterge, toplam ağırlığın %71,92'sini oluşturmuştur. Bölgeler; bakım yükü, umutsuzluk, işgücü piyasasına uzaklık ve açık işsizlik olmak üzere dört sorun türü altında sınıflandırılmıştır. Sıralamada birbirini izleyen bölgelerin dahi öncelikli müdahale alanlarının farklılaşabildiği görülmüştür. Duyarlılık analizinde sıra korelasyonu 0,8516 ile 0,9788 arasında değişmiştir. Sonuç – Kadın işgücü performansının yalnızca istihdam ve işsizlik oranlarıyla değerlendirilmesi, ayrışmanın yaklaşık dörtte üçünü gözden kaçırmaktadır. Sorun tipine göre farklılaşan politika önerileri, tek tip müdahaleden daha etkilidir. Anahtar Kelimeler: Çok kriterli karar verme, Kadın istihdamı, işgücü eksik kullanımı, MPSI-COBRA, bölgesel analiz. JEL Kodları: J16, J21, R23, C44

Anahtar Kelimeler

• Çok kriterli karar verme
• Kadın istihdamı
• işgücü eksik kullanımı
• MPSI-COBRA
• bölgesel analiz.

Assessing Regional Female Labour Force Potential in Türkiye and Determining Strategic Priorities: An MPSI-COBRA Approach

Öz

Purpose – This study evaluates 26 regions at NUTS Level-2 in Türkiye regarding the utilisation of female labour potential and identifies priority intervention areas for each region. Methodology – The criteria set draws on the ILO labour underutilisation framework, extended to cover women outside the labour force due to care responsibilities. Weights of five criteria from TurkStat data were set through MPSI, regions ranked using COBRA, and problem types identified through importance-gap analysis. Findings – Three indicators of unused potential accounted for 71.92 per cent of the total weight. Regions were grouped into four problem types: care burden, discouragement, weak attachment and open unemployment. Even consecutively ranked regions may differ in priority intervention areas. Rank correlations ranged between 0.8516 and 0.9788. Conclusions – Assessing female labour performance solely through employment and unemployment rates overlooks about three-quarters of the divergence; differentiated policies outperform uniform intervention. Keywords: Multi criteria decision making, Female Employment, Labour Underutilisation, MPSI-COBRA, Regional Analysis. JEL Codes: J16, J21, R23, C44

Anahtar Kelimeler

• Multi criteria decision making
• Female Employment
• Labour Underutilisation
• MPSI-COBRA
• Regional Analysis.

Kaynakça

1. Agarwal, V., Srivastava, S., Dwivedi, A., Paul, S.K. ve Patil, A. (2025). "Investigating Factors for an Inclusive Workforce for Women in the Logistics and Supply Chain Industry", Corporate Social Responsibility and Environmental Management. https://doi.org/10.1002/csr.70157
2. Akgül Yılmaz, G. ve Nalbant Efe, G. (2025). "Kadın İstihdamını Etkileyen Ekonomik ve Mali Faktörler: Türkiye Geneli ve SEGE Bölgeleri İçin Panel Veri Analizi", Öneri Dergisi, 20(63), 117-147. https://doi.org/10.14783/maruoneri.1576956
3. Alıcı, A., Ertek, A. ve Aktemur, Ş. (2026). "Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı", Black Sea Journal of Engineering and Science. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1831229
4. Altuğ, F. ve Almammadlı, G. (2025). "Türkiye'de Kadın İstihdamının Sektörel ve Bölgesel Düzeyde Yoğunlaşma Durumu", International Journal of Geography and Geography Education, 54, 164-193. https://doi.org/10.32003/igge.1488162
5. Card, D., Kluve, J. ve Weber, A. (2010). "Active Labour Market Policy Evaluations: A Meta-Analysis", The Economic Journal, 120(548), F452-F477. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2010.02387.x
6. Card, D., Kluve, J. ve Weber, A. (2018). "What Works? A Meta Analysis of Recent Active Labor Market Program Evaluations", Journal of the European Economic Association, 16(3), 894-931. https://doi.org/10.1093/jeea/jvx028
7. Castellano, R. ve Rocca, A. (2014). "Gender Gap and Labour Market Participation: A Composite Indicator for the Ranking of European Countries", International Journal of Manpower, 35(3), 345-367. https://doi.org/10.1108/IJM-07-2012-0107
8. Castellano, R. ve Rocca, A. (2018). "Gender Disparities in European Labour Markets: A Comparison of Conditions for Men and Women in Paid Employment", International Labour Review, 157(4), 589-608. https://doi.org/10.1111/ilr.12122

9. Cırık, D. ve Yüceşahin, M.M. (2026). “Türkiye'de Kadınların İşgücüne Katılımı ve Ücretsiz Aile İşçiliği: Coğrafi Bir Değerlendirme”, Coğrafi Bilimler Dergisi, 24(1), 79-107. https://doi.org/10.33688/aucbd.1826897
10. Cipollone, A., Patacchini, E. ve Vallanti, G. (2014). "Female Labour Market Participation in Europe: Novel Evidence on Trends and Shaping Factors", IZA Journal of European Labor Studies, 3(1), 1-40. https://link.springer.com/article/10.1186/2193-9012-3-18
11. Çakır, N.Z. ve Dereli, D. (2024). "Analysis of Female Employment Rates in Türkiye with Duration Variable Spatial Logit and Duration Variable Spatial Probit Models", Sosyoekonomi, 32(62), 95-114. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2024.04.05
12. Çelebi Demirarslan, P., Sönmez Çakır, F. ve Akansel, I. (2024). "Ranking the Quality of Life Indexes by Years in Asian Countries Using Multi-Criteria Decision-Making Methods", Asia-Pacific Journal of Regional Science, 8(3), 911-942. https://doi.org/10.1007/s41685-024-00350-w
13. Dmytrów, K. ve Bieszk-Stolorz, B. (2021). "Comparison of Changes in the Labour Markets of Post-Communist Countries with Other EU Member States", Equilibrium. Quarterly Journal of Economics and Economic Policy, 16(4), 741-764. https://doi.org/10.24136/eq.2021.027
14. Džunić, M., Stanković, J. ve Janković-Milić, V. (2018). "Multi-Criteria Approach in Evaluating Contribution of Social Entrepreneurship to the Employment of Socially-Excluded Groups", Technological and Economic Development of Economy, 24(5), 1885-1908. https://doi.org/10.3846/20294913.2017.1347906
15. Ederveen, S., Nahuis, R. ve Parikh, A. (2007). "Labour Mobility and Regional Disparities: The Role of Female Labour Participation", Journal of Population Economics, 20(4), 895-913. https://doi.org/10.1007/s00148-006-0095-6
16. Efron, B. (1979). “Bootstrap Methods: Another Look at the Jackknife”, The Annals of Statistics, 7(1), 1-26. https://doi.org/10.1214/aos/1176344552
17. Gligorić, M., Gligorić, Z., Lutovac, S., Negovanović, M. ve Langović, Z. (2022). "Novel Hybrid MPSI–MARA Decision-Making Model for Support System Selection in an Underground Mine", Systems, 10(6), 248. https://doi.org/10.3390/systems10060248
18. Halim, D., Johnson, H.C. ve Perova, E. (2019). "Preschool Availability and Female Labor Force Participation: Evidence from Indonesia", Policy Research Working Paper No. 8915, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3430527
19. ILO (2023). "Resolution Concerning Statistics of Work, Employment and Labour Underutilization (Including Amendments)", 21st International Conference of Labour Statisticians, International Labour Office, Cenevre. https://www.ilo.org/global/statistics-and-databases/standards-and-guidelines/resolutions-adopted-by-international-conferences-of-labour-statisticians/WCMS_230304/lang--en/index.htm (Erişim Tarihi: 26.07.2026)
20. Karakaş, H., Çetin, E.İ. ve İçigen, E.T. (2025). "Turizm Perspektifinden Öznel İyi Oluş ve Zaman Kullanımında Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği: TOPSIS ve MOORA Yöntemleri ile Analiz", Kadın Araştırmaları Dergisi, 26(1). https://doi.org/10.33831/jws.v26i1.527
21. Krstić, M., Agnusdei, G.P., Miglietta, P.P., Tadić, S. ve Roso, V. (2022). "Applicability of Industry 4.0 Technologies in the Reverse Logistics: A Circular Economy Approach Based on COmprehensive Distance Based RAnking (COBRA) Method", Sustainability, 14(9), 5632. https://doi.org/10.3390/su14095632
22. Krstić, M., Tadić, S., Agnusdei, L., Miglietta, P.P. ve Porrini, D. (2025). "Evaluation of Intermodal Transport Routes: Environment and Biodiversity Perspectives", Dassisti, M., Madani, K. ve Panetto, H. (Ed.), Innovative Intelligent Industrial Production and Logistics, Communications in Computer and Information Science, Cilt 2373, Springer, Cham, 27-41. https://doi.org/10.1007/978-3-031-80775-6_2
23. Lovaglio, P.G. ve Perrelli, A. (2024). "Individual and Regional Determinants of Women's Participation in the European Labour Market: A Labour Force Survey Empirical Study", International Review of Economics, 71(4), 785-812. https://doi.org/10.1007/s12232-024-00465-8
24. Maniya, K. ve Bhatt, M.G. (2010). "A Selection of Material Using a Novel Type Decision-Making Method: Preference Selection Index Method", Materials & Design, 31(4), 1785-1789. https://doi.org/10.1016/j.matdes.2009.11.020
25. Marchewka, A. (2022). "Applying TOPSIS to Evaluate Labour Market Resources as a Factor of Regional Investment Attractiveness", Procedia Computer Science, 207, 3122-3129. https://doi.org/10.1016/j.procs.2022.09.370
26. Martilla, J.A. ve James, J.C. (1977). "Importance-Performance Analysis", Journal of Marketing, 41(1), 77-79. https://doi.org/10.1177/002224297704100112
27. OECD (2008). “Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide”, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en
28. OECD (2025). "OECD Economic Surveys: Türkiye 2025", OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/d01c660f-en
29. Olivetti, C. ve Petrongolo, B. (2017). "The Economic Consequences of Family Policies: Lessons from a Century of Legislation in High-Income Countries", Journal of Economic Perspectives, 31(1), 205-230. https://doi.org/10.1257/jep.31.1.205
30. Popović, G., Mirčetić, V. ve Karabašević, D. (2024). “PSI-AROMAN Assessment of the WB6 Countries Innovation Performance”, Stanković, M. ve Nikolić, V. (Ed.), Proceedings of the 6th Virtual International Conference Path to a Knowledge Society-Managing Risks and Innovation (PaKSoM 2024) içinde, Complex System Research Centre ve Mathematical Institute of the Serbian Academy of Sciences and Arts, Niš, 53-59. https://doi.org/10.5281/zenodo.14693341
31. Saisana, M., Saltelli, A. ve Tarantola, S. (2005). “Uncertainty and Sensitivity Analysis Techniques as Tools for the Quality Assessment of Composite Indicators”, Journal of the Royal Statistical Society: Series A (Statistics in Society), 168(2), 307-323. https://doi.org/10.1111/j.1467-985X.2005.00350.x
32. Sanrı, Ö. (2022). "Evaluation of Gender Equality Criteria Related to Social Sustainability in Ports", Emerging Markets Journal, 12(1), 86-93. https://doi.org/10.5195/emaj.2022.256
33. Süzülmüş, S. (2025). "Kadınların Çalışma Hayatında Karşılaştıkları Sorunların SWARA Yöntemi İle Değerlendirilmesi", Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 353-369. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1622346
34. Şeyranlıoğlu, O., Çilek, A. ve Konuş, C. (2025). "Financial Performance and Portfolio Modelling in the BIST Textile, Apparel and Leather Sector with MPSI and RAPS MCDM Methods", Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 62(672), 9-48.
35. Şimşek, T. (2025). "Türkiye'deki Kadın İstihdamında Bölgesel Farklılıkların İnsan Kaynakları Yönetimi Perspektifinden TOPSIS Yöntemi ile İncelenmesi", Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 21(4), 1589-1623. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1645924
36. Taşci, M. (2024). "Measuring Sustainability Performance with SWARA-MEREC-COBRA Multi-Criteria Model: A Case Study of Anadolu Insurance Company", Decision Science Letters, 13(4), 829-844. https://doi.org/10.5267/j.dsl.2024.8.008
37. Tekman, N. ve Ordu, M. (2025). "The Rise and Fall of Regions: A Hybrid Multi-Criteria Analysis of Türkiye's Regional Economies' Sustainable Performance", Sustainability, 17(11), 5222. https://doi.org/10.3390/su17115222
38. TÜİK (2025). "Hanehalkı İşgücü Araştırması Mikro Veri Seti Metaverisi", Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara. https://www.tuik.gov.tr/media/microdata/pdf/isgucu.pdf
39. TÜİK ve UN Women (2026). "Türkiye'de İstatistiklerle Kadın 2025", Türkiye İstatistik Kurumu ve UN Women Türkiye, Ankara. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/ist_kadin2025.pdf (Erişim Tarihi: 26.07.2026)
40. Yadav, A., Krishankumar, R., Ravichandran, K.S. ve Ecer, F. (2025). "Analyzing Barriers to Discrimination Mitigation for Women's Empowerment to Achieve SDG 5 - Gender Equality", Sustainable Development, 34(2), 757-777. https://doi.org/10.1002/sd.70356
41. Yıldırım, N. ve Köroğlu, F. (2024). "Revisiting the Impact Evaluation of Women's Empowerment: A MCDM-Based Evaluation Indicator Selection Framework Proposal", Social Indicators Research, 172(1), 121-145. https://doi.org/10.1007/s11205-023-03302-7
42. Yılmaz, N. (2023). "MPSI-MCRAT Model for Solving the Bank Selection Problem in Montenegro", Mete, M. ve Toptaş, A. (Ed.), International Studies in Economics and Administrative Sciences içinde, Serüven Yayınevi, 119-132.
43. Yürüyen, A. A. ve Topal, B. (2025). G7 Ülkelerinin Lojistik Performanslarının PSI Tabanlı COBRA Yöntemi ile İncelenmesi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(29), 39-57. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1601852