Hun Tanrıkut’u Hu Hanye’nin Oğullarına Verilen “Ruodi 若鞮” Unvanının Türkçe Anlamı Üzerine Bir Deneme

Öz

Asya Hunları hakkında bilgi edinilen ilk kaynaklar, Çince kaynaklardır. Ancak Hunların siyasi tarihleri dışında kalan adları ve unvanlarının anlaşılabilmesi için Çince bilmekten fazlası gerekmektedir. Özellikle unvanların Çince kaynaklarda Hunların dilindeki söyleyişinin Çincedeki transkripsiyonu olduğu düşünüldüğünde, bu durum daha da karmaşık hale gelmektedir. Bu unvanlardan biri Çin’e tabi olan Hun Tanrıkut’u Hu Hanye’nin altı oğlunun adına eklenen “Ruodi 若鞮” unvanıdır. Hunlar Monografilerinde onların unvanlarından bahseden bölümlerde yer almayan bu unvan, Hunca bir sözcüğün Çince transkripsiyonudur ve kaynaklara göre Çin hükümdarlarına öldükten sonra verilen unvan olan “Xiao’ın 孝” karşılığı olarak Hunlarda kullanılmıştır. “Xiao 孝” ise Konfüçyanist düşüncenin temel ilkelerindendir. Çalışmada, “Ruodi 若鞮” unvanının anlamının neye tekabül edebileceğinin anlaşılması amaçlanmış ve buna yönelik bir öneri getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hunlar
• Hu Hanye Tanrıkut
• Ruodi
• Xiao
• Unvan.

An Essay on the Turkish Meaning of the Title “Ruodi 若鞮” Granted to the Sons of the Xiongnu Chanyu Hu Hanye

Öz

The first sources which include information about the Xiongnu are Chinese sources. But, in order to understand the names and titles of the Xiongnu people outside of their political history, it is necessary to know more than Chinese language. This situation becomes even more complicated, especially when one considers that the titles in Chinese sources are the Chinese transcription of the Xiongnu language pronunciation. One of these titles is the title "Ruodi 若鞮", which was added to the names of the six sons of Hu Hanye, the Xiongnu Chanyu who was subject to Han Dynasty. This title, which is not included in the sections mentioning their titles in the Xiongnu Monographs, is a Chinese transcription of a Xiongnu word and according to sources, it used by the Xiongnu as the equivalent of "Xiao 孝", the title given to Chinese rulers as posthumous title. "“Xiao 孝” is one of the basic principles of Confucian thought. This study aims to understand what the meaning of "Ruodi 若鞮" could correspond and gives a suggestion in this direction.

Anahtar Kelimeler

• Xiongnu
• Chanyu Hu Hanye
• Ruodi
• Xiao
• Title.

Kaynakça

1. Ban, G. 班固 (1964). 漢書 Han Shu (Han Hanedanı Kayıtları). Pekin: Zhonghua Shuju.
2. Clauson, S. G. (1972). An Etimological Dictionary of Prethirteenth Century Turkish.
3. Çakmak, T. (2003). Hsiung-Nu (Hun) Kişi Ad ve Unvanlarının Eski Çince Yazı
4. Çevrimi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (2), s. 1-17.
5. Eberhard, W. (1944). Eski Çin Felsefesinin Esasları. (İ. Berk Çev.). Dil ve Tarih Coğrafya
6. Fakültesi Dergisi, 2(2), s. 265-276.
7. Eberhard, W. (2000). Çin Simgeleri Sözlüğü. (A.Kazancıgil, A. Bereket Çev.). İstanbul:
8. Esin, E. (2013). Türk Kozmolojisine Giriş. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

9. Ercilasun, K. (2019). Türk Tarihinde Asya Hunları Birinci Hakimiyet Dönemi. İstanbul:
10. Fan, Y. 範曄 (1973), 後漢書 Hou Han Shu (Sonraki Han Kayıtları). Pekin: Zhonghua
11. Fang, X. 房玄齡 (1974). 晉書 Jin Shu (Jin Hanedanı Kayıtları). Pekin: Zhonghua Shuju.
12. Gabain, A. V. (2007). Eski Türkçenin Grameri. (M. Akalın Çev.). Ankara: Türk Dil
13. Gömeç, S. (2012). Türk- Hun Tarihi. Ankara: Berikan Yayınevi.
14. Gumilev, L.N. (2013). Hunlar. (A. Batur Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
15. İnayet, A. (2006). Doğrudan ve Dolaylı Olarak Çinceye Geçen Türkçe Kelimeler
16. Üzerine. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 4 (1), s. 81-99.
17. Kâşgarlı, M. (2006). Divanü Lûgat-it-Türk I-IV. (B. Atalay Çev.) Ankara: Türk Tarik
18. Kırilen, G. (2015). Eski Çin’in Ötekisi Türkler. Ankara: Kimlik Yayınları.
19. Kırilen, G. (2016). Çin Dili. Ankara: Gece Kitaplığı.
20. Liu, Z. 刘正埮 (1984). Çinceye Yabancı Dilden Giren Sözcükler Sözlüğü (汉语外来词典).
21. Shanghai: Cishu Chuban She.
22. Onat, A., Orsoy, S., Ercilasun, K. (2004). Çin Kaynaklarına Göre Han Hanedanlığı Tarihi.
23. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
24. Ögel, B. (2015). Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I-II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
25. Taşağıl, A. (2020). Bozkırın Kağanlıkları Hunlar, Tabgaçlar, Göktürkler, Uygurlar. İstanbul:
26. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
27. Wei, L. 韦兰海ve Li, H. 李辉 (2018). 关于匈奴支系部落名的一点考证 (Hun Boylarının
28. Adları Hakkında Kısa Bir Çalışma). 语言接触与语言变异 (Dil Teması ve Dil
29. Çeşitliliği ) içinde (s.69-97). Shanghai: Shangwu Yinshu Guan.
30. Yıldırım, K. (2024). Eski Türk Tarihi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
31. Zhang, S. 张双棣ve Yin, G. 殷国光 (2013). Eski Çince Sözlük (古代汉语词典). Shanghai:
32. Shangwu Chuban She.
33. Zdic Elektronik Çince Sözlük. https://www.zdic.net/
34. DLT: Divanü Lûgat-it-Türk
35. GDHYCD: Eski Çince Sözlük
36. HS: Han Hanedanı Kayıtları
37. HHS: Sonraki Han Kayıtları
38. HWLCD: Çinceye Yabancı Dilden Giren Sözcükler Sözlüğü
39. JS: Jin Hanedanı Kayıtları