Tabii Şiir: Geç Osmanlı Döneminde Poetik Bir Arayışın Kavramsallaştırılması

Öz

Bu çalışmanın amacı on dokuzuncu yüzyılda ve yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde yayımlanmış poetik metinlerde sıkça karşılaşılan tabii şiir ifadesinin bir kavram olarak kapsamını ortaya koymaktır. Tabiilik, doğal olan, yapay olmayan, kendiliğinden var olan, normal olan gibi anlamca barındırdığı olumlu çağrışımlar nedeniyle yeni şiirin poetikası için kullanışlı bir araca dönüştürülmüştür. Klasik şiirin yerine yeni bir şiirsel geleneğin inşa edilmek istendiği Tanzimat sonrasında tabiilik yeni şiirin normal ve doğal olan şiir tarzı olduğunu vurgulamak amacıyla kavramsallaştırılmıştır. Yenilikçilere göre klasik şiirin şiirsel araçları metnin ve söyleyişin doğallığını bozmaktadır. Yeni şiir, eski şiirin yapaylıklarından ve fazlalıklarından arındırılmak istenir. Bunun için yerli bir vezin olan heceye dönmek, klasik şiirin suni söyleyişinden kurtulmak ve kendi şiirsel geleneğimizi ihya etmek gerekmektedir. Tabii şiir kavramı bu noktada genellikle yenilikçiler tarafından doğal söyleyişe kavuşmuş, aruz vezninden kurtulmuş, yapmacıksız ve kolay üretilen yeni şiiri ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır. Ancak her şairin tabii şiir kavramı ile inşa edilmek istenen yeni poetikanın başka bir boyutunu işaret ettiği görülmektedir. Bu makalede tabii şiir kavramı ile şairlerin neyi ifade etmek istedikleri açıklanacak ve kavramın kullanımına ilişkin farklılıklar vurgulanacaktır. Böylece Tanzimat sonrasında yaşanan şiirsel yenileşme poetik hedefler bakımından tabii şiir kavramının ışığında değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Tabii şiir
• Modern şiir
• Yeni şiir
• Kavramsallaştırma
• Poetika
• Şiir Teorisi

Natural Poetry: Conceptualizing A Poetic Quest in the Late Ottoman Period

Öz

The aim of this study is to reveal the scope of the term natural poetry as a concept, which is frequently encountered in poetic texts published in the nineteenth century and the first quarter of the twentieth century. Naturalness has been transformed into a useful tool for the poetics of new poetry due to its positive connotations such as natural, non-artificial, spontaneous, normal. After Tanzimat, when a new poetic tradition was intended to replace classical poetry, naturalness was conceptualized to emphasize that the new poetry was the normal and natural style of poetry. According to the innovators, the poetic devices of classical poetry distort the naturalness of text and discourse. The desired new poetry is to be purified from the artificialities and excesses of the old poetry. For this purpose, it is necessary to return to the syllabic meter, which is an indigenous verse, to get rid of the artificial discourse of classical poetry and to revive our own poetic tradition. At this point, the concept of natural poetry was started to be used by the innovators to express the new poetry that had attained natural expression, got rid of the aruz meter, and was produced easily and without artifice. However, each poet seems to point to a different dimension of the new poetics to be constructed with the concept of natural poetry. In this article, what the poets wanted to express with the concept of natural poetry will be explained and the differences in the use of the concept will be emphasized. Thus, the poetic renewal after Tanzimat will be evaluated in the light of the concept of natural poetry in terms of poetic goals.

Anahtar Kelimeler

• Natural poetry
• Modern poetry
• New poetry
• Conceptualization
• Poetics
• Poetry Theory

Kaynakça

1. [İmzasız] (1312, 5 Kânunuevvel). Takdir-i âsâr. Malumat, (61), 262-263.
2. A. Nadir [Ali Ekrem Bolayır] (1312, 11 Temmuz), Musahabe-i edebiyye. Servet-i Fünun, (280), 307-310.
3. Abdülhak Hamit (1303). Makber. İstanbul: Matbaa-i A. K. Tozlıyan.
4. Abdülhalim Memduh (1306). Tarih-i edebiyat-ı Osmaniye. Dersaadet: Mahmut Bey Matbaası.
5. Ahmed Cevdet Paşa (2017). Belâgat-ı Osmâniye (2. bs.). T. Karabey & M. Atalay (Haz.). Ankara: Akçağ Yayınları.
6. Ali Mümtaz ([1]338, 5 Eylül). Şiir ve tabiat. Dergâh, 3(34), 155.
7. Aristoteles (2017). Poetika - Şiir sanatı üstüne (S. Rifat, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
8. Ayverdi, İ. (2011). Misalli büyük Türkçe sözlük (2. bs.), İstanbul: Kubbealtı Yayınları.

9. Beşir Fuad (2019). Şiir ve hakikat (2. bs.). H. İnci (Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Çetin, N. (2012). Takma isimler sözlüğü (2. bs.). Ankara: Akçağ Yayınları.
11. Devellioğlu, F. (2006). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat (23. bs.). Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
12. Eagleton, T. (2011). Şiir nasıl okunur (K. Genç, Çev.). İstanbul: Agora Kitaplığı.
13. Frye, N. (2020). Hayal gücünü eğitmek (F. B. Aydar, Çev.). İstanbul: Ketebe Yayınları.
14. İsmail Safa (1314a, 16 Nisan). Şiir hakkında. Servet-i Fünun, (372), 114.
15. İsmail Safa (1314b, 8 Teşrinievvel). Muhakemat-ı edebiyye -9-. Pul Mecmuası, (23), 83-85.
16. İsmail Safa (1314c, 22 Teşrinievvel). Muhakemat-ı edebiyye -11-. Pul Mecmuası, (25), 99-101.
17. İsmail Safa (1329). Muhakemat-ı edebiyye. İstanbul: Keteon Bedrosyan Matbaası.
18. Kurnaz, C. (2007). Osmanlı şair okulu. Ankara: Birleşik Yayınevi.
19. Mahmut Tahir (Tarihsiz). İfade. Türkiye. Matbaa-i Kütüphane-i Cihan.
20. Mehmet Celal (1303). Adada söylediklerim. İstanbul: Şirket-i Mürettibiye Matbaası.
21. Muallim Nâcî (2009). Lügat-i Nâcî. A. Kartal (Haz.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
22. Muallim Naci (2017). Istılâhât-ı edebiyye. M. A. Y. Saraç (Haz.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
23. Namık Kemal (2011). Lisan-ı Osmanî’nin edebiyatı hakkında bazı mülâhazâtı şâmildir. İ. Enginün & Z. Kerman (Haz.). Yeni Türk Edebiyatı Metinleri 3 - Nesir 1 (1860-1923). İstanbul: Dergâh Yayınları.
24. Ömer Seyfettin (2024). Bütün nesirleri (Fıkralar, makaleler, mektuplar ve çeviriler). N. H. Polat (Haz.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
25. Özön, M. N. (2012). Osmanlıca Türkçe sözlük (11. bs.). İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
26. Parini, J. (2022). Şiir neden önemlidir? (G. Turan, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
27. Paz, O. (2020). Çamurdan doğanlar - Romantizmden avangarda modern şiir (K. Atakay, Çev.). İstanbul: Ketebe Yayınları.
28. Recâîzâde Mahmûd Ekrem (2016). Ta’lîm-i edebiyyât - Eleştirel basım F. Öztürk (Haz.). İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
29. Recaizade Mahmut Ekrem (2014). Takdîr-i elhân - Kudemadan birkaç şair - Pejmürde -Takrizat. H. Sazyek, T. Bayındır, E. Sazyek, D. Evecen (Haz.). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
30. Siméon, J-P. (2023). Şiire kısa övgü (H. Güven, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
31. Stewart, S. (2022). Kafiye ve serbestlik. M. Perloff & C. Dworkin (Ed.), Şiirin sesi / Sesin şiiri (F. B. Helvacıoğlu, Çev.) içinde (s. 51-85). İstanbul: Ketebe Yayınları.
32. Tahir-ül Mevlevî (1994). Edebiyat lügatı. İstanbul: Enderun Kitabevi.
33. Tulum, M. (2013). Osmanlı Türkçesi büyük el sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
34. Yalçın, H. C. (2021). Servet-i fünûn yazıları I - Estetik - (Hikmet-i bedayi). İ. A. Kumsar (Haz.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
35. Ziya Paşa (2011). Şiir ve inşa. İ. Enginün & Z. Kerman (Haz.). Yeni Türk edebiyatı metinleri 3 - Nesir 1 (1860-1923). İstanbul: Dergâh Yayınları.