Türk Mitolojisi Kapsamında Stable Diffusion ile Üretilen Yapay Zekâ Görselleri ve Renk-Duygu İlişkisi

Yıl 2026, Sayı: 67 , 179 - 198 , 25.04.2026

Kamil Kerem Yıldırım , Emine Nur Yılmaz Arıkan

https://doi.org/10.21563/sutad.1871569

https://izlik.org/JA47EG38BT

Öz

Çeşitli yapay zekâların ortaya çıkışıyla birlikte görsel üretme süreci de değişikliğe
uğramaktadır. Yaratıcılık kavramını içinde barındıran görsel tasarım sürecine, yapay
zekânın da dâhil olmasıyla çeşitli tartışmalar yaşanmaktadır. Yapay zekânın
geliştirilmesi için kullanılan deneysel yöntemler arasında görsel tasarım süreci de yer
almaktadır. Yaratıcılık ve görsel tasarım sürecinde teknolojinin rolü yeni sorgulamalara
konu olmaktadır. Duygu-renk ilişkisi, gözlemcinin bir rengi algıladığında zihninde
ortaya çıkan duygu olarak tanımlanmaktadır. Görsel süreçlerin güçlü bir duygusal yönü
olan renk, görsel bilginin ifade edilmesinde kullanılabilecek büyük bir etkiye sahiptir.
Renk kavramı görsel üretiminde, anlamlandırma süreci içerisinde önemli rol
oynamaktadır. Yapay zekânın ürettiği görsellerde renk-duygu ilişkisinin saptanması ve
renklerin analiz edilmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışma; Stable Diffusion
yapay zekâ modeli ile üretilen, Türk mitolojisindeki hayvan figürlerinin illüstrasyon
çıktılarını oluşturarak bu görseller üzerinde renk-duygu ilişkisinin incelenmesini
kapsamaktadır. Temel problem olarak. Yapay zekânın görsel üretim sürecinde kullandığı
renklerin anlatıdaki rolü nedir sorusundan yola çıkılmıştır.

Anahtar Kelimeler

renk , duygu , yapay zekâ , stable diffusion , Türk mitolojisi.

Artificial Intelligence Images Produced with Stable Diffusion and The Color-Emotion Relationship within the Scope of Turkish Mythology

https://izlik.org/JA47EG38BT

Öz

With the emergence of various artificial intelligence tools, the visual production process
is undergoing a transformation. Various debates have arisen regarding the integration of
artificial intelligence into the visual design process, which inherently encompasses the
concept of creativity. The visual design process is also among the experimental methods
employed for the development of artificial intelligence. Consequently, the role of
technology in creativity and the visual design process has become the subject of new lines
of inquiry. The emotion-color relationship is defined as the emotion that arises in the
observer's mind upon perceiving a color. Color, constituting a powerful emotional aspect
of visual processes, possesses a significant influence that can be utilized in the expression
of visual information. The concept of color plays a crucial role within the signification
process in visual production. The aim of this study is to identify the emotion-color
relationship and analyze the colors in visuals generated by artificial intelligence. The
study encompasses the examination of the emotion-color relationship in the illustration
outputs of animal figures from Turkish mythology, generated using the Stable Diffusion
artificial intelligence model. The primary research problem addresses the question: 'What
is the role of the colors used by artificial intelligence during the visual production process
within the narrative'.

Anahtar Kelimeler

color , emotion , artificial intelligence , stable diffusion , Turkish mythology.

Kaynakça

• Adaş, E., & Erbay, B. (2022). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 326-337.
• Alici, N. ve Göker Paktaş, M. (2020). İç mekânda renk algısı ve psikolojiye etkileri. Modular Journal, 3 (1), 89-105.
• Arıkan, E. N. Y., & Dikener, O. (2023). Türk resminde Onlar Grubu ressamlarının resimlerindeki renk yapılarının incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (60), 1-24.
• Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
• Artut, S. (2019). Yapay zekâ olgusunun güncel sanat çalışmalarındaki açılımları. İnsan ve İnsan, 6(22), 767-783.
• Çoruhlu, Y. (1999) Türk mitolojisinin ABC’si. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Doğru, M. S., Yılmaz Arıkan, E. N., & Taydaş, O. (2021). Biçim-stil bağlamında animasyon filmde renk-duygu ilişkisi: komşum totoro örneği. İdil Dergisi, 79(02), 390-406.
• Hilliard, B. (2013). Colour psychology, Erişim adresi: http://www.seahorses consulting.com/DownloadableFiles/ColourPsychology.pdf [Erişim Tarihi: 15.01.2026].
• Karabulut, B. (2021). Yapay zekâ bağlamında yaratıcılık ve görsel tasarımın geleceği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(79), 1516-1539 [Erişim Tarihi: 15.01.2026].
• Karakurt, D. (2012). Türk mitolojisi ansiklopedisi. Erişim adresi: https://drmurataydin.com/turk-mitoloji- ansiklopedisit.pdf
• Köroglu, Y. (2017). Yapay zekâ’nın teorik ve pratik sınırları. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 1-10.
• Ögel, B. (1995). Türk Mitolojisi. C II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Özkartal, M. (2012). Türk destanlarında geçen halı anlatımları, halılardaki hayvan motifleri ve renklerinin dili. Arış Dergisi, (8), 92-101.
• Öztürk, K., & Şahin, M. E. (2018). Yapay sinir ağları ve yapay zekâ’ya genel bir bakış. Takvim-i Vekayi, 6(2), 25-36.
• Pirim, A. G. H. (2006). Yapay zekâ. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 1(1), 81-93.
• Plutchick, R. (1988). Emotions and psychopathology. Springer.
• Plutchik, R. (1990). Emotions and psychotherapy: A psychoevolutionary perspective. In R. Plutchik & H. Kellerman (Eds.), Emotion: Theory, research, and experience (Vol. 5, pp. 3–41). California: Academic Press.
• Plutchik, R. (1997). The circumplex as a general model of the structure of emotions and personality. In R. Plutchik & H. R. Conte (Eds.), Circumplex models of personality and emotions (pp. 17–47). Washington, DC: American Psychological Association.
• Plutchik, R. (2000). A psychoevolutionary theory of emotion.
• In Emotions in the practice of psychotherapy (pp. 59–81). Washington, DC: American Psychological Association.
• Plutchik, R. (2001). The nature of emotions. American Scientist, 89, 344–350.
• Rombach, R., Blattmann, A., Lorenz, D., Esser, P., & Ommer, B. (2022). High-resolution image synthesis with latent diffusion models.
• In Proceedings of the IEEE/CVF Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (pp. 10684–10695).
• Tang, R., Liu, L., Pandey, A., Jiang, Z., Yang, G., Kumar, K., ... & Ture, F. (2022). What the DAAM: Interpreting stable diffusion using cross attention. (Preprint).
• Yıldırım, M. (1998). Bulanık mantık yapay sinir ağı ile doğrusal olmayan sistem modelleme. (Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü). YÖK Tez Merkezi.
• Yılmaz, A. (2022) Yapay Zekâ (11.Baskı). İstanbul: KODLAB Yayınevi.
• Zheng, L., Yuan, J., Yu, L., & Kong, L. (2024). A reparameterized discrete diffusion model for text generation. Published as a conference paper at COLM. arxiv.org/pdf/2302.05737.