Pıngıdık Geleneği: Tahtacı Türkmenlerinin Kültürel Mirasının Etnografik İncelemesi

Öz

Bu araştırma, Tahtacı Türkmenlerinin kültürel mirası olan Pıngıdık ritüelini etnografik ve fenomenolojik bir yaklaşımla incelemektedir. Antalya’nın Konyaaltı ilçesine bağlı Karatepe köyünde yürütülen saha çalışmasında 9 katılımcıyla (5 erkek, 4 kadın) yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Veriler tümevarımsal bir stratejiyle, çok aşamalı kodlama sürecinden geçirilerek Pıngıdık geleneği beş ana tema altında çözümlenmiştir. Analiz, ritüelin yapısal unsurlarını, toplumsal amaçlarını, tarihsel kökenlerini, sosyal işlevlerini ve katılımcıların geleneğe dair algılarını ortaya koymaktadır. Bulgular, Pıngıdık’ın hem bir seyirlik oyun olduğunu hem de Orta Asya Şamanizm mirasından beslenen, İslamî değerler ve Alevî inanç sistemiyle bütünleşen, toplumsal dayanışmayı güçlendiren, kültürel kimliği pekiştiren ve ekonomik zorluklarla baş etmede işlev gören çok yönlü bir sosyo-kültürel sistem olduğunu göstermektedir. Çalışma, modernleşme ve küreselleşme süreçlerinde kesintiye uğrayan yerel kültürel pratiklerin yeniden canlandırılması ve sürdürülebilir biçimde aktarılması açısından kıymetli bulgular sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Pıngıdık
• Tahtacı Türkmenler
• kültürel miras
• ritüel
• toplumsal dayanışma

The Pıngıdık Tradition: An Ethnographic Study of the Cultural Heritage of the Tahtacı Turkmens

Öz

This study examines the Pıngıdık ritual, a key element of the cultural heritage of the Tahtacı Turkmens, through an ethnographic and phenomenological approach. Fieldwork was conducted in Karatepe village in the Konyaaltı district of Antalya, where semi-structured interviews were carried out with nine participants (five men and four women). The data were analyzed inductively through a multi-stage coding process, and the Pıngıdık tradition was interpreted under five main themes. The analysis elucidates the ritual’s structural components, social purposes, historical origins, social functions, and participants’ perceptions of the tradition. The findings indicate that Pıngıdık is both a performative folk spectacle and a multifaceted socio-cultural system: it draws on the legacy of Central Asian shamanistic traditions, integrates Islamic values with the Alevi belief system, strengthens social solidarity, reinforces cultural identity, and serves as a resource for coping with economic hardship. The study offers valuable insights into the revitalization and sustainable transmission of local cultural practices that have been disrupted by processes of modernization and globalization.

Anahtar Kelimeler

• Pıngıdık
• Tahtacı Turks
• cultural heritage
• ritual
• social solidarity

Kaynakça

1. And, M. (1974). Oyun ve bügü. Türkiye İş Bankası Yayınları.
2. Adorno, T., & Horkheimer, M. (2002). Dialectic of enlightenment (Original work published 1944). Stanford University Press.
3. Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. University of Minnesota Press.
4. Asad, T. (1993). Genealogies of religion: Discipline and reasons of power in Christianity and Islam. Johns Hopkins University Press.
5. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
6. Bachelard, G. (1964). The psychoanalysis of fire. Beacon Press.
7. Bourdieu, P. (n.d.). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

9. Cohen, A. P. (1985). The symbolic construction of community. Routledge.
10. Durkheim, É. (2005). The elementary forms of religious life (Original work published 1912). Free Press.
11. Düzgün, D. (1994). Erzurum köy seyirlik oyunları. Doktora tezi. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Eliade, M. (1959). The sacred and the profane: The nature of religion. Harcourt, Brace & World.
13. Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press.
14. Gluckman, M. (1954). Rituals of rebellion in South-East Africa. Manchester University Press.
15. Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
16. Mauss, M. (2002). The gift: The form and reason for exchange in archaic societies (Original work published 1925). Routledge.
17. Mead, M. (1970). Culture and commitment: A study of the generation gap. Natural History Press.
18. Mélikoff, I. (1998). Hacı Bektaş: Efsaneden gerçeğe. İstanbul: Cumhuriyet Kitapları.
19. Nîsâbûrî, Hâkim. (1990). El-Müstedrek. Dâru’n-Neşr.
20. Öktem, Ü. (2005). Fenomenoloji ve Edmund Husserl’de apaçıklık (Evidenz) problemi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 45(1), 27–55.
21. Özhan, M. (1997). Türkiye’deki dramatik köy seyirlik oyunları üzerine bir atlas denemesi, 5.Milletler Arası Türk Halk Kültürü Kongresi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 292-314.
22. Polanyi, K. (2001). The great transformation: The political and economic origins of our time (Original work published 1944). Beacon Press.
23. Sahlins, M. (1972). Stone age economics. Aldine-Atherton.
24. Sütçüoğlu, O. (2014). Bir Anadolu seyirlik oyunu (Pıngıdık) ve ritüelin çözümlenmesi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 4(1), 261–274.
25. Taylor, C. (2007). A secular age. Harvard University Press.
26. Turner, V. (1969). The ritual process: Structure and anti-structure. Aldine Publishing Company.
27. Wallace, A. (1956). Revitalization movements. American Anthropologist, 58(2), 264–281. https://doi.org/10.1525/aa.1956.58.2.02a00040
28. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.