Memlûk Astronomisi

Öz

Araplar’ın “İlmü’l-hey’e” veya “İlmül-felek” olarak adlandırdıkları astronomi ile onun birkolu olan “İlm ahkami’n-Nücum” ya da “İlm Sınaat-i Ahkami’n-Nücum” dedikleri astrolojiyeolan ilgileri İslamiyet öncesi döneme rastlar. Onların bir taraftan Romalılarla, diğer yandan daSasanîler ile temas halinde olmaları astronomi ve astrolojiye kayıtsız kalmamalarını sağlamıştır.Üstelik Keldanî astronomisinden miras olduğu sanılan yıldızlara ilişkin zengin bir bilgibirikimine sahip oldukları bilinmektedir. Bununla birlikte İslamiyet öncesinde Araplar’ın astrolojibilgisinin sistemli yani bilimsel bir seviyede olduğu söylenemez. İslamiyetle birlikte gerekibadet vakitlerinin, gerekse dini günlerin ve Kıble doğrultusunun belirlenmesi gibi ihtiyaçlarsistemli bir astronomi bilgisinin geliştirilmesini zaruri kılmıştır. Bu amaçla ilk olarak Yunanastronomi eserlerinin Lâtince'den Arapça'ya tercümeleri yapılmıştır. Tercüme aşamasınıbu alandaki diğer bilimsel faaliyetler takip eder. VIII Yüzyıla gelindiğinde İslâm astronomibiliminin oldukça büyük mesafeler katettiği görülür. Ancak X ve XI. Yüzyıla damgasını vuranFatımî astronom İbn Yunus, hem İslâm dünyası hem de bütünüyle insanlık tarihi için bualanda son derece önemli başarılar elde etmiştir. İslâm dünyasında XIII.Yüzyıla kadar İbnYunus’un çalışmaları üzerinde bir çalışmaya rastlanmaz. Fatımiler ile aynı coğrafyada birdevlet kurmuş olan Memlûkler, astronomi konusunda hem İbn Yunus’u hem de o dönemekadar yapılan bütün çalışmaları gölgede bırakacak çalışmalar yapmışlardır. İbnü’ş- Şâtir,İbnü’s-Sarrac gibi oldukça meşhur astronomi bilginleri bu dönemde yetişmiştir. Ayrıca isimlerinebakarak aslen Türk olduklarına büyük ölçüde kanaat getirdiğimiz; Yusuf İbn Tuğhan,Ahmed İbn Timurbay, Baylak el-Kıpçakî, Taybuga el-Baklamşî ve onun oğlu Ali İbn Taybugaile Seyfeddin Satılmış da bu dönemdeki astronomi bilimine katkıda bulunanlar arasındadır.

Anahtar Kelimeler

• Memlûkler, Astronomi, Muvakkit, Zic, Zaman Kaydetme, Usturlap, Kadran.

The Astronomy Of The Mamluks

Öz

Arabs’ interests in Astronomy and Astrology entitled “İlmü’l-hey’e” or “İlmül-felek” and “İlm ahkami’n-Nücum” also “İlm Sınaat-i Ahkami’n-Nücum”by Arabs commenced before the Islamic period. Their contacts with Romans and Sassanids provided them without reckless for astronomy and astrology. Moreover, it is recognized that Arabs have a lot of information about stars, inheritance of Keldanid astronomy. However, it can not be assumed that Arabs do not have scientific and systematical knowledge about astronomy. With the advent of ıslamic period, both as regulation of the times of prayer, religious days and direction of qibla necessities made essential to develop systematical astronomic knowledge. For that reason, Greek astronomical treatises were fırst translated from Latin into Arabic. Other scientific activities in this field followed that translation phase. By the VIII. Century, it was obvıous that Islamic astronomy science has taken large distance. However, Fatimid astronomer Ibn Yunus, the hallmark of X and XI.centuries, had great achivements for both Islamic world and entıre human’s history. Until XIII. Century in Islamic world there was not any study better than İbn Yunus treatises. Mamluks,who founded a state in the same area with Fatimids, dıd studies which shadowed both İbn Yunus and former explorations. Emınent astronomers such İbnü’şŞâtir and İbnü’s-Sarrac were brought up in this period. Also Yusuf İbn Tuğhan, Ahmed İbn Timurbay, Baylak el-Kıpçakî, Taybuga el-Baklamşî and his son Ali İbn Taybuga and Seyfeddin Satılmış who we decided when glancıng their names were Turkic origin and contributors of astronomy science in that period .

Anahtar Kelimeler

• Mamluks, Astronomy, Muwaqqit, Zij, Time Keeping, Astrolabe ,Quadrant