AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER

Savaş Şahin

doi:10.21563/sutad.856385

AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER

Öz

Türkmenlerin Afganistan’a yerleşmesi büyük gruplar halinde Selçuklular ve daha sonra da yine büyük kitleler halinde Ekim Devrimi’nden sonra olmuştur. Ersarı Türkmenleri savaş, açlık, kuraklık vb. sebeplerle ata toprakları olan Türkmenistan’dan ayrılarak yine atalarının toprakları olan eski adıyla Güney Türkistan olan Afganistan’ın kuzeyine göç etmişlerdir. Göç ettikleri coğrafyanın eski bir Türk yurdu olması, bölgede asırlardan beri Türkçe konuşulması, özellikle Çağatay Türkçesinin yazı dili olması Türkmenlerin dillerini koruma konusunda işlerini kolaylaştırdı. Bölgede Farsça’nın egemen dil olmasına rağmen Türkmenler dillerini korumayı başarabilmiştir. Afganistan Türkmenlerini en büyük boyunu oluşturan Ersarı ağzında arkaik yani eskicil kelimelerin korunması dikkat çekicidir. Ersarı ağzında yaşayan bu eskicil kelimelerin bir kısmı ses değişimine uğramış, bir kısmı ise herhangi bir ses değişimine uğramadan olduğu gibi korunmuştur. •

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahanov, K. (2013). Dil biliminin esasları. Ankara: TDK Yay.
Aksan, D. (2000). Her yönüyle dil (Ana çizgileriyle dilbilim). 3. c., Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay.: 439.
Altaylı, S. (1994). Azerbaycan Türkçesi sözlüğü I. İstanbul: MEB Yay.
Amansarıyev, C. (1970). Türkmen dialektologiyası. Aşgabat.
Ata, A. (1997). Kısasü’l-enbiya (Peygamber kıssaları), II cilt, giriş, metin, tıpkıbasım, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: 681-1, 2.
Ata, A. (1988a). Mukaddimetü’l – edeb. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay: 535.
Ata, A. (1998b). Nehcü’l-feradis, dizin-sözlük. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay.: 518.
Ata, A. (2002). Harezm altınordu Türkçesi. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi:36, İstanbul: Kitap Mat.

Atalay, B. (2006). Divanü lûgat-it Türk, IV Cilt. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: 521.
Atanıyazov, S. (1994). Şecere, Türkmeniŋ näsli daragtı. Aşgabat: Turan.
Caferoğlu, A. (1968). Eski Uygur Türkçesi sözlüğü. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yay.: 260.
Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. London: Oxford At The Clarendon Press.
Dilçin, C. (1983). Yeni tarama sözlüğü. Ankara: Ankara Üniversitesi Bas.
Eraslan, K. (1999). Mevlana sekkâkȋ divanı. Ankara: TDK Yay.
Eraslan, Kemal – vd. (1979). Kutadgu bilig III-indeks. Ankara:Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay.: 47.
Ercilasun, A. B., & Akkoyunlu, Z. (2014). Dȋvânu lugâti’it-Türk. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
Erol, H. A. (2008). Eski Türkçeden eski Anadolu Türkçesine anlam değişmeleri. Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları.
Gabaın, A. V. (2007). Eski Türkçenin grameri. (M. Akalın, Çev.). Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay.: 532.
Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe sözcüklerin köken bilgisi sözlüğü I-II. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
Ölmez, Z. K. (1996). Şecere-i terakime. Ankara: Simurg Yay.
Karaağaç, G. (1997). Lutfȋ divanı. Ankara: TDK Yay.
Karamanlıoğlu, A. F. (1989). Gülistan tercümesi. Ankara: TDK Yay.
Karasoy, Y. (1998). Şiban han dîvânı (inceleme-metin-dizin-tıpkıbasım). Ankara: TDK Yay.
Kıyasowa, G. & Geldimıradow, ve A. Durdıyew H. (2016). Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi. Aşgabat: Türkmen Döwlet Neşiryat Gullugı.
Korkmaz, Z. (2010). Gramer terimleri sözlüğü. Ankara: TDK Yay.
Kunos, D. I. (1902). Şejx sulejman efendi’s çagataj-osmanisches wörterbuch. Budapest.
Nadelyayev, V. & Nasilov, D. M. (1969). Drevetyurskiy slovar. Leningrad:Akademiya Nauk CCCR İnstitut Yazıkoznaniya.
Ölmez, M. (2003). Çağataycadaki eskicil öğeler üzerine. Mustafa Canpolat Armağanı, 135-142.
Özkan, N. (2007). Türk dilinin yurtları. Ankara: Akçağ Yay.
Özönder, S. B. (1996). Muhakemetü’-l-lugateyn. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay.: 656.
Radloff, W. (1905). Opıt slovarya tyurksih nareçiy (versuch eines wörterbuches der Türk dialekte), I. (1893), III (1905), S. Petersburg.
Sevortyan, E. V. (1974). Etimologiçeskiy slovar tyurskih yazıkov-I. Moskova.
Tekin, T. & Ölmez, M., & Ceylan, E., & Ölmez, Z. ve Eker, S. (1995). Türkmence-Türkçe sözlük. Ankara: Simurg Yay.
Toparlı, R. & Vural, H., ve Karaatlı, R. (2007). Kıpçak Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yay.
Vardar, B. (2001). Dilbilimin temel kavramları ve ilkeleri. İstanbul: Multılıngual Yay.
Vardar, B. (2010). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. İstanbul:Multılıngual Yay.
Yüce, N. (1988). Mukaddimetü’l edeb, giriş, dil özellikleri, metin, indeks. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay.:535.
Yücel, B. (1995). Bâbür dȋvânı. Ankara:TDK Yay..

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sanat ve Edebiyat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Savaş Şahin Bu kişi benim
0000-0003-4462-9006
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Nisan 2020

Gönderilme Tarihi

10 Haziran 2019

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Sayı: 48

DOI

https://doi.org/10.21563/sutad.856385

IZ

https://izlik.org/JA53WZ24TA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Şahin, S. (2020). AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 48, 13-26. https://doi.org/10.21563/sutad.856385

AMA

1.Şahin S. AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER. SUTAD. 2020;(48):13-26. doi:10.21563/sutad.856385

Chicago

Şahin, Savaş. 2020. “AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sy 48: 13-26. https://doi.org/10.21563/sutad.856385.

EndNote

Şahin S (01 Nisan 2020) AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 48 13–26.

IEEE

[1]S. Şahin, “AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER”, SUTAD, sy 48, ss. 13–26, Nis. 2020, doi: 10.21563/sutad.856385.

ISNAD

Şahin, Savaş. “AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 48 (01 Nisan 2020): 13-26. https://doi.org/10.21563/sutad.856385.

JAMA

1.Şahin S. AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER. SUTAD. 2020;:13–26.

MLA

Şahin, Savaş. “AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sy 48, Nisan 2020, ss. 13-26, doi:10.21563/sutad.856385.

Vancouver

1.Savaş Şahin. AFGANİSTAN TÜRKMENLERİNİN ERSARI AĞZINDA ESKİCİL KELİMELER. SUTAD. 01 Nisan 2020;(48):13-26. doi:10.21563/sutad.856385