OSMANLI DEVLETİ’NDE BAKTERİYOLOJİ ÖĞRETİMİNİN ÖNCÜSÜ DOKTOR HAMDİ AZİZ PAŞA VE 1902-1904 IRAK KOLERASINA DAİR TESPİTLERİ

Mekteb-i Tıbbiye’de müstakil bakteriyoloji öğretimini başlatan ve uzun yıllar bakteriyoloji muallimi olarak çalışan Dr. Hamdi Aziz Paşa, 1902-1904 yılları arasında Halep Vilayeti’nde, Zor Sancağında ve Irak’ta etkili olan kolera salgını sırasında sağlık heyeti reisliği de yapmıştır. Bu görevi sırasındaki tespitlerini ve görüşlerini “Suriye Kıtasıyla Zor Sancağı ve Hıtta-ı Irakiye’de Kolera İstilatı, 1318-1320” isimli eserinde toplamıştır. Çalışmamızın temel kaynaklarından olan bu eser, koleranın Irak’taki tahribatına, yayılma güzergâhlarına ve koleraya karşı alınması gereken tedbirlere dair tespitleri içermektedir. 115 yıl önce yazılan bu eser günümüzdeki bazı hataların geçmişteki örneklerini de göstermektedir. Eserdeki tespitler dönemin idarecileri için halk sağlığının korunması noktasında rehber niteliğindedir. Ayrıca bu tespitler Covid-19 salgını ile mücadele ettiğimiz şu günlerde benzer durumlarla karşılaşan günümüz idarecilerine de katkı verecektir. Çalışmamızın amacı hem Dr. Hamdi Aziz Paşa’nın hayatı, hizmetleri ve eserleri hakkında bilgi vermek hem de 1902-1904 yılları arasında Irak coğrafyasında etkili olan kolera salgınına dair tespitlerini ortaya koymaktır. Çalışmamızın dayandığı kaynaklar Osmanlı Arşivi’nin farklı tasniflerinden temin ettiğimiz belgeler ile Dr. Hamdi Aziz Paşa’nın yukarıda ismini belirttiğimiz eseridir. Ayrıca konumuza ilişkin bazı araştırma eserlerinden de faydalanılmıştır.