Comparison of Education Policies in the Union and Progress Period and the Early Republic Period

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 40 - 54, 30.12.2025

Mustafa Çıkmaz , Ferit Yücebaş

https://doi.org/10.54971/synergy.1697898

https://izlik.org/JA57DY83GB

Öz

There is a significant continuity observed between the Committee of Union and Progress, which was influential in the last period of the Ottoman Empire, and the cadres that shaped the early years of the Republic of Turkey. Although the two periods have some similarities in terms of education policies, there are significant differences between these two periods in terms of goals, methods and ideological foundations. In this context, the main purpose of this study is to comparatively examine the education policies of the Union and Progress Period and the Early Republic Period. The main goal of education policies during the Committee of Union and Progress was to establish a central authority by preserving the multinational structure of the empire and to establish a balance between the ideologies of Ottomanism, Islamism and Turkism. With the aim of ensuring national unity and social integrity in education, steps were taken to add modern science and technology courses to the curriculum. The Early Republican Period witnessed a more radical and structural transformation process, and with the revolutions and activities carried out during this period, efforts were made to base education on secular, scientific and national foundations. In both periods, education was seen as a tool of modernization, but the forms of instrumentalization differed.

Anahtar Kelimeler

Committee of Union and Progress , Early Republic , Education Policies , Nationalism , Secularization.

Etik Beyan

Since this research was conducted on written documents and works, it does not require ethical committee approval.

Proje Numarası

Yok

İttihat ve Terakki Dönemi ile Erken Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikalarının Karşılaştırılması

https://izlik.org/JA57DY83GB

Öz

Osmanlı Devleti’nin son döneminde etkili olan İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarını şekillendiren kadrolar arasında önemli bir süreklilik gözlemlenmektedir. Eğitim politikaları açısından her iki dönem bazı yönleriyle benzerlikler taşısa da bu iki dönem arasında hedef, yöntem ve ideolojik temeller bakımından belirgin farklılıklar vardır. Bu bağlamda, İttihat ve Terakki Dönemi ile Erken Cumhuriyet Dönemi eğitim politikalarının karşılaştırmalı olarak ele alınması, bu çalışmanın temel amacıdır. İttihat ve Terakki Dönemi’nde eğitim politikalarının temel hedefi, imparatorluğun çok uluslu yapısını koruyarak merkezi bir otorite inşa etmek ve Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük ideolojileri arasında denge kurulmak istenmiştir. Eğitimde milli birlik ve toplumsal bütünlüğün sağlanması amaçlanarak, modern bilim ve teknik derslerinin müfredata eklenmesine yönelik adımlar atılmıştır. Erken Cumhuriyet Dönemi ise daha radikal ve yapısal bir dönüşüm sürecine sahne olmuş ve bu dönemde yapılan inkılâp ve faaliyetler ile eğitim, laik, bilimsel ve ulusal temellere dayandırılmaya çalışılmıştır. Her iki dönemde de eğitim bir modernleşme aracı olarak görülmüş, ancak araçsallaştırma biçimleri farklılık göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

İttihat ve Terakki , Erken Cumhuriyet , Eğitim Politikaları , Milliyetçilik , Laikleşme.

Etik Beyan

Bu araştırma yazılı belge ve eserler üzerinde gerçekleştirildiğinden etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

Yok

Kaynakça

• Akyüz, Y. (2021). Türk eğitim tarihi (22. baskı). Pegem Akademi.
• Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Çev.). Metis Yayınları. Arat, Z. F. (1994). Turkish women and the Republican reconstruction of tradition. In R. Tapper (Ed.), Islam in modern Turkey: Religion, politics and literature in a secular state (pp. 57–79). I.B. Tauris.
• Aşkın, D. (2017). Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde medrese eğitim sistemi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında eğitimin konjonktürel boyutu. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 977-995.
• Avcı, C. (2013). Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 3(1), 43-60.
• Aytekin, H. (1987). İttihad ve Terakki devri eğitim teşkilatı (1913-1918). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Bağdatlı, Ö., & BIÇAK, D. A. (2018). İslam siyaset düşüncesinin kavramsal temelleri. Dergâh Yayınları, İstanbul.
• Bayraktar, Ö. (2012). Güneş Dil Teorisi: “Batı” ve “Türk” arasındaki sınırı idare etmek. Spectrum: Journal of Global Studies, 4(2), 137-149.
• Bora, T. (1997). Cumhuriyetin ilk döneminde milli kimlik. In N. Bilgin (Ed.), Cumhuriyet, demokrasi ve kimlik. Bağlam Yayınları.
• Bozaslan, B. M., & Çokoğullar, E. (2015). Osmanli’dan Cumhuriyet’e Modern Eğitimin İnşasi: Devletin Kurtarilmasindan Devletin Kurulmasina. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(3), 309-329.
• Copeaux, É. (1998). Tarih ders kitaplarında (1931-1993) Türk tarih tezinden Türk-İslam sentezine. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Çelebi, N., & Kazancı, E. (2021). Cumhuriyet dönemi eğitim politikaları ve yabancı eğitim uzmanlarının eğitimdeki etkileri (1923-1960). Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 198-218.
• Düzgün, Ş. A. (2021). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Modernleşmenin Süreç Analizi. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(19), 17-36.
• Ergün, M. (1996). İkinci meşrutiyet devrinde eğitim hareketleri. Ocak Yayınları.
• Gökçe, F. (2007). Değişme sürecinde devlet ve eğitim. Pagem Akademi.
• Hanioğlu, M. Ş. (2001). Preparation for a revolution: The Young Turks, 1902–1908. Oxford University Press.
• Hanioğlu, M. Ş. (2008). A brief history of the late Ottoman Empire. Princeton University Press.
• İnal, K. (2004). Eğitim ve iktidar: Türkiye’de eğitim politikalarının sosyo-politik temelleri. Ütopya Yayınevi.
• Kaplan, İ. (2005). Türkiye’de milli eğitim ideolojisi ve siyasal toplumsallaşma üzerindeki etkisi. İletişim Yayınları.
• Kaplan, M. (1995). Türkiye'de milli eğitim ideolojisi. İletişimYayınları.
• Karpat, K. H. (2009). Osmanlı'dan günümüze kimlik ve ideoloji (Vol. 2054). Timaş yayınları.
• Koçer, H. (1970). Ali, Türkiye’de modern eğitimin doğuşu ve gelişimi. İstanbul: Milli.
• Lewis, B. (1993). Modern Türkiye’nin doğuşu (M. Kıratlı, Çev.). TTK Yayınları.
• Meşe, E. (2017). TÜRK SAĞINDA KÖY ENSTİTÜLERİ ALGISI. Asya Studies, 1(1), 83-95.
• Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1977). History of the Ottoman Empire and modern Turkey: Reform, revolution and republic. Cambridge University Press.
• Smith, A. D. (1999). Milli kimlik (B. S. Şener, Çev.). İletişim Yayınları.
• Somel, S. A. (2010). The modernization of public education in the Ottoman Empire, 1839–1908. Brill.
• Şen, Z. (2017). Türk çağdaşlaşma hareketinde (Cumhuriyet döneminde) gerçekleştirilen atılımlar. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, (45), 147-164.
• Üstel, F. (2004). Makbul vatandaş’ın peşinde: II. Meşrutiyet’ten bugüne vatandaşlık eğitimi. İletişim Yayınları.
• Yay, T. (2019). Atatürk dönemi Türkiye ekonomisi ve Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan miras. Contemporary Research in Economics and Social Sciences, 3(1), 77-114.
• Yetişgin, M., ve Dumanoğlu, S. C. (2017). Osmanlı Darülmuallimin Mektebi: Maraş Darülmuallimini. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16(4).
• Zürcher, E. J. (2004). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. İletişim Yayınları.