Araştırma Makalesi

ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS

Sayı: 51 1 Temmuz 2022
  • Ceren Zeynep Pirim *
PDF İndir
TR EN

ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS

Öz

Uluslararası andlaşmaların taraflar nezdinde bağlayıcı olduğunu ve iyi niyetle ifa edilmeleri gerektiğini ifade eden pacta sunt servanda ilkesinin temel amacı, her devletin zamanında ortaya koyduğu iradenin arkasında durmasını sağlayarak devletlerarası ilişkilerde ve uluslararası hukuk düzeninde istikrarı sağlamak ve korumaktır. Bununla birlikte, bir andlaşmanın yapıldığı dönemdeki koşulların önemli ölçüde değişmesi halinde andlaşmanın tarafları arasındaki denge bozulabilecek, andlaşmanın konu ve amacı anlamsızlaşabilecek ve hatta ortadan kalkabilecektir. Bu çerçevede, pacta sunt servanda ilkesini hiçbir koşulda istisnası olmayan bir ilke olarak yorumlamak, uluslararası andlaşmalardan doğan yükümlülüklerinden çok farklı konjonktür ve koşullarda bile kurtulamayacağını düşünen devletleri ahdî ilişkiler içine girmemeye sevk edebilecek ve uluslararası ilişkilerde istikrarsızlığa yol açabilecektir. İşte ahdî uluslararası hukukta istikrar ve değişim arasındaki denge, andlaşmaların, akdedilmelerine zemin hazırlayan koşullardan bağımsız düşünülemeyeceği anlayışı üzerine kurulu olan ve geleneksel olarak rebus sic stantibus olarak adlandırılan “koşullarda esaslı değişiklik” ilkesi aracılığıyla sağlanmaya çalışılmaktadır. İlke, uluslararası andlaşmaların, yapıldıkları dönemdeki koşullarda taraflarca öngörülemeyen esaslı değişiklikler yaşanması durumunda sona erdirilebileceklerini veya tarafların bu andlaşmalardan çekilebileceklerini öngörmektedir. Uluslararası andlaşmalar hukukunun yerleşik ilkelerinden biri olan rebus sic stantibus, bu alanın aynı zamanda en tartışmalı ilkelerinden biridir. Gerek ulusal gerek uluslararası yargı mercileri ilkeyi uygulamakta çoğu zaman tereddüt etmekte ve pozitif uluslararası hukukun bir parçası olduğu artık tartışma götürmüyorsa da ilkenin tam olarak ne anlama geldiğine ilişkin devletler arasında görüş ayrılıkları bulunmaktadır. 1969 Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’nin 62. maddesi ve uluslararası içtihat ilkenin “uluslararası andlaşmaların taraflarının ortak beklentileri” temelinde uygulanması yönünde objektif bir anlayış benimsemekte, devlet uygulamaları ise “devletlerin yaşamsal menfaatleri” temelinde sübjektif bir yorumu kabul etmiş görünmektedir. Elinizdeki çalışma, rebus sic stantibus ilkesinin, bir yandan amacına hizmet edebilmesi, diğer yandan devletler tarafından keyfî bir biçimde kullanılmasının önüne geçilebilmesi için nasıl bir muhakeme yürütülerek ileri sürülmesi gerektiğini tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akkaya D, Uluslararası Andlaşmalarda Şartların Esaslı Değişimi: Rebus Sic Stantibus İlkesi (Seçkin 2021).
  2. Ayhan H, Uluslararası Antlaşmalar Hukukunda Şartların Esaslı Değişikliği İlkesi. Rebus Sic Stantibus İlkesi (Adalet 2018).
  3. Brierly JL, ‘Some Considerations on the Obsolescence of Treaties’ (1925) 11 Transactions of the Grotius Society 11-20.
  4. Brierly JL, The Law of Nations: An Introduction to the International Law of Peace (Clarendon Press 1963).
  5. Briggs HW, ‘Unilateral Denunciation of Treaties: The Vienna Convention and the International Court of Justice’ (1974) 68(1) American Journal of International Law 51-68.
  6. Bynkershoek CV, Quaestionum Juris Publici Libri Duo. Translation by Tenney Frank (Clarendon Press 1930).
  7. Bullington JP, ‘International Treaties and the Clause “Rebus Sic Stantibus”’ (1927) University of Pennsylvania Law Review 153-177.
  8. Craven M, ‘What Happened to Unequal Treaties? The Continuities of Informal Empire’ (2005) 74 Nordic Journal of International Law 335-382.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ceren Zeynep Pirim * Bu kişi benim
0000-0001-6680-6494
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Temmuz 2022

Gönderilme Tarihi

18 Ocak 2022

Kabul Tarihi

16 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 51

Kaynak Göster

APA
Pirim, C. Z. (2022). ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 51, 47-76. https://doi.org/10.54049/taad.1139345
AMA
1.Pirim CZ. ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS. TAAD. 2022;(51):47-76. doi:10.54049/taad.1139345
Chicago
Pirim, Ceren Zeynep. 2022. “ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, sy 51: 47-76. https://doi.org/10.54049/taad.1139345.
EndNote
Pirim CZ (01 Temmuz 2022) ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 51 47–76.
IEEE
[1]C. Z. Pirim, “ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS”, TAAD, sy 51, ss. 47–76, Tem. 2022, doi: 10.54049/taad.1139345.
ISNAD
Pirim, Ceren Zeynep. “ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 51 (01 Temmuz 2022): 47-76. https://doi.org/10.54049/taad.1139345.
JAMA
1.Pirim CZ. ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS. TAAD. 2022;:47–76.
MLA
Pirim, Ceren Zeynep. “ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, sy 51, Temmuz 2022, ss. 47-76, doi:10.54049/taad.1139345.
Vancouver
1.Ceren Zeynep Pirim. ULUSLARARASI ANDLAŞMALAR HUKUKUNDA DEĞİŞİM, İSTİKRAR ve DEĞİŞİM YOLUYLA İSTİKRAR: REBUS SIC STANTIBUS. TAAD. 01 Temmuz 2022;(51):47-76. doi:10.54049/taad.1139345

Cited By