ÇOK KÜLTÜRLÜLÜK VE İNSAN HAKLARI: BİRLEŞİK KRALLIK’TAKİ ŞERİAT KONSEYLERİ ÜZERİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Tarih boyunca, devletler çoğunlukla kendi egemenlikleri altında birden fazla kültürel kimliğe sahip toplulukları barındırmıştır. Bu nedenle, kültürel çeşitliliklere ilişkin bir politika geliştirmek, devletlerin temel görevlerinden biridir. Bu durum, çok kültürlülük tartışmalarını devlet ve siyaset teorisinin önemli konularından biri haline getirmektedir. Çok kültürlülük, hukuk teorisi açısından da önemli olabilmekte çünkü devletlerin hukuk politikalarında da farklılaşmayı, başka bir ifadeyle hukuki çoğulluğu beraberinde getirebilmektedir. Çok kültürlülüğün hukuk alanındaki yansıması olarak hukuki çoğulluk, genellikle sömürge-sonrası devletlerde, mevcut hukuk sisteminin yanında dini, geleneksel ya da yerlilere özgü hukukun uygulanması olarak tezahür etmektedir. Benzerleri farklı ülkelerde görülen, Birleşik Krallık’ta son yıllarda artışa geçen sayılarıyla Müslüman topluluk için faaliyet gösteren Şeriat Konseylerinin hukuki çoğulluk uygulaması olarak görülüp görülemeyeceği tartışılması gereken önemli sorulardan biridir. Birleşik Krallık’ta yaşayan Müslümanlara ait özel hukuk uyuşmazlıklarını çözüme kavuşturmak için çalışan, özellikle büyük oranda kadınlardan gelen İslami boşanma taleplerini inceleyen Şeriat Konseyleri, herkes için tek hukuk (one law for all)” ilkesini ihlal etme tehlikesini barındırması ve kadın haklarının ihlali endişesiyle eleştirilmiştir. Söz konusu eleştiriler, insan hakları ile çok kültürlülük ya da daha geniş anlamda insan hakları ile kültürel görecilik arasındaki tartışmayı gündeme getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çok kültürlülük
• hukuki çoğulluk
• insan hakları
• şeriat konseyleri
• Birleşik Krallık

Multiculturalism and Human Rights: An Evaluation of Shari’a Councils in The United Kingdom

Öz

Throughout history, states have often harbored communities with multiple cultural identities under their sovereignty. Therefore, developing a policy on cultural diversity is one of the main tasks of states. This makes multiculturalism debates one of the most important issues in state and political theory. Multiculturalism can also be important for legal theory because it can bring about differentiation in the legal policies of states, in other words, legal pluralism. Legal pluralism as a reflection of multiculturalism in the field of law is often manifested in post-colonial states as the application of religious, traditional or indigenous law alongside the existing legal system. One of the important questions to be discussed is whether the Sharia Councils operating for the Muslim community in the United Kingdom, the number of which has increased in recent years, can be seen as a practice of legal pluralism. Sharia Councils, which work to resolve private law disputes of Muslims living in the United Kingdom, and which examine Islamic divorce requests, especially from women, have been criticized for the danger of violating the principle of “one law for all” and for violating women’s rights. These criticisms raise the debate between human rights and multiculturalism, or more broadly between human rights and cultural relativism.

Anahtar Kelimeler

• Multiculturalism
• legal pluralitsm
• shari’a councils
• human rights
• United Kingdom

Kaynakça

1. Addison N, ‘Foreword: Sharia Tribunals n Britain- Mediators or Arbitrators?’ in Denis MacEoin and David G. Green (eds), Sharia Law or ‘One Law for All? (CIVITAS 2009)
2. Aydın H, ‘İngiltere’de İslami Yargı Kurumlarının Sınırları’ (2003) 5 Darulhadis İslami Araştırmalar Dergisi
3. Appiah K A, The Ethics of Identity (Princeton University Press 2005)
4. Bell G F, ‘Multiculturalism in Law is Legal Pluralism – Lessons form Indonesia, Singapore and Canada’ (2006). Singapore Journal of Legal Studies
5. Cumper P, ‘Multiculturalism, Human Rights and the Accommodation of Sharia Law’ (2014) [14] Human Rights Law Review
6. Davies M, ‘Legal Pluralism’ in Peter Cane and Herbert M. Kritzer (eds.) The Oxford Handbook of Empirical Legal Research (Oxford University Press 2010)
7. Değirmencioğlu B, Westphalian Modelden Bugüne Egemenliğin Dönüşümü Bağlamında Yeni Dünya Düzeninin İnşası (Adalet Yayınları 2022)
8. DiSalvo D and Ceaser J W, ‘Affirmative Action and Positive Discrimination’ (2004) 25[1] Tocqueville Review

9. Douglas G, Norman Doe, Sophie Gilliat-Ray, Russell Sandberg and Asma Khan, Social Cohesion and Civil Law: Marriage, Divorce and Religious Courts-Report of a Research Study funded by the AHRC (Cardiff University 2011)
10. Ensaroğlu Y, ‘Modernleşme Sürecinde Çokkültürlülük’ içinde Helsinki Yurttaşlar Derneği (ed), Modernleşme ve Çokkültürlülük (İletişim Yayınları 2001)
11. Ernon A M, ‘Conceiving Islamic Law in a Pluralist Society: History, Politicsand Multicultural Jurisprudence’ (2006) Singapore Journal of Legal Studies
12. Fendoğlu H T, Türk Anayasa Hukuku Tarihi (Yetkin Yayınları 2021)
13. Güllüpınar F, ‘Eşitsizlik ve Toplumsal Tabakalaşma Açısından Vatandaşlık Üzerine Sosyolojik Bir Analiz’ (2012) 67[1] Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi
14. Katıman E ve Arslan E, ‘İnsan Hakları Hukukunda Hukuki Çoğulculuk’ (2020) 5[1] Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Arş. Gör. Ceren Damar Şenel Armağanı Cilt II 1941
15. Kaya K, ‘Bir Toplum Mühendisliği Aracı Olarak Hukuk’ içinde: Ali Şafak Balı (ed), Hukuk Politikası (Astana Yayıncılık 2016)
16. Kenanoğlu M M, Osmanlı Millet Sistemi: Mit ve Gerçek (3.Bs. Klasik Yayınları 2020)
17. Kukathas C, ‘Liberalism and Multiculturalism: The Politics of Indifference’ (1998) 26[5] Political Theory
18. Kundakçı F S, ‘İnsan Hakları Kuramı: Çok-Kültürlülük Tartışmaları Üzerine Bir Değerlendirme’ (2009) 56 Liberal Düşünce
19. Kymlcika W, ‘Çok Kültürlülük: Başarı, Başarısızlık ve Gelecek’ (çev. Fatih Öztürk) (2012) 70[2] İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası
20. — —, Çokkültürlü Yurttaşlık: Azınlık Haklarının Liberal Teorisi (1998 [1995]) Ayrıntı Yayınları)
21. MacEoin D and Green D G (eds), Sharia Law or ‘One Law for All? (CIVITAS 2009)
22. Neo J L, ‘Legal Pluralism in Centralist Singapore’ in Guillaume Tusseau (ed.), Debating Legal Pluralism and Constitutionalism: New Trajectories for_Legal Theory in the_Global Age (Springer Publishing 2020)
23. Laçiner Ö, ‘Çokkültürlülük’ içinde Helsinki Yurttaşlar Derneği (ed), Modernleşme ve Çokkültürlülük (İletişim Yayınları 2001)
24. Lukito R, Legal Pluralism in Indonesia: Bridging the Unbidgeable (Routledge Publishing 2013)
25. Park J W, The National Identity of a Diaspora: A Comparative Study of the Korean Identity in China, Japan and Uzbekistan (Yayımlanmamış Doktora Tezi LSE 2005)
26. Pekel A, İnsan Haklarının Evrenselliğine Kültürel Görecilik İtirazı ve Tartışmayı Uzlaştırma Çabaları (Adalet Yayınevi 2023)
27. Salihpaşaoğlu Y, Hukuka Giriş (Adalet Yayınevi 2023)
28. Saygılı A, ‘Modern Devletin Çıplak Sureti’ (2010) 59[1] Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
29. Shachar A, ‘The Paradox of Multicultural Vulnerability: Individual Rights, Identity Groups and the State’ in Christian Joppke and Steven Lukes (eds), Multicultural Questions (Oxford University Press 2004)
30. Shorten A, Çokkültürlülük: Günümüzde Çeşitliliğin Siyasi Teorisi (Abdulvahit Gezer, Lejand Kitap Yayınları 2004)
31. The Independent review into the application of sharia law in England and Wales, Presented to Parliament by the Secretary of State for the Home Department by Command of Her Majesty (Counter Extremism Unit 2018)
32. Uddin I, ‘Sharia Councils in the UK: Reform and Regulation’ in Samia Bano (ed), The Sharia Inquiry, Religious Practice and Muslim Family Law in Britain (Routledge Publishing 2023)
33. Üye S, Teoride ve Pratikte Hukuki Çoğulluk (Turhan Kitabevi 2013)
34. Vartija D and Bermejo S M, ‘Inequalities in Early Modern History (ca. 1500–1800)’ in Jan Hansen, Jochen Hung, Jaroslav Ira, Judit Klement, Sylvain Lesage, Juan Luis Simal and Andrew Tompkins (eds) European Experience (OpenBook Publishers 2023)
35. Vurucu İ, ‘Kimliksiz vatandaşlık mümkün mü?’ (2020) 5 Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi
36. Arbitration Act 1996, erişim 04.07.2024.
37. Atar F, “Muhâlea”, TDV İslâm Ansiklopedisi erişim 02.10.2024.
38. Beavan E, ‘Lord Chief Justice backs Dr Williams over sharia’ 10 July 2008 erişim:27.09.2024.
39. Bell D, ‘In the name of law’ (The Guardian, 14 June 2007) erişim 09.07.2024.
40. Bowen J R, ‘Private Arrangement: ‘Recognizing Sharia’ in England (2009) https://web.archive.org/web/20090712043802/http://bostonreview.net/BR34.2/bowen.php> erişim 09.07.2024.
41. Bowcott O, ‘Law Society withdraws guidance on sharia wills’ (The Guardian, 24 November 2014) erişim:22.07.2024.
42. Butt R, ‘Archbishops backs sharia law for British Muslims’, (The Guardian, 7 February 2008) erişim 19.07.2024.
43. Cameron D, ‘PM’s Speech at Munich Security Conference’ 5 February 2011 erişim 19.07.2024.
44. Corbin J, ‘Are Sharia Councils failing vulnareble women?’ (BBCNews 7 April 2013) erişim 09.07.2024.
45. Coste A A, “Muslim Arbitration Tribunal and Sharia Courts – Objectives and legal jurisdiction within England and Canada”, Academia erişim 16.07.2024.
46. Council of Europe Committee on Legal Affairs and Human Rights [2019] ‘Compatibility of Sharia law with the European Convention on Human Rights: can States Parties to the Convention be signatories to the Cairo Declaration?’, Report, Doc.14787 erişim 21.07.2024.
47. Equality and Human Rights Commission, ‘David Cameron: extremism, individual rights and the rule of law in Britain’, 26 February 2008 erişim 19.07.2024.
48. Eagan J L, ‘Multiculturalism’ Encyclopedia Britannica erişim 23.08.2024.
49. Francouis M C, ‘Why banning Sharia courts would harm British Muslim women’ (The Telegraph 16 July 2014) erişim 09.07.2024.
50. Gardner C, ‘What’s legal about family arbitration?’ (The Guardian 23 February 2012) erişim 16.07.2024.
51. Grayling C, ‘Common Debates’ erişim 16.07.2024.
52. Hirsh A, ‘Fears over non-Muslim’s use of Islamic law to resolve disputes’ (The Guardian, 14 March 2010) erişim 20.07.2024.
53. Narain J, ‘Muslim mother who forced her school-age daughtersto marry their cousins is jailed for 3 years’ (Daily Mail, 22 May 2009) erişim 17.07.2024.
54. National Secular Society, Written Evidence submitted by the National Secular Society 2 erişim:17.07.2024
55. Online Etymology Dictionary, ‘Council’ erişim 17.07.2024.
56. Quinn B, ‘Rish, Sunak rejects Braverman claim multiculturalism has failed” (The Guardian, 28 September 2023) erişim 30.09.2024.
57. Rudd A, ‘Written Statment’ erişim 16.07.2024.
58. Torrance D, ‘Sharia Law Courts in the UK’, House of Commons Library, 1 May 2019 erişim 16.07.2024.
59. Talwar D, ‘Growing use of Sharia by UK Muslims’ (BBC, 16 January 2012) erişim:21.07.2024.
60. Swaine J, ‘Sharia law should be introduced into legalsystem, says leading barrister’ (Telegraph, 26 November 2008) erişim 17.07.2024.
61. Refah Partisi v. Turkey, 41340/98, 41342/98, 41343/98, 41344/98, 13/02/2003 erişim 22.07.1991.
62. Sharia Council erişim 26.09.2024.
63. Sharia Courts interfered to protect domestic abusers, MPs told (Independent 31 October 2016) erişim 09.07.2024
64. ‘Sharia Law Review to focus on fairness to UK women- Theresa May’ (BBC, 26 May 2016) erişim 21.07.2024.
65. TDK, ‘Konsey’ erişim 17.07.2024.
66. Talip T, ‘Şeriat’, TDV İslam Ansiklopedisi erişim 08.07.2024.
67. UK Parliament, ‘Written Evidence submitted by Muslim Women’s Network’ erişim 22.07.2024.