he Principle of Foreseeability in the Turkish Penal Code and Code of Criminal Procedure: Conceptual Framework and Practical Implications

Yıl 2025, Sayı: 62, 219 - 248, 30.04.2025

Celal Hakan Kan

https://doi.org/10.54049/taad.1683870

Öz

The principle of foreseeability serves as a fundamental concept in criminal law, delineating the boundaries of lawful expectations placed on individuals and shaping the foundation of criminal liability. This study examines the conceptual framework and practical implications of the principle of foreseeability within the scope of the Turkish Penal Code and the Code of Criminal Procedure. By exploring its connection with legal constructs such as necessity, duress, and exceeding the limits of self-defence, the research delves into the intersections of foreseeability with other key doctrines. A comparative analysis of Turkish and German legal systems highlights divergent doctrinal approaches and debates surrounding the concept. The study addresses the ambiguities inherent in the boundaries of foreseeability and their impact on determining individual liability, emphasizing the consequences for legal certainty and predictability in criminal law. Finally, the research underscores the importance of foreseeability in ensuring criminal justice and offers practical recommendations to address challenges encountered in its application.
Keywords: Foreseeability, Criminal Law, Turkish Penal Code, Grounds for Excuse, Necessity, Legal Certainty, Predictability

Anahtar Kelimeler

Foreseeability , criminal law , Turkish Penal Code , grounds for excuse , necessity , legal certainty , predictability

TÜRK CEZA VE CEZA MUHAKEMESİ KANUNLARINDA BEKLENEBİLİRLİK İLKESİ: KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE UYGULAMADAKİ YANSIMALAR

Öz

Beklenebilirlik ilkesi, ceza hukukunda bireylerden hukuka uygun davranışların talep edilebilme sınırlarını belirleyen temel bir kavramdır ve ceza sorumluluğunu şekillendiren önemli bir unsurdur. Bu çalışma, Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde, beklenebilirlik ilkesinin kavramsal çerçevesini ve uygulamadaki yansımalarını analiz etmektedir. Beklenebilirlik; zorunluluk hali, cebir ve tehdit altında suç işlenmesi, meşru savunma sınırının aşılması gibi ceza hukuku kurumlarıyla ilişkilendirilerek incelenmiştir. Türk ve Alman hukuk sistemleri karşılaştırmalı olarak ele alınmış, bu bağlamda doktrindeki farklı yaklaşımlar ve tartışmalar değerlendirilmiştir. Çalışma, beklenebilirlik kavramının sınırlarına ilişkin belirsizliğin, bireysel sorumluluğun tespitine etkilerini ve bu durumun ceza hukukunda hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik açısından doğurduğu sonuçları ortaya koymaktadır. Beklenebilirlik ilkesinin ceza adaletinin tesisindeki yeri ve önemi vurgulanarak, hukuki uygulamada karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Beklenebilirlik , ceza hukuku , türk ceza kanunu , mazeret nedenleri , zorunluluk hali , hukuki güvenlik , öngörülebilirlik

Kaynakça

• Akbulut B, Ceza Hukuku Genel Hükümler (8. bs, Adalet Yayınevi 2021)
• Artuk M E, Gökcen Ahmet, Alşahin M. Emin ve Çakır Kerim, Ceza Hukuku Özel Hükümler (Adalet Yayınevi 2019)
• Baumann J, Weber U, Mitsch W ve Eisele J, Strafrecht Allgemeiner Teil, § 18 Schuldausschließungsgründe und Verbotsirrtum
• Bernsmann K, Entschuldigung durch Notstand (Carl Heymanns Verlag KG 1989)
• Bockelmann P ve Volk K, Strafrecht Allgemeiner Teil (4. bs, Beck 1987)
• Demirbaş T, Ceza Hukuku Genel Hükümler (16. bs, Seçkin Yayıncılık 2021)
• Dönmezer S ve Erman S, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Cilt II (12. bs, Beta Yayıncılık 1999)
• Frellesen P, Die Zumutbarkeit der Hilfeleistung (Alfred Metzner Verlag 1980)
• Jakobs G, Strafrecht Allgemeiner Teil (2. bs, Walter de Gruyter 1991)
• Jescheck H-H, ‘Alman Ceza Hukuku Reformu (*) Genel Hükümler’ (Teoman Oğuzhan çevirisi) (1978) 44 Journal of Istanbul University Law Faculty
• — —, Allgemeiner Teil des deutschen Strafrechts (5. bs, Duncker & Humblot 1996)
• Kangal Z T, Ceza Hukukunda Zorunluluk Durumu (Seçkin Yayınları 2010)
• Keçelioğlu E, Taksirli Suçun Dogmatiği (Turhan Kitabevi 2015)
• Koca M, ‘YTCK’da Hukuka Uygunluk Sebepleri’ (2006) 1 Ceza Hukuku Dergisi
• — — ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. bs, Seçkin Yayıncılık 2022)
• Liszt Franz v. ve Schmidt Eberhard, Lehrbuch des Deutschen Strafrechts (25. bs, Walter de Gruyter & Co. 1927)
• Mangakis G A, ‘Über das Verhältnis von Strafrechtsschuld und Willensfreiheit’ (1963) 75 Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft
• Maurach R, Gössel Heinz ve Zipf Heinz, Strafrecht Allgemeiner Teil, Teilband 1 (8. bs, C.F. Müller 2003)
• — —, Gössel Heinz, Zipf Heinz, Dölling Dieter, Laue Christian ve Renzikowski Joachim, Strafrecht Allgemeiner Teil, Teilband 2 (8. bs, C.F. Müller 2014)
• Meraklı S, ‘Mazeret Sebeplerinin Türk Ceza Kanunu Bakımından Değerlendirilmesi’ (2010) 12 Ceza Hukuku Dergisi
• — —, Ceza Hukukunda Kusur (2. bs., Seçkin Yayıncılık, 2020)
• Mezger Edmund ve Blei Hermann, Strafrecht I. Allgemeiner Teil (16. bs, C.H. Beck 1975)
• Özbek V Ö ve Doğan K, ‘Zorunluluk Halinin (TCK m. 25/2) Hukuki Niteliği’ (2007) 9(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
• — —, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (13. bs, Seçkin Yayıncılık 2022)
• Özgenç İ, Türk Ceza Kanunu Gazi Şerhi (Genel Hükümler) (3. bs, Açık Ceza İnfaz Kurumu Matbaası 2006)
• Roxin C, ‘„Schuld“ und „Verantwortlichkeit“ als strafrechtliche Systemkategorien’ in Grundfragen der Gesamten Strafrechtswissenschaft, Festschrift für Heinrich Henkel zum 70. Geburtstag (Walter de Gruyter 1974)
• — —, Strafrecht Allgemeiner Teil (Vol. 1, Beck 2006)
• Schlee A, Zumutbarkeit bei Vorsatz-, Fahrlässigkeits- und Unterlassungsdelikten (Verlag Dr. Kovac 2009)
• Schönke A, Schröder Horst ve Kinzig Jörg, StGB § 46, kn. 13a
• Sözüer A, ‘Türk Ceza Kanununda Öngörülen Mazeret Sebeplerine İlişkin Soru ve Cevaplar’ (2006) 6 Hukuki Perspektifler Dergisi
• Wortmann Lars, Inhalt und Bedeutung der „Unzumutbarkeit normgemäßen Verhaltens“ im Strafrecht (Nomos 2002)