Öz

In this study, competent courts in cases arising from international transportation contracts are examined through the lens of private international law. Within this framework, the issue is analyzed in the context of international agreements to which Turkey is a party, and where these agreements do not apply, it is evaluated according to the MÖHUK framework. Since the Warsaw and Montreal Conventions are international agreements with very broad participation, cases regarding the legal liability of the carrier generally fall within the scope of these Conventions. On the other hand, if one of the points of departure or arrival is in Turkey and the other place is in a state that is not a party to these international conventions, the MÖHUK regime may apply. In these cases, the international jurisdiction of Turkish courts in carrier liability cases is determined in accordance with the relevant provisions of MÖHUK. In addition, the MÖHUK regime applies to matters not covered by the Conventions. These matters are governed by the lex fori, including its conflict of laws rules. Therefore, the cases in which Turkish courts have international jurisdiction within the scope of the Conventions are determined in accordance with the provisions of MÖHUK.

Anahtar Kelimeler

• Montreal convention
• international jurisdiction
• international air transport
• air carriage contracts
• Turkish Civil Aviation Law

HAVA YOLUYLA YÜK VE YOLCU TAŞIMA DAVALARINDA TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİ

Öz

Çalışmamızda, uluslararası taşıma sözleşmelerinden doğan davalarda yetkili mahkemeler, milletlerarası özel hukuk çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda konu, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmalar ve bu anlaşmaların uygulama alanına girmeyen durumlarda ise MÖHUK hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Varşova ve Montreal Konvansiyonları, çok geniş katılımın sağlandığı milletlerarası anlaşmalar olduğundan taşıyanın hukukî sorumluluğuna ilişkin davalar bu Konvansiyonlara dayanılarak çözümlenmektedir. Diğer taraftan, kalkış veya varış yerlerinden birinin Türkiye, diğerinin ise milletlerarası anlaşmalara taraf olmayan bir devlet olması durumunda MÖHUK hükümleri uygulama alanı bulabilmektedir. Bu hâllerde, taşıyanın sorumluluk davalarında Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK’un ilgili hükümlerine göre tayin edilecektir. Ayrıca, Konvansiyonların kapsamına girmeyen hususlarda da MÖHUK hükümleri uygulanacaktır. Bu hususlar, kanunlar ihtilâfı hükümleri dâhil olmak üzere lex fori’ye tâbidir. Dolayısıyla Türk mahkemelerinin, Konvansiyonlar çerçevesinde milletlerarası yetkili olduğu haller MÖHUK hükümlerine göre tayin edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Montreal konvansiyonu
• milletlerarası yetki
• uluslararası hava taşımacılığı
• hava taşıma sözleşmeleri
• Türk Sivil Havacılık Kanunu

Kaynakça

1. Acun-Mekengeç M., Aynȋ Haklardan Uyuşmazlıklarda Uygulanacak Hukuk (Seçkin Yayıncılık 2016).
2. Akıncı Z., Milletlerarası Özel Hukuk (Vedat Kitapçılık 2020).
3. Akkurt S. S., Sivil Havayolu ile Yolcu Taşımacılığından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk (2. Bası Seçkin Yayıncılık 2018).
4. Arslan R., Yılmaz E., Taşpınar Ayvaz S., HanağasıE. Medeni Usul Hukuku (Yetkin Yayınları 2021).
5. Aslan İ. Y., 6502 Sayılı Kanun’a Göre Tüketici Hukuku (Ekin Kitabevi 2014).
6. Atalı M., Ermenek İ., Erdoğan E., Medeni Usul Hukuku (Yetkin Yayınları 2024).
7. Birinci Uzun T., Uluslararası Hava Taşımalarında Taşıyıcının Sorumluluğu (Seçkin Yayıncılık 2020).
8. Ciğer S., ‘Uluslararası Hava Yolu Taşımasına İlişkin Belirli Kuralların Birleştirilmesine Dair Antlaşma (Montreal Konvansiyonu) – Resmi Çeviri Üzerine Düşünceler ve Alternatif Bir Çeviri’ (2020) 69 [2] Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 369.

9. Çelikel A., Erdem B. B., Milletlerarası Özel Hukuk (16. Bası Beta Yayıncılık 2021).
10. Demir Gökyayla C.,Ticari Uyuşmazlıklarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi (Vedat Kitapçılık 2021).
11. Demirkol B., Milletlerarası Yetki Anlaşmaları (Vedat Kitapçılık 2018).
12. Doğan V., Milletlerarası Özel Hukuk (6. Bası Savaş Yayınevi 2020).
13. Ekşi N., Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi (Beta Basım Yayım 2000).
14. Frickey, Philip P., ‘Faithful Interpretation’ (1995) Washington University Law Quarterly 73 1085,1091
15. Gençtürk M., Uluslararası Eşya Taşıma Hukuku: Genel Kavramlar, Gecikmeden Doğan Sorumluluk (Vedat Kitapçılık 2006).
16. Gölcüklü İ., Hava Hukuku (2. Bası On İki Levha Yayıncılık 2021).
17. Gölcüklü İ., ‘Montreal Sözleşmesi Kapsamında Beşinci Yetki Kuralı ve Uygulaması’ (2020) 26 [1] Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 317 (Beşinci Yetki).
18. Gözler, K., Hukuka Giriş (15. Baskı Ekin Yayınevi 2018).
19. Gümüşlü Tunçağıl G., Milletlerarası Özel Hukukta Sivil Hava Taşımacılığı Kazaları ve Taşıyıcının Hukuki Sorumluluğu (Yetkin Yayıncılık 2016).
20. Gümüşlü Tunçağıl G., ‘Varşova ve Montreal Sözleşmeleri Kapsamında Milletlerarası Yetkili Mahkemenin Tayininde “İşyeri” Kavramı’ (2017) 2 [1] Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 141 (İşyeri).
21. Günay B., Gençtürk M., ‘Hava Taşımacılığında Montreal Sözleşmesinin Yürürlüğe Girmesinin İç Hukuka Etkisi’ (2012) 18 [2] Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 793.
22. Güneş K., Air Carrier Liability In International Law, In European Law And In Turkish Law (Adalet Yayınevi 2013).
23. Güngör G., Türk Milletlerarası Özel Hukuku, (Yetkin Yayınları 2022).
24. Güngör G., ‘The New Turkish Act on Private International Law and International Civil Procedure’ Dan Andrei Popescu (ed), Specificitate şi complementaritate ȋn dreptul privat european, Conflictele de legi şi de jurisdictii şi integrarea juridicã europeanã (Hamangiu 2012).
25. Güngör G., “Tüketicinin Mutad Meskeni Hukuku Düşünsel Temeller” (2008) 57 [2] Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 115.
26. Helvacı S., Gerçek Kişiler (Legal Yayınevi 2021).
27. Huysal B., “6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Getirilen Yenilikler Işığında Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Konusunda Bazı Tespitler” (2013) 32 [1] Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 71.
28. İnal E., E-Ticaret Hukukundaki Gelişmeler ve İnternette Sözleşmelerin Kurulması (Vedat Kitapçılık 2005).
29. İrge Erdoğan B., ‘Mı̇lletlerarası Özel Hukukta Denı̇z Yoluyla Yolcu Taşıma Sözleşmesı̇ne İlı̇şkı̇n Genel Değerlendı̇rme’ (207) 37 [2] Public and Private International Law Bulletin 508.
30. Kaya S., Yolcunun Ölümü veya Yaralanması Halinde Taşıyıcının Sorumluluğu (Platon Hukuk 2021).
31. Kazmacı Ö. U., ‘İnternet Ortamında Kurulan Mesafeli Sözleşmelerde Tüketicinin Korunması’ (2016) 22 [3] Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi Cevdet Yavuz’a Armağan 2791.
32. Kılıçoğlu A., Medeni Hukuk (Turhan Kitabevi 2019).
33. Lexbase,https://www.lexbase.fr/
34. Maggio J., ‘Long Arm, Longer Reach: How U.S. Courts Obtain Personal Jurisdiction over Foreign Entities’ Aviation Insurance Symposium (14 October 2022, Mumbai, India) (Çevrimiçi)https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/files/cp/1375/cdoc-1666249015Long%20Arm,%20Longer%20Reach%20Condon%20&%20Forsyth%20LLP%20John%20Maggio.pdf. (Erişim Tarihi: 28.09.2024).
35. Göknil M. N., Hava Hukuku (Fakülteler Matbaası 1951).
36. Nalçacıoğlu Erden H.Z., “Yabancıların Kişi Hallerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi”, (2022) 12 [1] Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 970.
37. Nomer E., Devletler Hususî Hukuku (Beta Yayıncılık 2017).
38. Özçelı̇k G. B., ‘Yabancı Unsurlu Tüketı̇cı̇ Sözleşmelerı̇nden Doğan Uyuşmazlıklarda Türk Mahkemelerı̇nı̇n Mı̇lletlerarası Yetkı̇sı̇nı̇n Tayı̇nı̇’ (2014) 63 [4] Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 833.
39. Özdemir Kocasakal H, Elektronik Sözleşmelerden Doğan Uyuşmazlıkların Çözümünden Uygulanacak Hukukun ve Yetkili Mahkemenin Tesbiti (2003 Vedat Kitapçılık).
40. Özdemir Kocasakal H., “Sözleşmelere Uygulanacak Hukukun MÖHUK m. 24 Çerçevesinde Tespiti ve Üçüncü Devletin Doğrudan Uygulanan Kuralları”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, (2012) 30 [1-2] 27.
41. Özel S., Erkan M., Pürselim H. S., Karaca H. A., Milletlerarası Özel Hukuk (Oniki Levha Yayıncılık 2022).
42. Özel S., “Yabancılık Unsuru Taşıyan Bireysel İş Sözleşmelerinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklarda Türk Mahkemelerinin Yetkisi” (2019) 14 [179-180] Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1351.
43. Palmeri J. M., Kenney C. P. ‘Consortium Claims Involving Children: Should Colorado Continue an Archaic Concept or Confront a Faulty Cornerstone’ (1992) 69 [3] Denver University Law Review 481.
44. Pradhan D., ‘The Fifth Jurisdiction under the Montreal Liability Convention: Wandering American or Wandering Everybody’ (2003) 68 [4] Journal of Air Law and Commerce 716.
45. Sarıöz Büyükalp İ., “Mutad İşyeri Kavramı ve MÖHUK m.27/3’ün Uygulanması Sorunu” (2018) 8 [2] 195.
46. Seviğ V. R., ‘Mı̇lletlerarası Özel Hukuk Alanında Yetkı̇ Anlaşmasının Ayrıcalığı’ (1997) 55 [3] İstanbul Üniversitesi Hukuk Mecmuası 179.
47. Sözer B., ‘Havayolu ile Yapılan Uluslararası Taşımalarda Taşıyanın Sorumluluğunu Düzenleyen Varşova / La Haye Sisteminin Tadiline İlişkin 1999 Montreal Sözleşmesi’ (2001) 21 [1] Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 141.
48. Süzen B., Milletlerarası Özel Hukukta Hukuki İşlemlerin Şekline Uygulanacak Hukuk (Oniki Levha Yayıncılık 2020).
49. Süzen B., “Milletlerarası Usul Hukukunda Yetki Kurallarında Kullanılan Bağlama Noktalarının Vasıflandırılması”, Sibel Özel, Hatice Selin Pürselim (ed.) içinde, Milletlerarası Usul Hukukunda Mahkemelerin Yetkisine İlişkin Güncel Tartışmalar, (On İki Levha Yayıncılık, 2021) 46.
50. Süzen B., Tanıma ve Tenfiz Davalarında Kararı Veren Mahkemenin Yetkisinin Denetimi (Onikilevha Yayıncılık 2016).
51. Şanlı C., Uluslararası Sivil Havacılık Davalarında Mahkemelerin Yargı Yetkisi ve Uygulanacak Hukuk (Kazancı 1992).
52. Şanlı C., Esenm E., Ataman- Figanmeşe İ., Milletlerarası Özel Hukuk (11. Bası Beta Yayıncılık 2024).
53. Tanrıver S., (Yetkin Yayınları 2018).
54. Tarman Z. D., “Montreal Sözleşmesi’nin Yetki ve Tahkime İlişkin Hükümleri” (2013) 107 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 97.
55. Tarman Z. D., “Milletlerarası Özel Hukukta Tüketicinin Korunması” (2019) 39 [1] Public and Private International Law Bulletin 325.
56. Tekinalp G, Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama ve Usul Hukuku Kuralları (Vedat Kitapçılık 2020).
57. Turhan G., Uluslararası Hava Yolu Taşımalarında Taşıyıcının Yüke İlişkin Sorumluluğu (On İki Levha Yayıncılık 2016).
58. Ülgen H., Hava Taşıma Sözleşmesi (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 1987).
59. Vardar Hamamcıoğlu G., Türk Medenî Kanuna Göre Yerleşim Yeri (On İki Levha Yayıncılık 2009) 30.
60. Walker G. C., ‘Doing Business in Montreal: The Effects of the Addition of Fifth Forum Jurisdiction under the Montreal Convention’ (2004) 23 [1] Penn State International Law Review 124.
61. Yetiş Şamlı K., Uluslararası Kara, Hava ve Deniz Yoluyla Eşya Taşımalarında Taşıyıcının/Taşıyanın Sınırlı Sorumluluktan Yararlanma Hakkının Kaybı (Oniki Levha Yayıncılık 2008).
62. Yılmaz O.G., “Tüketici Hukukunda Mesafeli Sözleşmeler” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (2013) 1[4] 1011.