MİRASBIRAKANIN PAYLAŞMA KURALLARI VE BAĞLAYICILIK–OYBİRLİĞİ DENGESİNİN SINIRLARI

Öz

Çalışma, mirasbırakanın paylaşma kurallarını Türk Medenî Kanunu’nun özellikle m. 646–647, 650 ve 669 vd. hükümleri çerçevesinde bütüncül biçimde ele almaktadır. Öncelikle paylaşmanın kurumsal yapısı ile irade özgürlüğü, eşitlik, bilgi verme, oy birliği, aynen paylaşma ve aynî ikame ilkeleri sistematik olarak açıklanmakta; tam ve kısmî (objektif, sübjektif, karma) paylaşma ayrımları ortaya konulmaktadır. Çalışmanın devamında mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla “paylaşma kuralları” koyma yetkisinin dayanakları ve sonuçları incelenmektedir. Bu kurallar pay oranlarını değiştirmez; payların nasıl oluşturulacağını ve belirli tereke unsurlarının hangi mirasçıya özgüleneceğini belirler. Paylaşma kuralları mirasçı lehine aynî değil kişisel talep hakkı doğurur; mülkiyetin intikali ancak paylaşma sırasında gerçekleşir. Çalışmada TMK m. 647/III ve 560/II uyarınca paylaşma kuralı karinesi vurgulanmış ve ön vasiyet–paylaşma kuralı ayrımının lafızdan ziyade amaç ve sonuçla yapılması gerektiği savunulmuştur. Mirasbırakanın paylaşma kuralının saklı pay ihlâli mümkün değildir; paylaşma kuralının fiilen eşitsizlik üretmesi hâlinde denkleştirme kuralı işletilir (m. 647/II). Çalışma, oy birliği ilkesiyle paylaşma kuralının bağlayıcılığının çatışmadığını; mirasçıların oy birliğiyle kurallardan ayrılabildiğini, aksi durumda hâkimin m. 650 ölçütleri (yerel âdet, kişisel durum, çoğunluğun arzusu) ile eşitliği adaletle bağdaştırması gerektiğini ileri sürer. Öte yandan oybirliği ilkesinin katı bir şekilde uygulanması durumunda mirasçıların paylaşma kurallarında uzlaşmasını zorlaştırdığı da çalışmada ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ölüme bağlı tasarruf
• Mirasbırakanın paylaşma kuralları
• Mirasın paylaşılması
• Mirasın paylaşılmasına hâkim olan ilkeler
• Oy birliği ilkesi

THE TESTATOR’S PARTITION RULES AND ESPECIALLY THE LIMITS OF THE BINDING–UNANIMITY BALANCE

Öz

This study comprehensively examines on the distribution of inheritance within the framework of the Turkish Civil Code, particularly Articles 646–647, 650 and 669 et seq. First, the institutional structure of distribution and the principles of freedom of will, equality, disclosure, unanimity, equal distribution, and substitution are systematically explained; distinctions between full and partial (objective, subjective, mixed) distribution are outlined. The study then examines the basis and consequences of the testator's authority to establish “partition rules” through dispositions upon death. These rules do not alter the shares; they determine how the shares are formed and which specific estate items are allocated to which heir. The rules of distribution give rise to a personal claim right in favour of the heir, not a real right; the transfer of ownership only occurs during distribution. The study emphasises the presumption of a rule of distribution pursuant to Articles 647/III and 560/II of the Turkish Civil Code and argues that the distinction between a preliminary will and a rule of distribution should be based on purpose and consequence rather than wording. It is not possible for the testator's distribution rule to violate the reserved share; if the distribution rule actually produces inequality, the equalisation rule is applied (Article 647/II). The study argues that the principle of unanimity does not conflict with the binding nature of the distribution rule; heirs can deviate from the rules by unanimous agreement, and in the absence of such agreement, the judge must reconcile equality with substantive justice using the criteria of Article 650 (local custom, personal circumstances, the wishes of the majority). On the other hand, the study also addresses how strictly applying the principle of unanimity makes it difficult for heirs to reach an agreement on the rules of distribution.

Anahtar Kelimeler

• Testamentary dispositions
• Rules of distribution of the legator
• The partition of the estate
• Principles governing the portion of inheritance
• Unanimity rules

Kaynakça

1. Akbıyık C, Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi (XII Levha Yayınları 2012)
2. Akkanat H, Ölümün Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi (Filiz Kitabevi 2004)
3. Antalya OG, Miras Hukuku (Vedat Kitapçılık 2009)
4. — —, Marmara Hukuk Yorumu Miras Hukuku, Cilt III (4. Baskı, Seçkin Yayınevi 2019)
5. Aral F, Türk Medeni Hukukunda Mirasın Taksimi Davası (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No: 449 1979)
6. Ayan M, Miras Hukuku (10. Baskı, Adalet Yayınevi 2020)
7. Ayiter N, Miras Hukuku (2. Baskı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınlarından No: 280 1971)
8. Ayiter N ve Kılıçoğlu AM, Miras Hukuku (2. Baskı, Savaş Yayınları 1991)

9. Bayramoğlu NŞ, ‘Mirasçıların Bilgilendirme Yükümlülükleri’ (2021) 16 Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 191
10. Bolat Türkdoğan E, Ölüme Bağlı Hukuki İşlemlerde Aldatma (Adalet Yayınevi 2024)
11. Breitschmid P ve diğerleri, Erbrecht (4. Auflage, Schulthess Juristische Medien 2023)
12. Breitschmid P, Abt D ve Blattner J, Erbrecht, Art. 457-640 ZGB (CHK-Handkommentar zum Schweizer Privatrecht) (Ruth Arnet ve Alexandra Jungo eds, 4. Auflage, Schulthess 2023)
13. Cordula L, ‘Das Schwarze Schaf in Der Erbengemeinschaft’ [2019] Zeitschrift für Erbrecht 174
14. Dural M, Miras Sözleşmeleri (İsviçre, Almanya ve Avusturya Hukuklarıyla Karşılaştırmalı Olarak) (İstanbul Üniversitesi Yayınlarından No: 2689 Hukuk Fakültesi No: 605 1980)
15. Dural M ve Öz T, Türk Özel Hukuku Cilt IV Miras Hukuku (21. Baskı, Filiz Kitabevi 2025)
16. Eggel M ve Wolf S, Die Teilung der Erbschaft, Art. 602-619 ZGB Schweizerisches Zivilgesetzbuch (BK - Berner Kommentar) (SwissLex 2014)
17. Eren F, ‘Miras Açıldıktan Sonra Miras Hissesinin Devri Sözleşmesi’, Prof. Dr. Tahsin Bekir Balta’ya Armağan (Sevinç Matbaası 1974)
18. — —, ‘Mirasın Paylaşılması’, Medeni Kanun’un ve Borçlar Kanunu’nun 90. Yılı Uluslararası Sempozyumu 1926’dan günümüze Türk-İsviçre Medeni Hukuku, vol 1 (Yetkin Yayınları 2017)
19. Eren F ve Yücer Aktürk İ, Türk Miras Hukuku (3. Baskı, Yetkin Yayınları 2020)
20. Ergüne MS, Vasiyetnamenin Yorumu (XII Levha Yayınları 2011)
21. Fabienne E, Das Unternehmen in der Erbteilung (SwissLex 2012)
22. — —, ‘Teilungsgrundsätze Und Teilungsregeln – Unter Besonderer Berücksichtigung von Ausgleichszahlungen’ 108
23. Hatemi H, Miras Hukuku (5. Baskı, Vedat Kitapçılık 2014)
24. İmre Z ve Erman H, Miras hukuku: Yasal Mirasçılık, Ölüme Bağlı Tasarruflar, Mirasın Geçmesi, Mirasın Taksimi (15. Basım, Der Yayınları 2021)
25. İnan AN, Ertaş Ş ve Albaş H, Miras Hukuku (10.Baskı, Seçkin Yayınevi 2019)
26. İşgüzar H, Yeni Türk Medeni Kanununa Göre Miras Hukuku Hükümlerindeki Değişiklikler ve Yenilikler (Yetkin Yayınları 2003)
27. İşgüzar H, Demir M ve Yılmaz S, Miras Hukuku (Yetkin Yayınları 2019)
28. Jahnel W ve Herzog S, Nachlassplanung (Schulthess Juristische Medien AG 2022)
29. Kılıçoğlu AM, Miras Taksim Sözleşmesi (Yetkin Yayınları 1989)
30. — —, Medeni Kanun’umuzun Aile-Miras ve Eşya Hukuku’nda Getirdiği Yenilikler (3. Baskı, Turhan Kitabevi 2014)
31. — —, Miras Hukuku (10. Baskı, Turhan Kitabevi 2019)
32. Kocaağa K, Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi (Yetkin Yayınları 2006)
33. Kocayusufpaşaoğlu N, Miras Hukuku (3. Baskı, Filiz Kitabevi 1987)
34. Köprülü B, Miras Hukuku Dersleri (2. Baskı, Fakülteler Matbaası 1985)
35. Kostkiewicz JK ve diğerleri, ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch (4. aktualisierte Auflage, Orell Füssli Verlag AG 2021)
36. Mata A ve Weibel T, Die Erbteilung (Schulthess Juristische Medien 2020)
37. Meyer-Vögeli A, Möglichkeiten und Grenzen von fair division im schweizerischen Erbrecht (Schulthess Juristische Medien AG 2019)
38. Ozanemre Yayla HT, Mirasın Paylaşılması (Turhan Kitabevi 2011)
39. — —, ‘Ön Vasiyet (Mirasçı Lehine Vasiyet) Kavramı, Ön Vasiyetin Unsurları ve Özellikleri’ [2017] Ankara Barosu Dergisi 99
40. — —, ‘§24. Mirasın Paylaşılması’ in Metin İkizler ve Özlem Tüzüner (ed.), Medenî Hukuk III- Miras Hukuku (Adalet Yayınevi 2025)
41. Öztan B, Miras Hukuku (11. Baskı, Yetkin Yayınları 2020)
42. Öztrak İ, Tek Taraflı Ölüme Bağlı Tasarruflardan Rücu ve Vasiyetnamenin Ziyaı (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları No: 170-152 1964)
43. Sapanoğlu S, Miras Paylaşma ve Miras Payının Devri Sözleşmeleri (Yetkin Yayınları 2011)
44. Sarı Fidan Ö, Miras Ortaklığı (Adalet Yayınevi 2016)
45. Seiler B, Die erbrechtliche Ungültigkeit (Schulthess Juristische Medien AG 2017)
46. Seiler B, Ammann D ve Sutter-Somm T, Das Erbrecht - Die Ungültigkeit der Verfügungen - Art. 519-521 ZGB (Stämpfli Verlag 2023)
47. Şenocak Z, ‘Mirasbırakanın Paylaşma Kuralları’, Prof. Dr. Ali Naim İnan’a Armağan (Seçkin Yayınevi 2009)
48. Serozan R ve Engin Bİ, Miras Hukuku (4. Baskı, Seçkin Yayınevi 2014)
49. Turan Başara G, Miras Hukukunda Denkleştirme (Turhan Kitabevi 2013)
50. Yıldırım A, Türk Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarruflarda Şart ve Mükellefiyetler (Turhan Kitabevi 2004)
51. Yılmaz S, Medeni Hukuk Cilt IV: Miras hukuku (Yetkin Yayınları 2022)
52. Zahner S, ‘Der Aktionärbindungsvertrag Und Das Erbrecht’ [2024] Zeitschrift für Erbrecht 183
53. Çevrimiçi Kaynaklar
54. https://kazanci.com.tr/
55. https://mevzuat.gov.tr/
56. https://www.resmigazete.gov.tr/
57. https://www.swisslex.ch/de/
58. https://tdk.gov.tr/