İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKUNA ETKİLERİ

Yıl 2026, Sayı: 65, 461 - 486, 20.01.2026

Nihan Gizem Kantarcı Ateş

https://doi.org/10.54049/taad.1824817

Öz

İklim değişikliği sadece çevreyle sınırlı kalmayıp aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında da yeni risklere neden olmuştur. Mevzuatın bu yeni gelişmeler karşısındaki uyumu çalışmanın odağını oluşturmaktadır. Özellikle Paris Anlaşması Ulusal Katkı Beyanı ve İklim Kanunu çerçevesinde analiz yapılmış, Avrupa İSG Ajansı, ILO ve WHO kapsamında değerlendirilmiştir. Yeşil dönüşüm sonucu oluşan yeni iş sektörleri, özellikle e-atık, yenilenebilir enerji alanları, çalışan sağlığı açasından büyük tehditler oluşturmaktadır. Bu durum ise işveren yükümlülüğünü daha fazla artırmaktadır. Çalışma bu yönüyle işverenin risk değerlendirmesi, acil durum eylem planları ile incelenmiştir. Salt işveren yükümlülüğünün artırılması yeterli olmayıp bu alanda bir çevre bilincinin oluşması için işçilerin eğitimi, İSG uzmanlarının yanı sıra çevre mühendislerinin desteğinin artışı ile daha somut sonuçlar elde edilecektir. Çalışmanın devamında ise iklim değişikliğinin sonuçları, çalışmaktan kaçınma hakkı ile birlikte, özellikle “ciddi ve yakın tehlike kavramı”, aşırı sıcaklık, hava kirliliği ve kimyasal atık maruziyeti gibi durumlar yönünden ele alınmıştır. Çalışmanın sonucunda ise mevzuatın bu yeni tür gelişmeleri karşılamadığı, özellikle Paris Anlaşması ile sunulan Türkiye Ulusal Katkı Beyanı kapsamında güncellenmesi gerektiği ve buna ilişkin öneriler belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İklim Değişikliği , Yeşil Dönüşüm , İş Sağlığı ve Güvenliği , Risk Değerlendirmesi , Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

The Impacts of Climate Change on Occupational Health and Safety Law

Öz

Climate change has caused not just environment risks, but also to occupational health and safety (OSH). Conformity with these new developments has been focus the study. Especially within the scope of the study, the Paris Agreement, the Republic of Türkiye, the Updated First Nationally Determined Contribution and Climate Act, and also the European Agency for Safety and Healft at Work (EU-OSHA), the ILO, and the WHO have been analyzed. The new business sectors, as a result of the green transition, have caused especially greater threats in terms of workers’ health, renewable energy, and e-waste. This situation further increases of responsibilities of the employer. The study has been examined emergency action plans and risk analysis. In this field, the increase of employers’ responsibilities alone is not enough; to obtain concrete results, we also need the development of environmental consciousness, the support of environmental engineers and OSH experts, and the education of employees. Following the study, exposure to chemical waste, air pollution, the right to refrain from work with the concept of “serious and imminent danger, temperature extremes and also results of climate changes have been analyzed. As a result of the study, it has been stated that the legislation does not include these developments and has to be updated. According to the Paris Agreement, the Republic of Türkiye’s Updated First Nationally Determined Contribution and the Climate Act shall be updated. Also, accordingly, the suggestions for updating are given in the study.

Anahtar Kelimeler

Climate Change , Green Transition , Occupational Health and Safety (OSH) , Risk Analysis , Right to Refuse Work

Kaynakça

• Akyiğit E, İş Hukuku (15. Baskı, Seçkin Yayınevi 2024)
• Alli, B. O. ‘Fundamental Principles of Occupational Health and Safety’ (2008) International Labour Office.
• Alpagut G, ‘6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun Genel Esasları’ (2021) 72(2) Journal of Istanbul University Law Faculty 31-45.
• Ayan, H A, ‘Toplu İş Hukuku Perspektifi ile İklimin Korunması’, (2025) 29(1) 73-107.
• Aydınlı İ, ‘İşverenin İşyerinde Çalışan İşçilerin İş Görmekten Kaçınma Hakkı’, Ankara Çimento İşveren Dergisi, (2005) 19(4) 16-29.
• Avila-Gutierrez MJ, Suarez-Fernandez de Miranda S ve Aguayo-Gonzalez F, ‘Occupational Safety and Health 5.0—A Model for Multilevel Strategic Deployment Aligned with the Sustainable Development Goals of Agenda 2030’ (2022)1 4 (11) Sustainability 6741 <https://doi.org/10.3390/su14116741> Erişim Tarihi 24.3.2025.
• Bai L, Li Q, Wang J, Lavigne E, Gasparrini A, Copes R, Yagouti A, Burnett RT, Goldberg MS, Cakmak S and Chen H, ‘Increased Coronary Heart Disease and Stroke Hospitalisations from Ambient Temperatures in Ontario’ (2018) 104 <https://heart.bmj.com/content/104/8/673> 673-679, Erişim Tarihi 8.10.2025.
• Başbuğ A ve Yücel Bodur M, İş Hukuku (6. Bası, Beta 2021).
• Başbuğ A, İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği (1. Baskı, Şeker İş Sendikası Yayınevi 2013).
• Barford A ve Ahmad S R, ‘A Call for a Socially Restorative Circular Economy: Waste Pickers in the Recycled Plastics Supply Chain’, (2021)1 Circular Economy and Sustainability 761, <https://doi.org/10.1007/s43615-021-00056-7> Erişim Tarihi 28.4.2025.
• Bündnis Entwicklung Hilft ve Ruhr University Bochum, Mucke P ve Radtke K (eds), çev. Cohen L, ‘Institute for International Law of Peace and Armed Conflict’ (2022) World Risk Report <https://weltrisikobericht.de/wp-content/uploads/2022/09/WorldRiskReport-2022_Online.pdf> Erişim Tarihi 12.05.2025.
• Ceballos D M, Cote D, Bakhiyi B, Flynn M A, Zayed J, Gravel S, Herrick R F ve Labreche F, ‘Overlapping Vulnerabilities in Workers of the Electronics Recycling Industry Formal Sector: A Commentary’, (2020) American Journal of Industrial Medicine <https://doi.org/10.1002/ajim.23173> Erişim Tarihi 28.4.2025.
• Climate-ADAPT, ‘Protecting Outdoor Agricultural Workers from Extreme Heat in Puglia, Southern Italy’ <https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/metadata/case-studies/protecting-outdoor-agricultural-workers-from-extreme-heat-in-puglia#:~:text=In%20order%20to%20protect%20the,forecasted%20as%20%E2%80%9Chigh%20risk%E2%80%9D> Erişim Tarihi 7.10.2025.
• Çeçen H, Avrupa Birliğinde Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Teşvikine Dair Düzenlemelerin Avrupa Birliği Hukukuna Uygunluğunun Değerlendirilmesi (1. Baskı, Onikilevha 2022).
• Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (Yenilenmiş 36. Baskı, Beta Yayınevi 2025).
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB), ‘Türkiye İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı’ (2023) <https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/banner/banner591.pdf > Erişim Tarihi 14.5.2025.
• ÇŞİDB, ‘2024-2023 İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı’ (2024) <https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi%20Azalt%C4%B1m%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan%C4%B1%20(2024-2030).pdf> Erişim Tarihi 14.5.2025.
• ÇŞİDB,‘2024-2030 İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı’ (2024), <https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf > Erişim Tarihi 30.04.2025.
• Dinç Ütükler İ C, İklim Değişikliği ile Mücadelede İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunun Araçları, İşin ve İşçinin Korunması (1. Baskı, Adalet Yayınevi 2025).
• Eco-Friendly Fire Suppression: The Rise of Green Fire Extinguisher Technologies’ (7 Ağustos 2024) Eye on Annapolis <https://www.eyeonannapolis.net/2024/08/eco-friendly-fire-suppression-the-rise-of-green-fire-extinguisher-technologies/> Erişim Tarihi 20.05.2025.
• Ekmekçi Ö, Akpulat AK ve Akdeniz L, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (2. Baskı, Onikilevha 2021).
• Erkanlı Başbüyük B, İşçinin İş Görmekten Kaçınma Hakkı (1. Baskı, Seçkin Yayınevi 2020).
• Eyrenci Ö, Taşkent S, Ulucan D ve Baskan E, İş Hukuku (11. Baskı, Beta Kitap 2024)
• EU-OSHA, ‘Green Jobs and Occupational Safety and Health: Foresight on New and Emerging Risks Associated with New Technologies by 2020’ <https://osha.europa.eu/sites/default/files/green-jobs-new-technologies-summary_en.pdsf> Erişim Tarihi 26.5.2025
• EU-OSHA, ‘Green Jobs and Emerging Risks’ <https://osha.europa.eu/en/emerging-risks/green-jobs> Erişim Tarihi 24.9.2025.
• EU-OSHA, ‘Occupational Safety and Health in Europe State and Trends’ (2023) Publications Office of the European Union, Erişim Tarihi 23.03.2025.
• EU-OSHA, ‘Workers Safety and Health in Green Jobs’ <https://osha.europa.eu/en/emerging-risks/green-jobs> Erişim Tarihi 22.03.2025.
• European Commission, ‘Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: EU Strategic Framework on Health and Safety at Work’ 2021–2027 (2021) 323 Occupational Safety and Health in a Changing World of Work final, <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0323&qid=1626089672913#footnote28> Erişim Tarihi 23.03.2025.
• European Commission, ‘Commission Staff Working Document: Exploiting the Employment Potential of Green Growth Accompanying the Document “Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions Towards a Job-Rich Recovery’ (SWD, 2012) <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52012SC0092> Erişim Tarihi 27.5.2025.
• European Commission, ‘Strategic Policy Documents on Health and Safety at Work’ (2024) <https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-activities/rights-work/health-and-safety-work/strategic-policy-documents_en> Erişim Tarihi 25.5.2025.
• European Commission, ‘The European Green Deal’, (2019)640 <https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2019%3A640%3AFIN> Erişim Tarihi 18.5.2025.
• European Environment Agency (EEA), ‘Occupational Health & Safety’ (Climate-ADAPT) <https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/observatory/evidence/health-effects/occupational-health-safety> Erişim Tarihi 11.04.2025.
• Flouris A, Azzi M, Graczyk H, Nafradi B ve Scott N (eds), ‘Heat at Work: Implications for Safety and Health. A Global Review of the Science, Policy, and Practice’ (ILO, 2024)<https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-07/ILO_OSH_Heatstress-R16.pdf >30.04.2025.
• Gottardo S, Mech A, Drbohlavova J, Małyska A, Bøwadt S, Riego Sintes J and Rauscher H, ‘Towards Safe and Sustainable Innovation in Nanotechnology: State-of-Play for Smart Nanomaterials’ (2021)21 NanoImpact <https://doi.org/10.1016/j.impact.2021.100297> Erişim Tarihi 11.4.2025.
• Göktaş S, Türk İş Hukukunda İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı (1. Baskı, Yetkin Yayınevi 2008).
• Güldiken İ, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı (1. Baskı, Onikilevha Yayınevi 2022).
• Gülver E, ‘Impacts of Climate Change on the Working Life and New Problems Arising with Social Risks’ (2025) Jurix <https://www.jurix.com.tr/article/21584?u=0&c=0> Erişim Tarihi 22.3.2025.
• ILO, ‘A Skilled Workforce for Strong, Sustainable and Balanced Growth: A G20 Training Strategy’ (2010) <https://www.ilo.org/publications/skilled-workforce-strong-sustainable-and-balanced-growth-0> Erişim Tarihi 28.5.2025.
• ILO, ‘Green Jobs and a Just Transition for Climate Resilience in Asia’ (2013) <https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40asia/%40ro-bangkok/documents/publication/wcms_239640.pdf> Erişim Tarihi 4.6.2025.
• ILO, ‘Decent Work in the Circular Economy: An Overview of the Existing Evidence Base’ (2023) <https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_dialogue/%40sector/documents/publication/wcms_881337.pdf>Erişim Tarihi 29.04.2025.
• ILO, ‘From Waste to Jobs: Decent Work Challenges and Opportunities in the Management of E-Waste in India Working Paper (2019) 323 <https://ilo.userservices.exlibrisgroup.com/discovery/delivery/41ILO_INST:41ILO_V2/1264719490002676?lang=en&viewerServiceCode=AlmaViewer> Erişim Tarihi 28.04.2025.
• ILO, ‘Managing E-Waste: Effective Strategies to Ensure Safe and Decent Green Jobs’ (2019) <https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_dialogue/@sector/documents/publication/wcms_673662.pdf> Erişim Tarihi 28.04.2025.
• ILO, ‘Psychosocial Risks, Stress and Violence in the World of Work’ (2017) International Journal of Labour Research, Geneva, <https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_dialogue/@actrav/documents/publication/wcms_551796.pdf> Erişim Tarihi 25.4.2025.
• İklim Haber, ‘Türkiye 2023’te 47 Gün Aşırı Sıcak Yaşadı’ <https://www.iklimhaber.org/turkiye-2023te-47-gun-asiri-sicak-yasadi/> Erişim Tarihi 02.05.2025.
• Kovacs I, Gaman GA, Pupazan D and Irimia A, ‘Psychosocial Risks and New Emerging Technologies in Dangerous Environments’ (2024) 389 MATEC Web Conference <https://doi.org/10.1051/matecconf/202438900062> Erişim Tarihi 25.5.2025
• Marchetti E, Capone P and Freda D, ‘Climate Change Impact on Microclimate of Work Environment Related to Occupational Health and Productivity’ (2016) 52(3) Annali dell’Istituto Superiore di Sanita 338–342 <https://www.iss.it/documents/20126/45616/ANN_16_03_05.pdf> Erişim Tarihi 9.10.2025.
• Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku Ders Kitabı (Güncellenmiş 7. Baskı, Lykeion Yayınevi, 2024)
• NASA, ‘Temperatures Rising: NASA Confirms 2024 Warmest Year on Recordrd’, (2024) <https://www.nasa.gov/news-release/temperatures-rising-nasa-confirms-2024-warmest-year-on record/#:~:text=Global%20temperatures%20in%202024%20were,records%20%E2%80%94%20an%20unprecedented%20heat%20streak> Erişim Tarihi 1.12.2025.
• OECD, ‘Cedefop, Greener Skills and Jobs, OECD Green Growth Studies’ (2014) <https://doi.org/10.1787/9789264208704-en> Erişim Tarihi 5.10.2025.
• OSHwiki, ‘Climate Change: Impact on Occupational Safety and Health’ <https://oshwiki.osha.europa.eu/en/themes/climate-change-impact-occupational-safety-and-health-osh#_edn26> Erişim Tarihi 25.4.2025.
• Özdemir E, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku Dersleri (1. Baskı, Vedat Kitapçılık 2020).
• Prakash A and Krishnan N, ‘Climate Change and Occupational Health of Outdoor Workers’ (2018) 30(4) Environmental & Occupational Health <https://journals.lww.com/endi/fulltext/2018/03040/climate_change_and_occupational_health_of_outdoor.1.aspx> Erişim Tarihi 8.10.2025.
• Pollin R, Garrett-Pelit H, Heintz J ve Scharber H, ‘Green Recovery: A Program to Create Good Jobs and Start Building a Low-Carbon Economy’, (2008) Political Economy Research Institute <https://www.researchgate.net/publication/254455278_Green_Recovery_A_Program_to_Create_Good_Jobs_Start_Building_a_Low-Carbon_Economy> Erişim Tarihi 20.8.2025.
• Republic of Türkiye, ‘Updated First Nationally Determined Contribution’ (2023) 2-5 <https://unfccc.int/sites/default/files/NDC/2023-04/T%C3%9CRK%C4%B0YE_UPDATED%201st%20NDC_EN.pdf> Erişim Tarihi 10.03.2025.
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, ‘İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Olumsuz Etkilerinin Azaltılması Ulusal Programı ve Eylem Planı’ (2024) <https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cevre-sagligi-db/Dokumanlar/Sunumlar/Iklim_Degisikligi_Eylem_Plani.pdf> Erişim Tarihi 16.5.2025.
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, ‘Yeşil Sanayi Politikaları ve Yeşil İnovasyon’ (2024)426 Anahtar Dergisi.
• Schaapman M, ‘Towards an OSH Agenda on Climate Change and the Green Transition’ (Winter 2022) 26 HesaMag <https://www.etui.org/sites/default/files/2023-01/HM26_Towards%20an%20OSH%20agenda%20on%20climate%20change%20and%20the%20green%20transition_2023.pdf>Erişim Tarihi 25.5.2025.
• Senyen Kaplan E T, Bireysel İş Hukuku (10. Bası, Gazi Kitabevi 2019).
• Sur M, Uçum M (ed), A. Can Tuncay’a Armağan, ‘İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı’, (1. Baskı, Legal Yayıncılık 2005).
• Sümer H H, İş Hukuku (28. Baskı, Seçkin Yayınevi 2025).
• Sümer H H, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (7. Bası, Seçkin Yayınevi 2024).
• Süzek S ve Başterzi S, İş Hukuku (Yenilenmiş 25. Baskı, Beta Kitap 2025).
• Süzek S, İş Hukuku (21. Baskı, Beta Kitap 2021).
• Şahin Emir A, İşyerinde Tehlike Halinde Alınması Gereken Önlemlerin Hukuki Çerçevesi (1. Baskı, Seçkin Yayınevi 2015).
• Türkiye Odalar Borsalar Birliği, ‘Atık ve Geri Dönüşüm Sanayi Meclisi 2024 Yılının Son Toplantısını Gerçekleştirdi’ (2024) <https://www.tobb.org.tr/Sayfalar/Detay.php?lst=Haberler&rid=14401> Erişim Tarihi 29.4.2025.
• UNEP, ‘Green Jobs: Towards Decent Work in a Sustainable, Low-Carbon World (United Nations Environment Programme’ (2008) <https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/8825/UNEPGreenJobs_report08.pdf?sequence=3&amp%3BisAllowed=> Erişim Tarihi 10.6.2025.
• United Nations Industrial Development Organization (UNIDO), ‘New UNIDO Publication: Ensuring Industrial Safety and Security’ (2021) <https://www.unido.org/news/new-unido-publication-ensuring-industrial-safety-and-security> Erişim Tarihi 23.5.2025.
• Uşan M F, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (5. Baskı, Seçkin Yayınevi 2024).
• Valenti A, Gagliardi D, Fortuna G and Iavicoli S, ‘Towards a Greener Labour Market: Occupational Health and Safety Implications’ (2016) 52(3) Annali dell’Istituto Superiore di Sanita 415-422.
• World Health Organization, ‘WHO Guidelines on Mental Health at Work’ (WHO 2022) <https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/342218/9789289053341-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y> Erişim Tarihi 11.03.2025.
• WHO, ‘Global Waste Management Outlook’ (2021) <https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/342218/9789289053341-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y> Erişim Tarihi 28.4.2025.